امامزاده سیدمحمد بن جعفر طیار (علیه السلام) ـ ازمیغان

به مزار ازمیغان مشهور می باشد.
آستان را منتسب به سید محمد بن جعفر طیار (علیه السلام) می دانند. در یک نسخه خطی به نام مزارات قهستان که تاریخ تحریر ندارد و گمان می رود مؤلف آن یکی از اولاد و یا پیروان ابن حسام خوسفی باشد. (ابن حسام در سال 875 هجری قمری درگذشته است) وی ضمن بیان شرح حال امامزاده محمد و امامزاده زید (علیهما السلام) برادران امام رضا (علیه السلام) و تفصیل آمدن آن دو بزرگوار به خراسان و شهادت آنان به دست عمال بنی عباس از محمد بن جعفر طیار و جای دفنش این چنین یاد می کند:
«بر اذکیا پوشیده نماند که بیشتر اولاد جعفر طیار (علیه التحیه والکرامه) در خاک خراسان بوده اند چه، محمدبن جعفر طیار که عم گرامی عون است در قریه ای از قرای طبس گیلک و مرقد منور مشهد مطهرش ظاهر و اسم آن قریه ارمغان «ازمیغان» است. در همان زمان یعنی ابتدای فتح اسلام که آن همام مقبور گشته قبه ای بر سر تربتش ساخته و سرش به گردون افراخته و به خط کوفی ذکر کیفیت شهادتش بر کنایه آن مرقوم گشته و اکابر و اساغر (اصاغر یا صاد ولی در اصل یاسین نوشته شده) آن بلد و بلوکاتش همواره شموع نذورات به آن آستان ملائک آشیان همی برند و به مراد می رسند و ساداتی که بترسایان در بیهق زمینی اند و فرزند حسن بن عون بن عبدالله جعفر که مدفون در بزناباد (قاینات) است و برادرش که مسمّی جد خود اوست در مصرخ هرات است».
آستان امامزاده سیدمحمد بن جعفر طیار (علیه السلام) در شهرستان طبس، روستای زیبای ازمیغان در 38 کیلومتری شمال شرق شهر طبس، دربخش مرکزی و در دهستان منتظریه و در 12 کیلومتری جاده طبس ـ مشهد واقع شده است. این زیارتگاه در موقعیت 33 درجه و 46 دقیقه عرض شمالی و 56 درجه و 45 دقیقه طول شرقی قرار گرفته است. مسیر ارتباطی آن از 12 کیلومتر مقدار 1/5 کیلومتر خاکی می باشد. احتمالا اولین بنای زیارتگاه تماماً از سنگ و گل و خشت بنا شده است. نمای خارجی آن بسیارساده و بنای اصلی شامل یک ایوان و یک اتاق چهار وجهی در پشت آن تشکیل شده و سپس قسمتهایی به آن افزوده اند. گنبد آن بسیار ساده و در بالای هر طاق روزنه هایی برای روشنایی داخلی وجود داشته است. زیر گنبد ضریح بزرگی از چوب و به صورت مشبک دیده می شد. نام اولین بانی و زمان احداث بنا به درستی مشخص نیست. کتیبه و نوشته ای که زمان ایجاد بنا را داشته باشد دیده نمی شود. تنها دو سنگ نبشته وجود دارد که در سالهای بعد کنده شده و مربوط به باز پیرایی آن است. در پژوهش هایی که در متن های تاریخی به عمل آورده شده و تصویری از گذشته آن به دست می دهد یک نسخه خطی به نام مزارات قهستان که احتمالا مربوط به زمان حیات ابن حسام خوسفی متوفی به سال 875 هجری قمری باشد. از شهادت محمد بن جعفر طیار (علیه السلام) و جای دفنش یاد می کند و می نویسد: «بیشتر اولاد جعفر طیار در خاک خراسان بوده اند چه، محمدبن جعفر طیار که عم گرامی عون است در قریه ای از قرای طبس گیلک و مرقد منور مشهد مطهرش ظاهر و اسم آن قریه ارمغان «ازمیغان» است. در همان زمان یعنی ابتدای فتح اسلام که آن همام مقبور گشته قبه ای بر سر تربتش ساخته و سرش به گردون افراخته و به خط کوفی ذکر کیفیت شهادتش بر کنایه آن مرقوم گشته است.» متأسفانه از کتیبه ای که این نویسنده از آن یاد کرده است اثری نمانده و ظاهراً تعمیراتی که بر اساس معتقدات مردم در طی سالیان دراز ولی ناشیانه انجام شده کتیبه از بین رفته است.
اگر بر این نوشته که به قرن نهم نسبت داده شده توجه کنیم زمان درگذشت محمد جعفر طیار (علیه السلام) را در ابتدای فتح اسلام می داند که می دانیم خراسان در سالهای 30 ـ 29 هجری به وقوع پیوسته است و نیز در این نوشتارها آمده که در همان زمان قبه ای برای وی ساخته شده است که دارای کتیبه ای به خط کوفی بود و اگر چنین باشد بنای اصلی می تواند قدمت بسیار داشته باشد ولی مسلم است که از آن زمان بنا بارها مورد بازپیرایی اساسی قرار گرفته و طرح معماری آن دگرگون شده است؛ زیرا در این زمان معماری بنا آمیخته ای از دوران تیموری و صفوی به نظر می آید و تعمیرهای بعدی در راستای شکل موجود بنا از دوره های قبل انجام شده است و از کتیبه خط کوفی اثری نیست. اگر چه محل کتیبه ای وجود دارد؛ شاید با انجام لایه برداری هایی در دیوار و محل کتیبه و یا حفاری ها مدارکی برای زمان ایجاد بنای اصلی به دست آید.
در کاوش هایی که اخیراً توسط مهندس دانش دوست صورت گرفته است سنگ لوحی پیدا شده که هم اکنون در اسپر ایوان ورودی به مزار نصب شده و متعلق به تاریخ بنای ایوانی می باشد که در سال 1052 هجری قمری توسط شخصی به نام میرزا بدیع در محل زیارتگاه بنا شده؛ این سنگ نوشته 85×32 سانتیمتر می باشد و شاعری به نام میر ابوتراب طبسی درباره بانی و شخص مدفون در آن جا چنین سروده است:
شهریاری کز وفور انوار شرف
از جبین او هویدا فر یزدانی بود
آفتاب برج جاه و مکرمت میرزا بدیع
آنکه در مصر نکویی یوسف ثانی بود
در زمیغان کرد ایوانی بنا کرد کز خرمی
جای آن دارد که رضوانش به دربانی بود
رو به صحن روضه سلطان محمد کز شرف
بر سلاطین جهانش فخر سلطانی بود
نور چشم جعفر طیار آن کز افتخار
خاک راهش دیده را کحل صفهانی بود
بس که بر پا شد در و دیوارش از آثار فیض
همچو قصرجنت الفردوس نورانی بود
از فرح هرکس نشست آنجایی تاریخ گفت
جعفر طیار یار و یاور بانی بود (سنه 1052 هجری قمری)
همچنین سنگ نبشه دیگری در ابعاد 62×31 سانتیمتر در محل مزار وجود دارد که حکایت از تعمیر اساسی بنا در سال 1342 هجری قمری دارد و میرزا علی منشی باشی مطالبی درباره آن با زبان شعر بیان داشته که زمان و بانی تعمیر آن را مشخص نموده است. منشی باشی در آغاز سخن در مورد این بنا چنین نوشته است: «ماده تاریخی است که جهت مزار با انوار سلطان محمد مدفئن در قریه ازمیغان ساخته ام در وقتی که جناب سلاله السادات آقا سید حسین ولد مرحوم آقا میرزا حسن روضه خوان بقعه مبارکه ایشان را تعمیر فرموده بودند این شعر شش بیت دارد که بر روی سنگ نگارش یافته است.
حضرت سید حسین ابن سیادت مرتبت
حضرت میرزا حسین آن کونبد همتای وی
روضه سلطان محمد را زنو تعمیر کرد
تا خدا تعمیر سازد جنت المأوی وی
گرنمی دانی که این سلطان محمد کیست
هست نور چشم جعفر طیار و از ابنای وی
بهتر از اول نمودش چون بهشت آراسته
آفرین بر ذات پاک و همت والای وی
گفت می خواهم علی تاریخ تعمیرش زنو
کردم اقدامی زجان پذیرفتم استدعای وی
گفتم از سلطان محمد گرهمی جویی نشان
مصرع آخر بخوان گو در زمیغان جای وی
1342 (امینی، 1385 ص 279).
در این زیارتگاه تعدادی قندیل وقفی وجود دارد که تاریخ یکی از آنها مربوط به سال 939 هجری قمری می باشد که بر زیارتگاه سلطان محمد طیار وقف شده است. این تاریخ می تواند وجود بارگاه امامزاده را گواهی نماید. این قندیل های مسی بسیار زیبا و ریزه کاری های بسیاری در آن دیده می شود. متن کتیبه بدنه قندیل چنین است: «وقف مزار سلطان محمدجعفر طیار فی التاریخ سنه 939، ساخته شیخ محمد بتکی».
همچنین دو پیه سوز پنج شعله مسی با زنجیری آویزان که تاریخ ندارد؛ ولی نام واقف بر روی آنها کنده کاری شده است. متن کتیبه چنین است: «وقف روضه منور میر محمد جعفر طیار نمود حاجی کمال الدین حسین تونی».
پس از زلزله مخرب شهریور ماه 1357 و تخریب مزار، اهالی روستای ازمیغان در نشستی بتاریخ بیست و هفتم دیماه همان سال تصمیم می گیرند که خاکبرداری را از روی ضریح آغاز کنند.
ضریح
بر اساس آنچه مطلعین محلی اظهار می دارند، ضریح اولیه مزار چوبی مشبک بوده و بعداً ضریح دیگری از آهن و به صورت مشبک در ابعاد 3/5 در 1/5 متر و ارتفاع 2 متر ساخته می شود و بالای آن را با پارچه ای سبز رنگ می پوشانند. صورت قبر هم با سنگ مزین شده و بر روی آن چیزی نوشته نشده است.
ساختمان فعلی بعد از زلزله 57 با 200 متر مربع زیربنا احداث شده و در سال 1363 تحت پوشش اداره اوقاف و امور خیریه طبس قرار گرفت. به صورت چهار ایوانی می باشد که دو نمازخانه جداگانه مردانه و زنانه در دو سمت شرق و غرب دارد که توسط بانی محترم حاج غلامرضا قیصری و همسرشان در سال 1388 احداث شده است. نمای داخلی حرم تا ارتفاع 1/20 متر از سنگ و مابقی تا سقف گچکاری شده است. برفراز ضریح گنبدی مرتفع به بلندی 12 متر قرار دارد. در زیر گنبد تعدادی پنجره جهت تأمین نور مناسب تعبیه شده است. 
موقوفه
یک موتور آب و استخری با 900 مترمربع و دو هکتار زمین جهت برنج کاری و پرورش درخت خرما در روستای ازمیغان وقف بر امام زاده می باشد.
ایام زیارت
این مکان از مقبولیت خوبی نزد مردم برخوردار است و در تمام ایام سال به ویژه ایام تعطیلات، اعیاد و شهادت ها و میلاد ائمه (علیهم السلام) و شبهای جمعه و در ایام محرم و صفر و تحویل سال میزبان زائرین زیادی از شهرهای طبس، بشرویه، عشق آباد، بردسکن، فردوس ، گناباد، بیرجند، مشهد و روستاهای منطقه و اردوها و همایش ها برگزارشده در طبس می باشد. آمار زائرین آن در سال تا 10000 نفر می رسد.
 امکانات رفاهی ـ خدماتی
این زیارتگاه در محوطه ای به مساحت 1000 متر مربع ساخته شده و دارای دو نوع آشپزخانه هیأتی و کاروانی با 70 متر مربع و زواری با 20 متر مربع زیربنا با اصول بهداشتی می باشد. انبار امامزاده با 12 متر مربع وسایل مورد نیاز را در اختیار زائرین قرار می دهد. پارکینگ و قسمت بازی برای کودکان و فضای سبز وسرویس بهداشتی با 12 چشمه نوساز است، روشنایی بقعه از طریق برق سراسری و آب شرب آن از طریق شبکه لوله کشی بهداشتی تأمین می شود. خادم آن صبح درب مزار را باز و آخر شب می بندد.
منابع
- اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان طبس، اطلاعات پرونده مزار ازمیغان
- اطلاعات میدانی بر گرفته از هیأت امنا، خادم و مطلعین محلی مزار ازمیغان
- امینی، محمود، جغرافیای تاریخ شهرستان طبس، 1385، انتشارات نیکو روش، یزد
- پاپلی یزدی، محمدحسین،1367، فرهنگ آبادیها و مکان های مذهبی کشور، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس
- دانشدوست، یعقوب، طبس شهری که بود، 1369، سازمان میراث فرهنگی، انتشارات سروش تهران
- راهنمای گردشگری طبس، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد
- صابری فر، رستم، فتحی، زهرا، 1384، جغرافیای تاریخی و توریستی طبس، انتشارات نورعلم، همدان
- مزارات قهستان نسخه خطی
- کتیبه های موجود در محل امام زاده
السَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا السَّیِّدُ الزَّکِیُّ، اَلطّاهِرُ الوَلِیُّ، وَالدّاعِی الحَفِیُّ؛ اَشهَدُ اَنَّکَ قُلتَ حَقّاً، حَقّاً، وَنَطَقتَ حَقّاً وَصِدقاً، وَدَعوتَ اِلی مَولایَ وَمَولاکَ، عَلانِیَةً وَسِرًّا، فازَ مُتَّبِعُکَ، وَنَجا مُصَدِّقُکَ، وَخابَ وَخَسِرَ مُکَذِّبُکَ، وَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ، اَشهَد لی بِهذهِ الشَّهادَةِ، لِاَکونَ مَنَ الفائِزینَ بِمَعرِفَتِکَ وَطاعَتِکَ، وَتَصدیقِکَ وَاتِّباعَکَ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیِّدی وَابنَ سَیِّدی. اَنتَ بابُ اللهِ المُؤتی مَنهُ، وَالمَأخوذُ عَنهُ، اَتَیتُکَ زائِراً، وَحاجاتی لَکَ مُستَودِعةً، وَها اَنَا ذا اَستَودِعُکَ دینی وَاَمانَتی، وَخَواتیمَ عَمَلی، وَجَوامِعَ اَمَلی اِلی مُنتَهی اَجَلی، وَالسَّلامُ عَلَیکَ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُه.
***
سلام بر تو ای آقای پاک و پاکیزه و سرور من و ای دعوت کننده (به حق) به مهربانی، گواهی دهم که تو حق گفتی و به حق و راستی سخن کردی و (مردم را) آشکارا و نهان بسوی مولای من و مولای خودت دعوت فرمودی رستگار شد پیرو تو و نجات یافت تصدیق کننده ات و نومید و زیانکار شد تکذیب کننده ات و آنکس که با تو مخالفت کرد گواه باش برای من این گواهی را تا من بوسیله معرفت و اطاعت تو و تصدیق و پیروی کردنت از زمره رستگاران باشم و سلام بر تو ای آقای من و ای فرزند آقای من توئی درگاه خدا که از آن درآیند و (معالم دین را) از آن بگیرند آمده ام به درگاهت برای زیارت و حاجت های خود را به تو سپرده ام و من اکنون به تو می سپارم دینم و امانتم و سرانجام کارهایم و همه آرزوهایم را تا پایان عمرم و بر تو باد سلام و رحمت خدا و برکاتش.
استان خراسان جنوبی ـ شهرستان طبس ـ روستای ازمیغان
ارسال اطلاعات برای امامزاده
شما می توانید برای تکمیل اطلاعات پرتال امامزادگان و بقاع متبرکه ایران اسلامی برای این امامزاده اطلاعات وارد نمایید.
لطفا توجه بفرمایید که اطلاعات شما موثق و همراه با منابع باشد.
اطلاعات شما پس از تایید و ویرایش نهایی  در سایت بارگزاری خواهد شد.
   نوع اطلاعات:
 




mehrab motavally