آستان مقدس امامزاده جعفر (علیه السلام) ـ پیشوا

به امامزاده جعفر (علیه السلام) معروف می باشد.
از فرزندان امام موسي كاظم (علیه السلام) است و بر كتيبه درب منبت كاري شده ضريح چوبي بقعه نام امامزاده (جعفر حوازي) فرزند امام هفتم (علیه السلام) نگاشته شده است .
علامه بیهقی متوفای 565 هـ ق که از پیشگامان علم انساب است می نویسد: «جعفر بن محمد بن جعفر بن الحسن بن علی بن عمرالاشرف بن امام زین العابدین، قتله عبدالله بن عمر، عامل محمد بن طاهره بالری بسر بالری سناردک و قبره بها و صلی علیه القاضی بالری، و کان یوم قتل ابن سبع و اربعین سنه» (لباب الانساب1: 417)
بنابراین گفتار مرحوم بیهقی که تمام مطلب را در سه خط خلاصه کرده دیگر جای هیچ بحث و تردیدی نیست که مشهد کنونی از آن همین امامزاده جلیل القدر است که در شهر ری به شهادت رسیده است و در سنادرک (پیشوا) مدفون شده است.
حضرت امام موسی الکاظم (علیه السلام) نسبت به ساير ائمه (علیهم السلام) فرزندان زيادتري داشت.
برخي از مورخان تعداد آنان را تا 60 نفر ذکر کرده اند (منتهی الآمال، حاج شیخ عباس قمی، ج2، ص223؛ عمدة الطالب، ابن عنبه، ص185 ـ187)، ولي اغلب مورخان تعداد فرزندان آن حضرت را 37 نفر دانسته اند (اعلام الوری بأعلام الهدی، شیخ ابوعلی الفضل بن حسن الطبرسی، ص312؛ الارشاد، شیخ مفید، ترجمه استاد رسولی محلاتی، ج2، ص236؛ الفصول المهمة فی معرفة الائمة، ابن صباغ، علی مالکی مکی، ج2، ص960؛ کشف الغمه، علی بن عیسی اربلی، ج3، ص38.) و بديهي است که اغلب آن بزرگواران، برادران ناتني امام رضا (علیه السلام) به شمارمي روند. با مطالعه تاريخ آنچه مسلم است، اينکه يکي از فرزندان امام کاظم (علیه السلام)، امامزاده جعفر است.
از کساني که اين امامزاده را از فرزندان بلافصل امام کاظم (علیه السلام) ذکر کرده اند، شيخ عباس قمي است. (ر.ک: منتهی الآمال، ج2، ص223)
مؤلف کنز الانساب، تعداد فرزندان امام هفتم را 42 تن ذکر کرده و در ادامه نوشته است:«چون مأمون، حضرت علي بن موسي الرضا را از مدينه به شهر طوس دعوت نمود، جمله فرزندان و فرزندزادگان حضرت امام کاظم (علیه السلام) به تدريج از بغداد رو به ولايت خراسان نهادند، من جمله تعدادي از اين بزرگواران همچون جعفر و ابراهيم و... چون به ناحيه ساوجبلاغ رسيدند، دشمنان از عقب آمدند و مجادله بسيار کردند و آخر الامر حسن بن موسي الکاظم (علیه السلام) را شهيد کردند و به بعضي هم جراحت رسيده بود و چون شب درآمد، لاعلاج روي به اطراف نهادند. اما جعفربن موسي الکاظم (علیه السلام) که درحين دفاع مجروح گرديده بود، در توابع ورامين به موضع سناردک (مکان فعلي) دراثر شدت جراحات وارده به شهادت رسيد.»
مؤلفان رياض الانساب و تاريخ خوار و ورامين نيز اين نکته را تأييد مي کنند.(آشنایی با سلاله پاکان، ص43ـ47، (با تلخیص) علامه نسابه، آيت الله سيد شهاب الدين مرعشي نجفي در جواب سؤال دو تن از علماي پيشواي ورامين درباره هويت امامزاده جعفر، اين گونه اظهار نظر فرموده است:
«امامزاده جعفر از فرزندان بلافصل حضرت موسي بن جعفر(علیه السلام) مي باشند که در قريه خوار در اطراف مدينه منوره زندگي مي کردند. جمعي ازآن قريه تصميم گرفتند به خدمت حضرت علي بن موسي الرضا (علیه السلام) در مرو مشرف شوند و امامزاده جعفر را به سرپرستي خودشان انتخاب نمودند. چون ايشان عالم و دانشمند و زاهد بودند و به اين قصد حرکت کردند، وقتي به ايران آمدند، مأمون حضرت رضا (علیه السلام) را شهيد کرده بود. مأمورين مأمون، با اين گروه دراطراف ساوه جنگيدند. عده اي از اين جمع درآن درگيري شهيد شدند. امامزاده جعفردر حين مبارزه با مأمورين مأمون، دراين جنگ مجروح شدند و با همان حالت بدان نواحي تشريف برده و در محل سناردک در اثر همان مجروح بودن شربت شهادت نوشيدند.»( همان، ص86)
کاتب نسخه خطي تاريخ خوار و ورامين مي نويسد: «امامزاده جعفر در سناردک، در منزل مردي به نام جلال الدين به تاريخ 15 جمادي الثاني 217 قمري رحلت نموده است و سپس در گورستان محل مدفون شد.» (همان، ص44)
نکاتي که از زندگاني اين امامزاده جليل القدر به دست مي آيد، عبارت اند از: 1. وي از فرزندان بلافصل امام هفتم (علیه السلام) است و درباره مدفن وي ترديدي نيست که موضع کنوني، مدفن او است.
2. درباره محل جراحت آن بزرگوار ـ ساوجبلاغ يا ساوه ـ اختلاف است. آنچه مسلم است اينکه وي در اثرشدت جراحت، در اين مکان فعلي شربت شهادت نوشيده است.
3. شهادت امامزاده جعفر در سال 217 بعيد به نظر مي رسد؛ زيرا مهاجرت سادات و علويان را به سرزمين ايران مي توان به چهار گروه و دسته کلي تقسيم کرد: دسته اول، سادات و علوياني هستند که در زمان حجاج بن يوسف ثقفي به ايران مهاجرت کردند.
دسته دوم، سادات و علوياني بودند که در زمان ولايتعهدي امام رضا (علیه السلام) به عشق ديدار آن حضرت به ايران مهاجرت کردند؛ ولي اغلب آنان موفق به زيارت حضرت نشدند. آنان در بين راه با شنيدن خبر شهادت امام رضا (علیه السلام) و در اثر درگيري با مأموران عباسي، به دست آنان شهيد شدند و يا فرارکردند و بعدها در اثر بيماري از دنيا رفتند.
گروه سوم، سادات و علوياني هستند که در قيام هاي مسلحانه عليه خلفاي اموي و عباسي شرکت داشتند و بعد از شکست قيامشان، ازخوف خلفاي عصر به ايران پناهنده شدند.
دسته چهارم، ساداتي بودند که در زمان حکومت علويان در طبرستان و گيلان به ايران مهاجرت کردند و براي هميشه ماندگار شدند.
امامزاده جعفر(علیه السلام) طبق اظهارات عالمان انساب، ازدسته دوم به شمارمي آيد که براي ديدار برادربزرگوارش عازم ايران شد؛ ولي در ميان راه، به دست دشمنان مجروح و در اثر شدت جراحت شهيد شد. اگرآن بزرگوار بعد از شهادت امام رضا (علیه السلام) در سال 203 ق. مجروح شده باشد، آن وقت رحلت وي چهارده سال پس از شهادت حضرت رضا(علیه السلام) است که درست به نظر نمي رسد مگر آنکه امامزاده جعفر(علیه السلام) ديگري باشد که آن هم نياز به تحقيق و بررسي کامل تري دارد.
اهالي محترم پيشوا معتقدند که امامزاده جعفر(علیه السلام) بعد از مجروح شدن، به اين موضع پناه آورده و سپس شهيد شده است و هم اکنون محل شهادت او را «شهيدگاه» مي نامند و اين مکان در نزد اهالي آن سامان، احترام و قداست خاصي دارد. ميان شهيدگاه و محل تدفين و مرقد کنوني او، فاصله است.
از تاريخ دقيق شهادت وي، اطلاعي در دست نيست؛ ولي بي گمان شهادت آن بزرگوار در بين سال هاي 203 و 204 ق. بوده است.مقام معظم رهبری: «مردم ورامین این امامزاده عظیم الشان را چون جان شیرین در برگرفته اند.»
«اساساً پیشوا مرکز شهادت است. پایگاه شهادت نیکان و برگزیدگان است و برجسته ترین چهره شهید همین ‏بزرگواری است که این صحن و سرای به نام اوست فرزند موسی بن جعفر و سلاله پاک پیامبر مکرم ‏اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)».
ایت الله العظمی صافی گلپایگانی: «وجود حضرت امامزاده جعفربن موسی الکاظم (علیه السلام) در این منطقه ‏که ولایت اهل بیت را داشته اند نشانه ریشه داشتن تشیع در این منطقه است.» معظم له هنگامیکه ‏کارت دعوت آستانه که منقش به تصویر بارگاه ملکوتی امامزاده جعفر بود را رویت نمودند آن ‏تصویر را بوسید و فرمودند: «سلام من را به آقا امامزاده جعفر برسانید.»
ایت العظمی نوری همدانی: «شکوه صحن و سرای امامزاده جعفر نماینگر علاقه و محبت شدید ‏اهالی آن شهر به خاندان عصمت و طهارت است».
آیت االه محمودی امام جمعه محترم ورامین: «من بارها هرگاه خدمت مرحوم آیت الله العظمی ‏مرعشی نجفی می رسیدم . ایشان سراغ امامزاده جعفر(علیه السلام) را می گرفتند.‏»
آستان امامزاده جعفر(علیه السلام) در شش کیلومتری جنوب شرقی ورامین در شهر پیشوا قرار دارد.
تاریخ اولیه بنای ساختمان بقعه امامزاده معلوم نیست از آن جایی که مرحوم بیهقی متوفای 565 هـ ق نوشته: در سنادک توسط قاضی شهر ری نماز بر جسدش خواند و دفن کردند و مشهد او آنجاست. این احتمال داده می شود که بنای اصلی بقعه مربوط به قرن چهارم هجری است که بعدها اضافات و تعمیراتی صورت گرفته باشد.
بناي مرتفع و مجلل اين بقعه يادگاري از عهد صفويه است كه با گنبدي از كاشيهاي فيروزه اي و صحن وسيع بر فراز تپه اي مشرف بر شهر واقع شده است. سير تحول شكل گيري و ساخت مجموعه مذهبي آستان امامزاده جعفر(علیه السلام) به طور كلي در سه مرحله انجام گرفته است: مرحله اول: شامل پلاني مربع شكل و مسقف با گنبد كه در زمان شاه طهماسب صفوي ساخته شده و نيز محوطه باز مقابل آن، كه به عنوان محل تدفين اهالي شهر استفاده شده است. مرحله دوم: ايواني است كه در زمان فتحعلي شاه قاجار در ضلع شرقي بقعه به بنا ملحق گرديده است كه كتيبه ايوان حكايت از آن مي نمايد. مرحله سوم: مربوط به فعاليتهاي عمراني پس از پيروزي انقلاب اسلامي است كه در راستاي طرحهاي توسعه اي و جامع تعدادي از اماكن و بناهاي پيرامون آستان مقدس خريداري و به مجموعه اضافه گرديده و يازده رواق پيرامون بناي اصلي در ضلع شرقي صحن، يك سر در رفيع با كاشيكاري و مناره هاي روي سر در ورودي جبهه شرقي و در طرفين آن، دو طبقه ساختمان و كتابخانه، دفتر امور اداري آستان مقدس، مجموعه تجاري، زائرسرا، سرويسهاي بهداشتي و غيره ساخته شده است. مجموعه بقعه مشتمل است بر درگاه و سر در ورودي فضاهاي تداركاتي، بهداشتي و كتابخانه، ميانسرا (صحن)، ايوان غربي در مقابل درگاه شرقي صحن قرار دارد و بنايي الحاقي است كه در زمان فتحعلي شاه قاجار در سال 1227 ق هنگام تعميرات بنا به آن اضافه گرديده و داراي كتيبه اي به خط نستعليق بر كاشي لاجوردي است. گنبد بقعه كه از آثار ارزشمند معماري مذهبي ايران به شمار مي رود، داراي 21 متر ارتفاع از سطح زمين و 9/5 متر قطر و به شيوه دوپوش ساخته شده است. در قسمت خارجي داراي پوشش كاشيهاي فيروزه اي با نقوش هندسي و كتيبه هايي به خط ثلث نستعليق و كوفي بنايي است. درب منبت حرم به نام شاه طهماسب و مورخ به سال 950 هـ. ق است و اثر تاريخي و هنري مهمي به شمار مي رود و داراي كتيبه است. كتيبه داخل حرم شامل نوشته هايي به خط ثلث است كه در قسمت پايين آن نام شاه طهماسب صفوي و تاريخ 956 ق ثبت است.
آستان مقدس امامزاده جعفر (علیه السلام) داراي مناره هاي بلند و گنبدي بسيار با عظمت و کاشي کاري شده با ارتفاع بلند است که از همه نقاط شهر و حتي از فاصله بسيار دور، نمايان است. ساخت بناي بقعه، در زمان شاهان صفوي به ويژه شاه طهماسب بوده است و تاريخ کتيبه روي ضريح مقدس با خط خوش نستعليق به سال 994ق. است و اسامي خداوند همانند: يا کمال، يا سريع، يا عالي، يا غافر، يا رافع، يا فاتح و ... در حواشي آن حک شده است. بنا و توسعه حرم امامزاده در زمان شاهان قاجار نيز مورد توجه و عنايت آنان بود؛ ولي اساسي ترين توسعه و بازسازي و مرمت، در نظام مقدس جمهوري اسلامي صورت پذيرفته است.
در کنار صحن و سراي امامزاده، بازار قديمي و سرپوشيده اي وجود دارد و پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تعدادي از اماکن و بناهاي پيرامون آستان مقدس خريداري و به مجموعه حرم اضافه شد که هم اکنون حرم امامزاده داراي مسجد، کتابخانه، فضاهاي تدارکاتي، بهداشتي، فرهنگي و... است. موقوفات امامزاده آستان مقدس امام‌زاده جعفر(ع) همانند بسیاری از اماکن مذهبی کشور، دارای‎ ‎موقوفات ‏فراوانی است. موقوفات امامزاده جعفر، شامل موقوفات تجاری، آموزشی، اداری،‎ ‎خدماتی، اراضی کشاورزی و ‏مسکونی، قنات آب و غیره است‎.‎
سابقۀ اولین وقف‌نامه مکتوب امامزاده به سال 873 ق. می‌رسد که نام واقف‎ ‎آن، شیخ خضر فرزند درویش ‏جنید رازی است. خاندان جنید رازی که از عارفان مشهور قرن‎ ‎نهم و دهم این دیار به شمار می‌روند، تا ‏کنون همگی از خادمان و خدمت‌گزاران‎ ‎امامزاده جعفر بوده‌اند‎.‎ این بنا در سال 1317 ش با شماره 319 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
السَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا السَّیِّدُ الزَّکِیُّ، اَلطّاهِرُ الوَلِیُّ، وَالدّاعِی الحَفِیُّ؛ اَشهَدُ اَنَّکَ قُلتَ حَقّاً، حَقّاً، وَنَطَقتَ حَقّاً وَصِدقاً، وَدَعوتَ اِلی مَولایَ وَمَولاکَ، عَلانِیَةً وَسِرًّا، فازَ مُتَّبِعُکَ، وَنَجا مُصَدِّقُکَ، وَخابَ وَخَسِرَ مُکَذِّبُکَ، وَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ، اَشهَد لی بِهذهِ الشَّهادَةِ، لِاَکونَ مَنَ الفائِزینَ بِمَعرِفَتِکَ وَطاعَتِکَ، وَتَصدیقِکَ وَاتِّباعَکَ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیِّدی وَابنَ سَیِّدی. اَنتَ بابُ اللهِ المُؤتی مَنهُ، وَالمَأخوذُ عَنهُ، اَتَیتُکَ زائِراً، وَحاجاتی لَکَ مُستَودِعةً، وَها اَنَا ذا اَستَودِعُکَ دینی وَاَمانَتی، وَخَواتیمَ عَمَلی، وَجَوامِعَ اَمَلی اِلی مُنتَهی اَجَلی، وَالسَّلامُ عَلَیکَ وَ رَحمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُه.
***
سلام بر تو ای آقای پاک و پاکیزه و سرور من و ای دعوت کننده (به حق) به مهربانی، گواهی دهم که تو حق گفتی و به حق و راستی سخن کردی و (مردم را) آشکارا و نهان بسوی مولای من و مولای خودت دعوت فرمودی رستگار شد پیرو تو و نجات یافت تصدیق کننده ات و نومید و زیانکار شد تکذیب کننده ات و آن کس که با تو مخالفت کرد گواه باش برای من این گواهی را تا من بوسیله معرفت و اطاعت تو و تصدیق و پیروی کردنت از زمره رستگاران باشم و سلام بر تو ای آقای من و ای فرزند آقای من توئی درگاه خدا که از آن درآیند و (معالم دین را) از آن بگیرند آمده ام به درگاهت برای زیارت و حاجتهای خود را به تو سپرده ام و من اکنون به تو می سپارم دینم و امانتم و سرانجام کارهایم و همه آرزوهایم را تا پایان عمرم و بر تو باد سلام و رحمت خدا و برکاتش.
کرامات بسياري از آن امامزاده جليل القدر(شفا يافتن بيماران لاعلاج و...) مشاهده و از معتمدان در مدح و منقبت امامزاده جعفر (علیه السلام) سروده اند که نمونه اي را در ذيل مي آوريم:
پيشوا خلد برين از بارگاه جعفر است
شهر ما خرم از اين صحن و سراي جعفر است
شد ز يمن تربت پاکش، مزين پيشوا
پيشوا يکسر همه نور و صفاي جعفر است
پرچم اسلام و قرآن، دائماً در اهتزاز
بر فراز گنبد ايزد نماي جعفر است
قدسيان از بهر تعظيمش فرود آورده سر
حور و غلمان، خادم دولت سراي جعفر است
کن نظر با ديده دل، تا خدا را بنگري
مطلع نور خدا، ظل هماي جعفر است
اي فقير بي بضاعت، با بصيرت کن نظر
تا ببيني پادشاهان را، گداي جعفر است
هست اين در، قبله حاجات ارباب کرم
ملتمس مردان حق، بهر عطاي جعفر است
چون که صحن اطهرش گرديده کانون قيام
سنگر اين امت قرآن، لواي جعفر است
استان تهران ـ شهرستان ورامین ـ بخش مرکزی ـ شهر پیشوا
ارسال اطلاعات برای امامزاده
شما می توانید برای تکمیل اطلاعات پرتال امامزادگان و بقاع متبرکه ایران اسلامی برای این امامزاده اطلاعات وارد نمایید.
لطفا توجه بفرمایید که اطلاعات شما موثق و همراه با منابع باشد.
اطلاعات شما پس از تایید و ویرایش نهایی  در سایت بارگزاری خواهد شد.
   نوع اطلاعات:
 




mehrab motavally