آستان مقدس امامزاده ابراهیم (علیه السلام) ـ خیابان امامزاده ابراهیم

به امامزاده ابراهیم بن على بن جعفر ( بخشی) (علیه السلام) معروف می باشد.
بقعه شاهزاده ابراهيم (علیه السلام) سابقاً در يك كيلومتري خارج شهر بود كه اكنون در اثر گسترش و توسعه قم در ميان شهر قرار گرفته كه به اين نام دو امامزاده در داخل شهر قم وجود دارد:
الف ـ امامزاده ابراهيم (بخشي) (علیه السلام) واقع در خيابان امامزاده ابراهيم.
ب ـ امامزاده ابراهيم (علیه السلام) واقع در گلزار شهداء جنب بقعه منسوب به علي بن جعفر (علیه السلام) كه مفصلاً در حالاتش سخن رانده شد.
اما مدفون در بقعه مورد نظر چه كسي مي باشد ميان علماء انساب و مورخين اختلاف است كه عبارتند از:
1ـ مرحوم ناصر الشريعه در كتاب خود سه احتمال داده است كه چنين است:
اول ـ احتمالاً ابراهيم بن محمد بن حسن بن ابراهيم بن احمد بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) باشد. دوم ـ احتمالاً محمد بن حسن بن احمد بن اسحاق بن ابراهيم بن احمد بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر باشد.
سوم ـ اينكه محمد بن اسحاق بن موسي بن اسحاق بن ابراهيم بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) باشد كه دلائلي بر ضعيف بودن بودن احتمالات بالا داده مي شود كه اولاً در شماره يك اصلاً در كتب انساب فرزندي براي احمد بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) بنام ابراهيم ذكرنشده و صاحب كتاب الشجرة المباركه و كتاب فخري هم اعقاب احمد بن موسي الثاني بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) را از چند فرزند ديگر بنامهاي: الف ـ علي ابو محمد الاحوال كه سيد طالبيين در عراق بوده كه زهد او مثل زهد حضرت امام علي (علیه السلام) تشبيه شده است.
ب ـ حسين ابو عبدالله كه اهل قرآن و حديث بود.
ج ـ اسحاق الازرق كه در بغداد مي زيست.
د ـ محمد ابوالحسن در شهر ري مي زيسته و عقب او هم بسيار قليل مي باشد؛ اما در شماره دوم كه نوشته شده موسي بن ابراهيم بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) در هيچ يك از كتب انساب براي ابراهيم الثاني فرزندي بنام موسي ثبت نگرديده لذا اين احتمال هم پذيرفته نمي شود؛ اما در احتمال سوم گفته شده محمد پسر اسحاق بن موسي بن اسحاق در اين بقعه دفن است دليلي بر آن اقامه نگشته و مجرد احتمال و يا اينكه چون پدر محمد جناب شاهزاده اسحاق بن موسي بن اسحاق بن ابراهيم بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) در روستای ميم از قراي اطراف قم دفن مي باشد را نمي توان دليل بر مدفون بودن فرزند وي در اين مكان تصور كرد پذيرفته نمي شود خصوصاً دلائلي بر مدفون بودن دو شاهزاده از پدر و پسر در دست است كه جناب علامه نسابه حضرت آية الله العظمي سيد شهاب الدين مرعشي النجفي و علامه نسابه عباس فيض بر آن تصريح نموده اند.
اما مرحوم فيض از مرحوم علامه نسابه مرعشي النجفي در كتابش نوشته كه در اين بقعه دو امامزاده جليل (پدر و پسر) به اسامي ابي جعفر محمد بن محسن بن ابراهيم عسكري بن موسي ابي السبحه ابن ابراهيم المرتضي به امام موسي الكاظم (علیه السلام) و فرزندش شاهزاده ابو اسماعيل ابراهيم مدفونند كه بواسطه آثار تاليفي شاهزاده ابراهيم اين بقعه و بارگاه به نام وي شهرت يافته است و در كتيبه ايوانچه مدخل بقعه هم حالات و آثار اين دو شاهزاده با استخراج نسب از مرحوم آية الله العظمي مرعشي (رحمة الله علیه) بر روي كاشيهاي ملون چنين نوشته شده است: «بسم الله الرحمن الرحيم. در اين بقعه مباركه بطوريكه آقاي ابوالمعالي شهاب الدين مشهور بالنجفي الحسيني الحسني المرعشي تعيين نموده اند دو نفر از خاندان حضرت رسالت يكي سيدجليل ابواسماعيل ابراهيم بن ابي جعفر محمد بن ابيطالب المحسن بن ابي الحسن ابراهيم العسكري ابن موسي الثاني ابي السبحه بن ابراهيم المرتضي بن سيدنا ومولينا الامام موسي بن جعفر(علیه السلام) و ديگري سيد ابو جعفرمحمد پدر بزرگوار ايشان مدفون مي باشد و سيد ابوجعفر با عم خود اسحاق كه بين ساوه و آوه در بقعه معروف به شاهزاده اسحق مدفون است از عراق عرب مهاجرت به قم نمودند. نظر به اينكه شاهزاده ابراهيم از بزرگان علماء و محدثين بوده و كتب بسياري از جمله كتاب الامامه و كتاب القضاء و غيرهما تاليف نموده بقعه منوره به اسم ايشان مشهور شده و فوت شاهزاده ابراهيم در حدود سنه چهارصد هجري و ساختمان اين روضه منوره بنا به فرمايش صاحب منتقلة الطالبين و به طوري كه درسفرنامه خوزستان مرحوم نجم الدوله حاجي ميرزاعبدالغفارخان مهندس نوشته شد بين سنه 700 يا 800 هجري بوده است و جناب مستطاب آقاي حاجي حسينعلي گرجي آشتياني باني شده به سعايت جنابان حاجي ميرزا محمد و حاجي ميرزا محمد علي اخوان شاكري خرازي قمي به تعميرات اين بقعه اقدام و در اول شهر رجب 1357 هـ.ق تعميرات آن خاتمه يافت اميد است كه مؤمنين و زائران اين آستان باني وساعي را از دعاي خير فراموش نفرمايند». همانطوريكه از كتيبه فوق معلوم گشت ديگر هيچ جاي ترديد نيست كه مدفون در اين بقعه دو شاهزاده (پدر و پسر) باشند. خصوصاً اينكه مرحوم علامه نسابه آيه الله العظمي مرعشي نجفي (رحمة الله علیه) هم نسب اين دو شاهزاده را تصريح نموده اند.
پاره اي از حالات اجداد شاهزاده ابراهيم (بخشي): قبل از آنكه وارد بحث شويم بايد متذكر شد كه در اكثر كتب تاريخي كه در زمينه امامزادگان قم نوشته اند در كنار اسم شاهزاده ابراهيم كلمه بخشي را پيوست داده اند و براي اين مطلب هم جتي الان در هيچيك از كتابهاي موجود دليلي را ثبت نكرده و اگرهم قائل به ملقب بودن آن شاهزاده به بخشي شويم لازم است كه در كتب انساب و يا تراجم و رجال اشاره اي شده باشد؛ لذا احتمال داده مي شود كه ماده تاريخ بناء يا تعمير آن كلمه بخشي (912) بوده و براي فرق گذاشتن بين دو شاهزاده مدفون به ا ين نام كه قبلا اشاره شد ملقب به بخشي نموده و حتي الان به عنوان شاهزاده ابراهيم بخشي خوانده مي شود. همانطوريكه در سلسله نسب شاهزاده ابراهيم بيان گرديد جد اعلاي نامبرده هم جناب امامزاده واجب التعظيم الاصغر ملقب به مرتضي است كه بنا به عقيده نگارنده اين كتاب در شهر كاشمرمدفون مي باشد. به هر حال در اينجا مختصري از حالات اين سيد جليل القدر را به خوانندگان عزيز تقديم مي نمايم. ابراهيم اصغر ملقب به مرتضي فرزند حضرت امام موسي بن جعفر (علیه السلام) سيدي بزرگ و با سخاوت و شجاع بوده وسيد تاج الدين در غاية الاختصار اورا شيخي كريم و بزرگوار توصيف نموده است و حضرت امام موسي الكاظم (علیه السلام) قبل از ولادتش خبر داده كه يكي از همسرانم فرزندي خواهدآورد كه در ميان فرزندانم در سخاوت و شجاعت و عبادت كسي از او پيشي نخواهد گرفت، ابراهيم اصغر جد سيد رضي و سيد مرتضي است؛ زيرا اين دو برادر فرزندان ابي احمد نقيب حسين بن موسي بن محمد بن ابراهيم بن موسي بن جعفر (علیه السلام) مي باشند، بايد توجه داشت كه چون ابراهيم اكبر صاحب ابي سرايا خروج نمود و جنگهائي داشته است؛ لذا مورخين نوعاً هر مطلبي را كه با نام ابراهيم مطرح شده بنام ابراهيم اكبر كه امير مكه و يمن بوده به حساب آورده اند در حاليكه چنين نيست؛ بلكه هر جا كه از تقوي و عبادت و سخاوت تعريف شده مربوط به ابراهيم اصغر (مرتضي) مي باشد و حتي اشتباهاً لقب مرتضي را به امير يمن داده اند، ابراهيم المرتضي بن موسي الكاظم (علیه السلام) بنابر قولي درسال 210 هـ.ق در بغداد زندگي را به درود گفت ولي نظر نگارنده اين كتاب چنين است كه چون وي به امامت برادر بزرگوارش امام رضا (علیه السلام) قائل بوده و از حضرتش جديث نقل مي كرده و در مجالس علناً مردم را به امامت برادر بزرگوارش امام علي بن موسي الرضا (علیه السلام) دعوت مي نموده؛ لذا چون مأمون عليه اللعنه اساس حكومت خود را در خطر مي ديد و اين سيدجليل القدر را تحت الحفظ به مرو دعوت نموده و عاقبت وي را با زهر شهيد مي نمايد. پس معلوم گرديد كه حضرت امام موسي كاظم (علیه السلام) را دو پسر بنام ابراهيم بوده كه مرحوم علامه سيد بحرالعلوم و ديگرعلماء انساب و رجال و مورخين در كتبشان به آن تصريح نموده اند و جناب سيد بحرالعلوم چنين اضافه مي كند كه ظاهراً امام كاظم (علیه السلام) دو پسر بنام ابراهيم داشته بدليل نص صاحب كتاب عمدة الطالب و غير او از علماي انساب و اينكه دانشمندان انساب از ديگران داناترند به علاوه گفتار ديگران صراحت بر انحصار ندارد و لذا معارض نمي باشد مخصوصاً كه صاحب عمده الطالب ابراهيم اكبر را پيشواي زيديه و كسي كه در يمن خروج كرد معرفي مي نمايد و او بود در بغداد به دست مأمون مقتول گشت.
در كتاب منتهي الامال به نقل از عمدةالطالب مسطور است كه ابراهيم اصغر بن امام موسي كاظم (علیه السلام) ملقب مرتضي مادرش ولدي بوده از اهل نوبه و زنگبار و اسمش نجيه يا نجيبه مي باشد كه عقب او از دو پسرش بوده است. چنانچه بالا گفته شد جناب ابراهيم الاصغرالمرتضي بنابرقولي دو فرزند بنام موسي مكني به ابي سجه و جعفر و بنابر قول ديگر سه فرزند همان دو باضافه اسماعيل دارا بوده است.
ذكر حالات موسي ابي السبحه بن ابراهيم المرتضي، جد سوم شاهزاده ابراهيم: معلوم گرديد كه براي امامزاده ابراهيم المرتضي دو و يا بنابر قولي سه پسر به اسامي موسي الاصغرالثاني مكني به ابي السبحه، جعفر و اسماعيل بوده است.
در كتاب منتهي الامال نوشته شده كه موسي ابي سبحه از اهل صلاح و عبادت و ورع و فاضل بوده است و روايت مي كرد حديث را از اجدادش روايت سلسله الذهب را كه مي فرمود: خبر داد مرا پدرم ابراهيم كه گفت حديث كرد مرا پدر امام موسي كاظم (علیه السلام) كه گفت حديث كرد مرا امام صادق (علیه السلام) و ... كه حديث كرد مرا اميرالمؤمنين (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) كه حضرت فرمود حديث كرد مرا جبرئيل از خداي تبارك و تعالي كه فرمود: لا اله الا الله دژ و حصارمن است پس هر كه بگويد آن را داخل شود در حصار من و كسي كه داخل شود در حصار من ايمن خواهد بود از عذاب من.
مرحوم شيخ عباس قمي اضافه مي كند كه جناب موسي ابي سبحه در بغداد فوت نمود و قبرش در مقابر قريش در جوار پدر و جدش مي باشد.
مرحوم عباس فيض در كتاب خود به نقل از تاريخ قم چنين مي نويسد كه: «موسي بن ابراهيم المرتضي درسال دويست هجري هما سالي كه حضرت رضا (علیه السلام) از مدينه به طرف مرو هجرت فرمود در يمن عليه مامون خروج كرد و دعوي امامت نمود و مدت سه سال در آنجا توقف داشت تا آنگاه كه حمدوية بن علي بن عيسي بن ماهان او را از يمن اخراج كرد و سپس به مكه معظمه آمد و مردم را به خلافت مأمون دعوت كرد و بالجمله حالات چندي بر او نگذشت تا به بغداد درآمد و در ماه ربيع الاول سال 221 هـ.ق در همانجا وفات يافت و در مقابر قريش مدفون گشت» بايد گفت كه روايت فوق با قول مرحوم شيخ عباس قمي كه از تاج الدين بن زهره حسيني فضائل موسي را نقل نموده كاملاً برعكس وتضاد دارد و مضافاً در اكثر كتب هم از عبادت و ورع خبرداده اند تا جائيكه وي بر اثر عبادت و گفتن ذكر به ابي السبحه ملقب گشته چگونه ممكن است كه وي دعوي امامت داشته باشد، شايد مؤلف تاريخ قم كه مرحوم عباس فيض ازآن تبعیت نموده در ذكر اسامي آن اشتباهي صورت داده، چونكه دعوي امامت چنانكه خواهد آمد ابراهيم اكبر نموده بود كه بر عليه دستگاه خلافت مأمون با ابوالسرايا در يمن خروج كرد و اگر هم مراتب فوق مبني بر خروج موسي ابي السبحه حقيقت داشته باشد لازم است كه صاحب مقاتل الطالبين در بخشي كه راجع به خروج نمودن سادات در ادامه حركت ابو السرايا دارد در كتابش نقل مي نمود. به هر حال در كتب انساب مسطور است كه موسي ابي سبحه را 32 فرزند بود كه از هشت تن آنها عقب مانده كه به اسامي زير است:
1ـ ابوجعفر اعرج بنام محمد كه از علماي بغداد شمرد شده است. 2ـ ابوالحسن عسكري بنام ابراهيم. 3ـ ابوعبدالله دينوري بنام احمد. 4ـ ابو محمد بنام عبدالله. 5ـ جعفر كه اين پنج تن در كوفه متوقف بوده اند. 6ـ ابوالقاسم بنام عبيدالله 7ـ ابوعبدالله 8ـ ابوالحسن دينوري بنام عيسي كه اين هشت تن داراي اعقابند. 9ـ ابوسليمان داود. 10ـ ادريس. 11ـ محمد 12ـ اسحاق 13ـ هارون 14ـ احمد الاصغر 15ـ اسماعيل 16ـ زيد 17ـ موسي 18ـ سليمان 19ـ محمد 20ـ ابومحمد حسن 21ـ عبدالوهاب 22ـ فضل 23ـ عبدالواحد 24ـ يحيي 25ـ علي 26ـ جعفر 27ـ ابوالفضل 28ـ عبدالودود 29ـ اسحق الصغر 30ـ ابوالعباس 31ـ قاسم كه اين بيست چهار تن بدون عقب بوده اند... .
پس معلوم گردید که حضرت امام موسى کاظم (علیه السلام) را دو پسر بنام ابراهیم بوده که مرحوم علامه سید بحرالعلوم و دیگر علماء انساب و رجال و مورخین در کتبشان به آن تصریح نموده اند. بدلیل نص صاحب کتاب عمده الطالب و غیر او از علماى انساب و اینکه دانشمندان انساب از دیگران داناترند، به علاوه گفتار دیگران صراحت بر انحصار ندارد و لذا معارض نمى باشد مخصوصاً که صاحب عمده الطالب ابراهیم اکبر را پیشواى زیدیه و کسى که در یمن خروج کرد و در بغداد به دست مأمون به قتل رسید، معرفی می نماید. (عمده الطالب صفحه 196 و 201، منتهى الآمال جلد 2 صفحه 403، اعیان الشیعه جلد 2 صفحه 228، رجال سید بحرالعلوم جلد 1 صفحه 425، ترجمه مقاتل الطالبین صفحه 491 تا 497، قاموس الرجال جلد 1 صفحه 208، سراج الانساب صفحه 72، الشجره المبارکه صفحه 76 و 77، جامع الانساب جلد 1 صفحه 84، شاگردان مکتب ائمه (علیهم السلام) جلد 1 صفحه 27).
در کتاب منتهى الآمال (جلد 2 صفحه 403) به نقل از عمده الطالب مسطور است که نام مادر ابراهیم اصغر بن امام موسى کاظم (علیه السلام) ملقب به مرتضى، نجیه یا نجیبه معروف به ام ولدى از اهل نوبه و زنگبار بوده که عقب او از دو پسرش می باشد. چنانچه گفته شد جناب ابراهیم الاصغر المرتضى بنابر قولی صاحب دو فرزند بنام موسى (مکنى به ابى سبحه) و جعفر بوده و بنابر قول دیگر دارای سه فرزند به نامهای مذکور به اضافه اسماعیل بوده است. (الشجره المبارکه صفحه 82، سراج الانساب صفحه 77، انساب فخرى صفحه 10).
ذکر حالات موسى ابى السبحه بن ابراهیم المرتضی، جد سوم امامزاده ابراهیم (علیه السلام)
در کتاب منتهى الآمال (جلد 2 صفحه 403 و 404) نوشته شده که موسی ابى سبحه از اهل صلاح و عبادت و ورع و فاضل بوده است و حدیث سلسله الذهب امام رضا (علیه السلام) را از اجدادش نقل می کرد. مرحوم شیخ عباس قمى می گوید که جناب موسى ابى سبحه در بغداد فوت نمود و قبرش در مقابر قریش در جوار پدر و جدش مى باشد.
مرحوم عباس فیض در کتاب بدر فروزان (صفحه 8) به نقل از تاریخ قم چنین مى نویسد که: "موسى بن ابراهیم المرتضى در سال دویست هجری همانسالى که حضرت رضا (علیه السلام) از مدینه بطرف مرو هجرت فرمودند، در یمن علیه مأمون خروج کرد و دعوى امامت نمود و مدت سه سال در آنجا توقف داشت تا آنگاه که حمدویه بن على بن عیسى بن ماهان او را از یمن اخراج کرد و سپس به مکه معظمه آمد و مردم را به خلافت مأمون دعوت کرد و بالجمله حالات چندى بر او نگذشت تا به بغداد درآمد و در ماه ربیع الاول سال 221 هـ.ق در همانجا وفات یافت و در مقابر قریش مدفون گشت".
در کتاب منتهى الامال (جلد 2 صفحه 404) به نقل از کتاب عمده الطالب مسطور است که اعقاب موسى ابى سبحه بن ابراهیم المرتضى از هشت فرزند او می باشد که از آن میانه چهار تن به اسامى ابوالقاسم عبیدالله، ابوالحسن عیسی، ابوالحسن على و جعفر دارای اعقاب اندک بوده اند و چهار نفرشان هم که محمد اعرج و احمد اکبر و ابراهیم عسکرى ابوالحسن و حسین قطعى باشد اعقابى بسیار دارند و فقط جناب داود بن موسى بن ابراهیم است که اعقابى داشته اما منقرض گشته و بنابر احتمالى در طهران مدفون مى باشد؛ اما ابراهیم ابوالحسن العسکرى جد دوم امامزاده ابراهیم، از پنج پسر نسل داشت که عبارتند از:
1ـ اسحاق ابو عبدالله
2ـ قاسم الاشج
3ـ محمد ابوجعفر الرقعى الزنجانی
4ـ الحسین ابوعبدالله الکوفی
5ـ المحسن ابوطالب
که براى هر کدام اعقابى است (انساب فخرى صفحه 10 و الشجره المبارکه صفحه 85).
و براى محسن ابوطالب چند پسر است که از آن جمله، جناب امامزاده ابى جعفر محمد پدر پسر سید جلیل القدر عالم، فاضل و محدث جناب امامزاده ابواسماعیل ابراهیم مى باشد.
آستان امامزاده ابراهیم (علیه السلام) در شهر قم، خیابان امامزاده ابراهیم واقع شده است. همانطوریکه گفته شد بقعه مورد نظر از بناهاى سال هفتصد هجرى است که خالى از بیوتات بوده و فقط در طول قرن 7 و 8 هجری بقاع و مشاهد متبرکه بدون حجرات و بیوتاتی ساخته مى شد. به هر حال چون بقعه مورد نظر بر اثر مرور زمان کهنه و فرسوده و در میان گورستانى مخوف و ناهموار قرار داشت و آب مصرفى زوار تنها از یک حلقه چاه سنگ بست به وسیله دلو و طناب تأمین مى گردید و گنبد آن هم که در سال 1310 هـ.ق قمرى از ناحیه متولى وقت مرحوم آقا سید على نقى تعمیر شده آجرکارى بود، در سال 1356 هـ.ق توسط آقاى حاج حسین گرجى آشتیانى ساکن تهران تعمیر و ایوان مدخل آن کاشیکارى و گنبد آن نیز به خشت کاشى فیروزه رنگ آراسته گشت و در سال 1377 هـ.ق بوسیله مرحوم دکتر احمد احسان که طبیبى خیّر و بلند همت و دیندار بود از مسجد و حسینیه و آب انبارى هم برخوردار گردید که بناهاى یاد شده در جانب غربى خیابانی است که صحن بقعه را به خیابان شاه ابراهیم متصل و مرتبط می سازد و هم اکنون در مسجد آن تعمیراتى از سوى اوقاف انجام شده که از آن جهت اقامه نماز جماعت و برپائى کلاسهاى قرآن و مراسم عزا و دیگر برنامه هاى فرهنگى مذهبى بهره بردارى می گردد. در درب مدخل صحن بقعه، دروازه و ایوان باشکوهى همراه با دو گلدسته، مزین به کاشى هاى گره اى الوان موجود مى باشد که در بالاى درب بزرگ مدخل با خط نستعلیق سفیدى در زمینه آبى بعد از بسم الله چنین نوشته شده:
"آستان مقدسه عالم جلیل القدر حضرت امامزاده ابراهیم و پدر بزرگوار ایشان ابو جعفر محمد از احفاد امام کاظم (علیه السلام) بنای این ساختمان در سال 1368 هـ.ش توسط اوقاف و امور خیریه قم به اتمام رسید".
در نتیجه افزایش بناهاى مزبور و پس از احداث سر درب و تعمیرات مهم دیگر و دفن شهداى جنگ تحمیلى در گورستان مجاور امامزاده در داخل صحن، توجه عمومى به مشهد شاه ابراهیم و با مساعى افراد خیر در احداث وضوخانه و همچنین احداث بقعه ها و حجرات با تالارهاى جلو، بر فراز ستونهاى سنگى و آهنى در دو ضلع جنوبى از ناحیه کسان مدفونین بعنوان مقبره هاى خانوادگی، همه باعث گردید صحن بزرگ امامزاده از چند طرف محفوظ و زیبا گردد.
باید اضافه نمود که اصل مدخل بزرگ و وردى صحن از آثار مرحوم دکتر احسان بود که حسب الامر حضرت آیت الله العظمى آقاى حاج میرسید محمد بهبهانی (رحمة الله علیه) و مساعدت چند تن از مؤمنین ساخته شده منتهى در سال 1368 هـ.ش همراه با تعمیرات کلى دیگر، این سر درب بازسازى و کتیبه فوق که اشاره شد از طرف اوقاف بر آن نصب گردید.
اما بقعه مورد نظر به صورت هشت ضلعى متساوى چهار مترى است که در هر ضلع آن نمائى از کاشیهاى ملون مى باشد که سراسر کاشیهاى جدار بقعه و گنبد به رنگ آبى مزین گشته است.
در میان ایوانچه که مدخل اصلى به روضه مقدسه شاه ابراهیم مى باشد بر بالاى درب شرحى از حالات شاه ابراهیم و تعیین نسب وى از طرف حضرت آیه الله العظمى سید شهاب الدین مرعشى النجفی (رحمة الله علیه) مى باشد و همچنین در جهت راست و چپ کتیبه مذکور، کتیبه ایست که این عبارت به خط سفید نستعلیق بر روى کاشیهاى آبى آن نوشته شده که چنین است:
"با تحقق یافتن جمهورى اسلامى ایران به رهبرى حضرت آیه الله العظمى امام خمینی (رحمة الله علیه) و با تشکیل اولین هئیت امناء آستان مقدس امامزاده ابراهیم در سال 1361 شمسى تعمیرات اساسى و کاشى کارى اطراف بقعه متبرکه شروع و در سال 1364 هـ.ش اتمام یافت".
بالای همین ایوان در طرفین آن دو گلدسته به ارتفاع تقریبى 1/40 سانتیمتر مزیّن به کاشیهاى گره بندى به رنگ آبى و دو خط 10 سانتیمترى زرد در اول و آخر آن مشاهده مى گردد و در وسط بقعه هم ضریحى است از نقره و طلا که سازنده و نجار آن، همان سازنده ضریح مطهر جناب امامزاده حمزه مى باشد، ولى جدار این روضه‌ مقدسه سراسر تا ابتداى سطح بام از سنگهاى مرمر پوشیده شده که بر فراز آن گنبدى به صورت کلاه خودى فاقد عنق به چشم مى خورد که مزین به کاشیهاى فیروزه فام دوالى و در تارکش میله برنجى که در رأس آن تاج کیانى است و کتیبه اى هم در دوره گنبد به زمینه سفید با خط بنائى به چشم مى خورد که با بسلمه و نام جلاله و اسامى معصومین به زیبائى هر چه بیشتر این گنبد افزون نموده است، بقعه و بارگاه شاه ابراهيم (بخشي): از بناهاي سنه 700 هجري است كه خالي از بيوتات بوده و فقط در اين دو قرن يعني ( قرن 7 و 8 هجري) بقاع و مشاهد متبركه بدون حجرات و بيوتاتي ساخته مي شد كما اينكه در همين شهر تعدادي از آن مشاهد موجود و توصيف آنها مفصلاً بيان گشت. به هر حال بقعه مورد نظر بر اثر جو و مرور زمان كهنه و فرسوده در ميان گورستاني مخوف و ناهموار قرار داشت و آب مصرفي زوار تنها از يك حلقه چاه سنگ بست به وسيله دلو و طناب تأمين مي گرديد و گنبد آن هم كه در سال 1310 هـ.ق از ناحيه متولي وقت مرحوم آقا سيدعلي نقي تعمير شده آجر كاري بود در سال 1356 هـ.ق توسط آقاي حاج حسين گرجي آشتياني ساكن تهران تعمير و ايوان مدخل آن كاشيكاري و گنبد آن نيز به خشت كاشي فيروزه رنگ آراسته گشت و  در سال 1377 هـ.ق بوسيله مرحوم دكتر احمد احسان كه طبيبي خير و بلند همت و ديندار بود از مسجد و حسينيه و آب انباري هم برخوردار گرديد كه بناهاي ياد شده در جانب غربي شارعي است كه صحن بقعه را به خيابان شاه ابراهيم متصل و مرتبط مي سازد و هم اكنون در مسجد تعميراتي از سوي اوقاف انجام شده كه در آن اقامه نماز جماعت و برپایي كلاسهاي قرآن و مراسم عزا و ديگر برنامه هاي فرهنگي ـ مذهبي بهره برداري مي گردد. در مدخل به صحن بقعه دروازه و ايوان باشكوهي همراه با دو گلدسته مزين به كاشي هاي گره اي الوان موجود مي باشد كه در بالاي درب بزرگ مدخل با خط نستعليق سفيدي در زمينه آبي بعد از بسم الله چنين نوشته شده: «آستان مقدس عالم جليل القدر حضرت امامزاده ابراهيم و پدر بزرگوارشان ابو جعفر محمد از احفاد امام كاظم (علیه السلام) بناي اين ساختمان در سال 1368 هـ.ش توسط اوقاف و امور خيريه قم به اتمام رسيد». در نتيجه افزايش بناهاي مزبور و پس از احداث سر درب و تعميرات مهمه ديگر كه خواهد آمد و دفن شهداي جنگ تحميلي در گورستان مجاور امامزاده در داخل صحن، توجه عمومي به مشهد شاه ابراهيم و با مساعي افراد خير در احداث و وضوخانه و همچنين احداث بقعه ها و حجرات با تالارهاي جلو، بر فراز ستونهاي سنگي و آهني در دو ضلع جنوبي از ناحيه كسان مدفونين بعنوان مقبره هاي خانوادگي، همه باعث گرديد صحن بزرگ امامزاده از چند طرف محفوظ و زيبا گردد. بايد اضافه نمود كه اصل مدخل بزرگ ورودي به صحن ازآثار مرحوم دكتر احسان بود كه طبق حسب الامرآيت الله العظمي آقاي حاج ميرسيد محمد بهبهاني (رحمة الله علیه) و مساعدت چند تن از مؤمنين ساخته شده منتهي در سال 1368 هـ.ش همراه با تعميرات كلي ديگر اين سر درب بازسازي و كتيبه فوق كه اشاره شد از طرف اوقاف بر آن نصب گرديد.
بنای ساختمان بقعه به صورت هشت ضلعي متساوي چهار متري است كه در هر ضلع آن نمائي ازكاشيهاي ملون مي باشد كه سراسر كاشيهاي جدار بقعه و گنبد به رنگ آبي مزين گشته است و در ميان ايوانچه كه مدخل اصلي به روضه مقدسه شاه ابراهيم مي باشد بر بالاي درب شرحي ازحالات شاه ابراهيم و تعيين نسب وي از طرف حضرت آية الله العظمي سيدشهاب الدين مرعشي النجفي (رحمة الله علیه) مي باشد و همچنين در جهت راست و چپ كتيبه مذكور كتيبه اي است كه اين عبارت به خط سفيد نستعليق برروي كاشيهاي آبي آن نوشته شده كه چنين است: «با تحقق يافتن جمهوري اسلامي ايران به رهبري حضرت آية الله العظمي امام خميني (رحمة الله علیه) و با تشكيل اولين هيئت امناء آستان مقدس امامزاده ابراهيم در سال 1361 شمسي تعميرات اساسي و كاشيكاري اطراف بقعه متبركه شروع و در سال 1364 هـ.ش اتمام يافت». بالاي همين ايوان در طرفين آن دو گلدسته به ارتفاع تقريبي 1/40 سانتيمتر مزين به كاشيهاي گره بندي به رنگ آبي و دو خط 10 سانتيمتري زرد در اول و آخر آن مشاهده مي گردد و در وسط بقعه هم ضريح است از نقره و طلا كه سازنده و نجار آن همان سازنده ضريح مطهر جناب شاهزاده حمزه مي باشد كه توصيف آن گذشت ولي جدار اين روضه مقدسه سراسر تا ابتداي سطح بام از سنگهاي مرمر پوشيده شده كه بر فراز آن گنبدي به صورت كلاه خودي فاقد عنق به چشم مي خورد كه مزين به كاشيهاي فيروزه فام دوالي و در تاركش ميله برنجي كه در رأس آن تاج كياني است و كتيبه اي هم در دور گنبد به زمينه سفيد با خط بنائي به چشم مي خورد كه بعد از بسمله و نام جلاله و اسامي معصومين به زيبائي هرچه بيشتر اين گنبد افزون نموده است.
ارتفاع گلدسته آن بالغ بر 10 مترمی باشد و همچنين در صدد ساخت حسينيه و مسجد بزرگي كه چسبيده به روضه مطهر باشد ملاحظه مي گردد.
السَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا السَّیِّدُ الزَّکِیُّ، اَلطّاهِرُ الوَلِیُّ، وَالدّاعِی الحَفِیُّ؛ اَشهَدُ اَنَّکَ قُلتَ حَقّاً، حَقّاً، وَنَطَقتَ حَقّاً وَصِدقاً، وَدَعوتَ اِلی مَولایَ وَمَولاکَ، عَلانِیَةً وَسِرًّا، فازَ مُتَّبِعُکَ، وَنَجا مُصَدِّقُکَ، وَخابَ وَخَسِرَ مُکَذِّبُکَ، وَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ، اَشهَد لی بِهذهِ الشَّهادَةِ، لِاَکونَ مَنَ الفائِزینَ بِمَعرِفَتِکَ وَطاعَتِکَ، وَتَصدیقِکَ وَاتِّباعَکَ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیِّدی وَابنَ سَیِّدی. اَنتَ بابُ اللهِ المُؤتی مَنهُ، وَالمَأخوذُ عَنهُ، اَتَیتُکَ زائِراً، وَحاجاتی لَکَ مُستَودِعةً، وَها اَنَا ذا اَستَودِعُکَ دینی وَاَمانَتی، وَخَواتیمَ عَمَلی، وَجَوامِعَ اَمَلی اِلی مُنتَهی اَجَلی، وَالسَّلامُ عَلَیکَ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُه.
***
سلام بر تو ای آقای پاک و پاکیزه و سرور من و ای دعوت کننده (به حق) به مهربانی، گواهی دهم که تو حق گفتی و به حق و راستی سخن کردی و (مردم را) آشکارا و نهان بسوی مولای من و مولای خودت دعوت فرمودی رستگار شد پیرو تو و نجات یافت تصدیق کننده ات و نومید و زیانکار شد تکذیب کننده ات و آنکس که با تو مخالفت کرد گواه باش برای من این گواهی را تا من بوسیله معرفت و اطاعت تو و تصدیق و پیروی کردنت از زمره رستگاران باشم و سلام بر تو ای آقای من و ای فرزند آقای من توئی درگاه خدا که از آن درآیند و (معالم دین را) از آن بگیرند آمده ام به درگاهت برای زیارت و حاجت های خود را به تو سپرده ام و من اکنون به تو می سپارم دینم و امانتم و سرانجام کارهایم و همه آرزوهایم را تا پایان عمرم و بر تو باد سلام و رحمت خدا و برکاتش.
استان قم ـ شهر قم ـ خیابان امامزاده ابراهیم.
ارسال اطلاعات برای امامزاده
شما می توانید برای تکمیل اطلاعات پرتال امامزادگان و بقاع متبرکه ایران اسلامی برای این امامزاده اطلاعات وارد نمایید.
لطفا توجه بفرمایید که اطلاعات شما موثق و همراه با منابع باشد.
اطلاعات شما پس از تایید و ویرایش نهایی  در سایت بارگزاری خواهد شد.
   نوع اطلاعات:
 




mehrab motavally