مديريت امامزادگان و اماکن متبرک مذهبي بر اساس نظريه «تار سعادت»
اين پژوهش با هدف تأکيد بر مديريت امامزادگان و اماکن متبرک مذهبي بر اساس نظريه «تار سعادت» مشتمل بر هشت شايستگي مديريتي (تحليل، ارزش، رهبري، سازگاري، عملکرد، ارتباط، دانش و تصميم‌گيري) صورت گرفته است.
سه شنبه 31 تیر 1393    
بازدید: 1455
مديريت امامزادگان و اماکن متبرک مذهبي بر اساس نظريه «تار سعادت»
دکتر مهديه سادات خشوعي
 

چکيده

علي‌رغم مزايا و کاربردهای متعدد امامزادگان و اماکن متبرک مذهبي، دستيابي به اين مزايا در گرو مديريت صحيح اين مراکز است که متأسفانه مورد کم‌توجهي قرار گرفته است. اين پژوهش با هدف تأکيد بر مديريت امامزادگان و اماکن متبرک مذهبي بر اساس نظريه «تار سعادت» مشتمل بر هشت شايستگي مديريتي (تحليل، ارزش، رهبري، سازگاري، عملکرد، ارتباط، دانش و تصميم‌گيري) صورت گرفته است. بر اين اساس، هشت پايگاه‌ اطلاعاتي معتبر ايرانی انتخاب شد و تحقيقات نظري و تجربي مرتبط با مزايا، کاربردها و ويژگي‌هاي اماکن متبرک در اين پايگاه‌ها مورد تحليل محتوا قرار گرفت. پس از استخراج مزايا، کاربردها و ويژگي‌هاي اماکن، ارتباط هر يک از اين عوامل با اين هشت شايستگي تعيين و الگويي تدوين شد. در مرحله پاياني نيز اعتبار و پايايي اين الگو مورد بررسی و تأييد قرار گرفت.

کليدواژه‌ها : امامزادگان، اماکن متبرک مذهبي، مديريت، نظريه «تار سعادت»

مقدمه

امامزادگان، آرامگاه‌هاي مقدس و امکان متبرک مذهبي از جمله پايگاه‌هايي هستند که قدرت تأثيرگذاري و کارکردهاي آن در ابعاد مختلف زندگي انسان‌ها به خوبي مشهود است. اين کارکردها يا مزايا عبارتند از: مذهبي، تاريخي، هنري، روان‌شناختي، سياسي، اقتصادي و اجتماعي (يوسفي جولندان، 1387: 2/957). از جمله اين کارکردها يا مزايا مي‌توان به گردشگري مذهبي (تقوايي، موسوي و غلامي بيمرغ، 1389)، همبستگي اسلامي (جان پرور و تقي‌زاده ساروكلايي، 1387) و راز و نياز با خداوند (بدخشان، 1387) اشاره نمود.

در زمينه کارکردها يا مزاياي اماکن متبرک در طي سال‌هاي متمادي، تحقيقات معدودي انجام گرفته اما هنوز برخي از جنبه‌هاي اين نهادها مورد کم توجهي قرار گرفته است. يکي از مهم‌ترين اين جنبه‌ها که شايد بسياري از کارکردها يا مزاياي اين نهادها در گرو آن است، بحث مديريت و يا به عبارتي دقيق‌تر، شايستگي مديران (يا فعالان و کارگزاران[1]) اين مراکز است. در اين رابطه فقط مي‌توان به پژوهش طالقاني، عابدي جعفري، فقيهي و عباسي (1389) اشاره کرد که در اين پژوهش نيز به شايستگي‌هاي منابع انساني مسجد و نه امامزادگان يا ساير اماکن متبرک پرداخته شده است. به عبارت دقيق‌تر، آن‌ها در پژوهش خود، شايستگي‌هاي امام مسجد (مانند ديد کلان و تفکر راهبردی، سعه صدر و تلاش)، شايستگي‌هاي فعالان يا کارگزاران (مانند خدمت‌گزاری و همبستگی) و شايستگي‌هاي نمازگزاران يا مأمومين (مانند رعايت مستحبات، خلق نيکو و بخشندگی مالی) را شناسايي کرده اند.

اما در رابطه با شايستگي‌هاي مديريتي، الگوهاي متعددي در ايران ( مانند زاهدي و شيخ، 1389؛ درگاهي، عليپور فلاح پسند و حيدري قره باغ، 1389؛ خشوعي،‌ 1391آ ) و ساير کشورها (مانند کيائو و وانگ[2]، 2009؛ تهير و ابوبکر[3]، 2010؛ چونگ[4]، 2013) وجود دارد. يکي از جديدترين و در عين حال جامع‌‌ترين اين الگو‌ها، الگوي شايستگي «تار سعادت» (خشوعي، 1391ب؛ خشوعي، عريضي و نوري، 2013) است. اين الگو مشتمل بر هشت شايستگي مديريتي اصلي و هشتاد و دو شايستگي مديريتي فرعي است و از قرار دادن حرف اول شايستگي‌هاي اصلي نام الگو يعني «تار سعادت» حاصل شده است (شکل 1). اين الگو از طريق تحليل محتواي منابع مختلف موجود در پايگاه‌هاي اطلاعاتي در داخل و خارج از ايران و دو کتاب دینی گرانقدر به نام های نهج البلاغه- نامه 53(فیض الاسلام، 1387) و نهج الفصاحه(شیروانی، 1390) طراحی شده است. مزيت اين الگو،‌ پايايي و اعتبار آن و جامعيت آن است زيرا اين الگو حاوي هر دو دسته شايستگي‌ مديريتی اعم از شايستگی‌های وظيفه‌اي و شايستگی‌های ارزشي (مانند ايمان به خدا) است.

ايمان، تقوا، اعتقاد به نظارت الهي، توکل بر خدا، شجاعت اخلاقي، صداقت، اخلاق نيکو، سعه صدر، گذشت، عدالت، حسن سابقه، تواضع، ساده‌زيستي، آراستگي، تعهد کاري، اخلاص، امانت‌داري و پشتکار

ارزش

تيزهوشي، خلاقيت، ابتکار، حل مسئله، قضاوت، مديريت اطلاعات، مديريت پيچيدگي، مديريت منابع مالي، تفکر راهبردي، تفکر تحليلي، تفکر مفهومي، تفکر سيستمي، تفکر انتقادي، تفکر پيشرو و تفکر تجاري

تحليل

مربي‌گري، رهبري فردي، رهبري گروهي، توانمندسازي زيردستان، تفويض اختيار، جانشين پروري

و مديريت پروژه

انعطاف پذيري، آسيب ناپذيري، خوش‌بيني، انتقادپذيري، مديريت تفاوت، مديريت بر خود، مديريت بحران، مديريت استرس و مديريت تغيير

مديريت عملکرد، کنترل يا نظارت، نتيجه محوري، مشتري محوري، کيفيت محوري، پيشرفت محوري،

قانون محوري و کارآفرين محوري

ارتباط شفاهي، ارتباط نوشتاري، ارتباط شنيداري، تأثيرگذاري، متقاعدسازي، مديريت تعارض و کار تيمي

خود آگاهي، آگاهي بين فردي، آگاهي شغلي، آگاهي سازماني، آگاهي ملي، آگاهي بين‌المللي، يادگيري محوري و توسعه خود

تحليل تصميم، برنامه ريزي، سازماندهي، مسئوليت پذيري، خطرپذيري، قاطعيت، اعتماد به نفس، مشورت، پيشگام بودن و مديريت در ابهام

رهبری

سازگاری

عملکرد

ارتباط

دانش

تصميم‌گيری

الگوی شایستگی مدیریتی «تار سعادت»

شکل 1- الگوی شايستگی مديريتی «تار سعادت»

در مجموع، نگاهي به تحقيقات انجام شده در اين حوزه نشان مي‌دهد که پژوهش‌هاي معدودی در زمينه مسجد، ويژگي‌ها، کاربردها و مديريت آن انجام گرفته است (مانند همايون و عبداللهي نيسياني، 1386؛ طالقاني و همکاران، 1389)؛ در حالي که مطالعه امامزاده‌ها و يا ساير امکان متبرک و به خصوص مديريت آن‌ها مورد غفلت قرار گرفته است. بنابراين با توجه به خلأ موجود، هدف اين پژوهش‌، بررسي نقش مديريت در دستيابي به کارکردها، مزايا و ويژگی‌های امامزادگان و ساير اماکن متبرک مذهبي است.

روش

در اين قسمت، جامعه، نمونه، حجم نمونه، روش نمونه‌گيري، ابزار و روش پژوهش ارائه شده است:

جامعه ، نمونه، حجم نمونه و روش نمونه ‌گيري

جامعه آماري اين پژوهش شامل کليه منابع نوشتاري نظري و تجربي موجود در پايگاه‌هاي اطلاعاتي[5] ايران (هشت سايت اينترنتي) بود که به لحاظ توجه به شايستگي‌ها و ويژگي‌هاي مديريتي اماکن متبرک مذهبي حائز اهميت است. اين پايگاه‌ها عبارتند از: کتابخانه منطقه‌اي علوم و تکنولوژي شيراز، فهرستگان نمامتن، سيلويکا[6]، کتابخانه ديجيتالي ديد[7]، مگيران[8]،‌ نورمگز[9]، سيد[10] و پرتال جامع علوم انساني. از نظر روش نمونه‌گيري از روش نمونه‌گيري، خاصي استفاده نشد چون کل جامعه به عنوان نمونه انتخاب گرديد. برای دسترسي به منابع نوشتاري در اين پايگاه‌ها نیز، موارد زير لحاظ گرديد: 1) کليدواژه: وجود واژه اما م زاده، اماکن متبرک يا مذهبی يا مقدس و مسجد در کليدواژه‌ها يا عنوان. 2) نوع پژوهش: مقاله، همايش، گفتگو و مصاحبه، خبر و گزارش، سخنرانی و روزنامه. 3) تاريخ: تا پايان تيرماه 1392 4) زبان: فارسي.

ابزار

بهترين روش جمع‌آوري اطلاعات در هر پژوهش، روشي است که اطلاعات حاصل از آن‌ها در پاسخ‌گويي به پرسش‌هاي پژوهش و تحقق اهداف مطالعه بهترين کارکرد را داشته باشد (حريري، 1385). با توجه به اين که هدف اين پژوهش، شناسايي کارکردها، مزايا و ويژگی‌های امامزادگان و اماکن متبرک مذهبی بود، سندکاوي يا استفاده از پيشينه‌ها از قبيل مقاله‌ها و همايش‌‌ها در منابع متعدد بخشي از اين فعاليت محسوب مي‌شود.

روش پژوهش

به منظور تدوين الگو از روش تحليل محتوا [11] استفاده شد. علت انتخاب روش تحليل محتوا اين بود که اين روش، پژوهشگر را قادر سازد تا مقادير زيادي از اطلاعات متني را بررسي و ويژگي‌هاي آن‌ها را شناسايي کند و مورد تحليل قرار دهد. در اين روش، پژوهشگر ابتدا متن مورد تحليل را تعيين می کند و سپس به استخراج مفاهيم مورد نظر با هدف پژوهش خود در آن متن می پردازد. اين استخراج مفاهيم از طريق رمزگذاري [12] (اختصاص عدد يا رمز به هر مفهوم) انجام می شود. سپس مفاهيم بر اساس شباهت‌ها، طبقه‌بندي يا مقوله‌بندي می شود. اين رمزگذاري و مقوله‌بندي در حين استخراج مفاهيم انجام می شود. سپس پژوهشگر بر اساس اهداف پژوهش، مفاهيم يا مقوله‌ها را با استفاده از وجود يا عدم وجود مورد بررسي قرار می دهد (محمدي‌مهر،‌ 1387).

در اين پژوهش، از بين روش‌هاي مختلف تحليل محتوا، تحليل مفهومي [13] انتخاب گرديد. در تحليل مفهومي، يک يا چند مفهوم، براي بررسي انتخاب و وجود آن‌ها به صورت کمي بررسي مي‌شود. در اين روش،‌ تمرکز روي وجود يا رخداد اصطلاح‌هاي انتخاب شده در متن يا متون، چه به صورت صريح و چه به صورت ضمني، است (ميرزايي، 1388).

يافته‌ها

تدوين الگوی نقش مديريت در دستيابي به کارکردها، مزايا و ويژگي‌هاي اماکن متبرک مذهبي، در سه مرحله به شرح ذيل انجام گرفت (شکل 2):


شکل 2- مراحل تدوين الگوی نقش مديريت در دستيابي به کارکردها، مزايا و ويژگي‌هاي اماکن متبرک

مرحله اول:

بعد از تعيين متن مورد تحليل، پژوهشگر به استخراج مفاهيم مرتبط با کارکردها (مانند کارکرد مذهبی)، مزايا (مانند گردشگری مذهبی) و ويژگي‌ها (مانند سادگی) در امامزادگان و اماکن متبرک در آن متن پرداخت. اين استخراج مفاهيم از طريق رمزگذاري انجام گرفت.

هنگام تحليل محتوا اين موارد در نظر گرفته شد (کارلي[14]، 1993): 1) تصميم‌گيري درباره سطح تحليل: يک واژه منفرد يعني کلمه و همچنين عبارت، به عنوان سطح تحليل در نظر گرفته شد. 2) تصميم‌گيري درباره اطلاعات نامربوط: با توجه به اين که اطلاعات نامربوط به کيفيت مفهوم مورد نظر چيزي اضافه نمي‌کرد و بر نتيجه تأثيري نمي‌گذاشت، حذف گرديد. 3) تصميم‌گيري درباره انتخاب مفاهيم: مفاهيم در جريان رمزگذاري شناسايي شدند. 4) تصميم‌گيري درباره سطح تعميم‌پذيري مفاهيم: اگر مفاهيم به شکل‌هاي مختلف پديدار شوند، به يک صورت ثبت شد. 5) ايجاد قواعدي براي رمزگذاري: به دليل آن که مفاهيم در جريان پژوهش شناسايي شدند، پژوهشگر از قاعده خاصي پيروي نکرد اما با توجه به نظريه تار سعادت، امکان رمزگذاري ثابت و همسان وجود داشت. 6) تصميم‌گيري درباره سطح کاربرد مفاهيم:‌ در اين پژوهش، محتواي آشکار يعني آن چيزي که نويسنده يا گوينده به صورت واضح نوشته يا گفته بود، ملاک انتخاب قرار گرفت. 7) تصميم‌گيري درباره وجود يا فراواني مفاهيم: در اين پژوهش، وجود مفاهيم مورد توجه قرار گرفت. 8) تعداد مفاهيم: در اين پژوهش، بيش از صد مفهوم شناسايي شد. براي پايايي نيز، مجدداً هر متن، به صورت مستقل توسط فرد متخصص در امر مديريت اماکن مذهبی) به غير از پژوهشگر مورد تحليل محتوا قرار گرفت.

مرحله دوم:

پژوهشگر بر اساس مفهوم هر شايستگی در نظريه تار سعادت، هر يک از مفاهيم را طبقه‌بندي نمود. براي پايايي نيز، مجدداً هر مفهوم، به صورت مستقل توسط فرد متخصص در امر مديريت اماکن مذهبی، مورد طبقه‌بندي مجدد قرار گرفت و در مواردي که اختلاف مشاهده ‌شد، بحث مستقل براي رسيدن به توافق صورت ‌گرفت. بدين ترتيب الگوی شايستگی ‌مديريتی برای دستيابی به مزايا، کارکردها و ويژگي‌هاي امامزادگان و اماکن متبرکه تدوين گرديد (جدول 1 تا 8). نمونه‌ای از مفاهيم حاصل از تحليل محتوا متناسب با هر شايستگی فرعی و به تفکيک هشت شايستگی اصلی موجود در اين الگو در جدول 1 تا 8 ارائه شده است.

جدول 1- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي تحليل

شايستگي فرعي

مصداق

تيزهوشي

توانايي ذهنی لازم برای انجام کار در اماکن متبرک

خلاقيت

حمايت از هرگونه پيشنهاد جديد و نوآورانه و سازنده

ابتکار

ايجاد سايت براي اماکن متبرک و امکان زيارت مجازي

حل مسئله

رفع مشکلات روزمره اماکن متبرک

قضاوت

تصميم‌‌گيري بر اساس امکانات و محدوديت‌های موجود در اماکن متبرک

مديريت اطلاعات

نصب پوستر و بنر از عبارات معصومين، عالمان و بزرگان دين در اماکن متبرک

مديريت پيچيدگي

تصميم‌گيری در شرايط پيچيده

مديريت منابع مالي

مراقبت و دقت در مورد واريز نذور و هداياي نقدي در ضريح و صندوق‌ها و دريافت و جمع‌آوري آن و واريز به حساب بانكي

تفکر راهبردي

ابلاغ چشم انداز اماکن متبرک

تفکر تحليلي

انجام وظايف با تقسيم آن به اجزاي کوچکتر

تفکر مفهومي

مقايسه ساير اماکن متبرک با مکان متبرک تحت مديريت خود

تفکر سيستمي

نقش اماکن متبرک در بهبود امور محل و بالعکس

تفکر انتقادي

ايجاد صندوق پيشنهادها و انتقادات

تفکر پيشرو

پيش‌بينی مشکلات احتمالی

تفکر تجاري

برپايي نمايشگاه در داخل اماکن متبرک

جدول 2- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي ارزش

شايستگي فرعي

مصداق

ايمان

ارادت به خاندان مطهر اهل بيت (ع)

تقوا

تقويت و ترويج فرهنگ ديني

اعتقاد به نظارت الهي

اعتقاد به نظارت خداوند بر همه امور

توکل بر خدا

تکيه نداشتن به اسباب غير از خداوند

شجاعت اخلاقي

مقابله با اعمال غير اخلاقی در اماکن متبرک

صداقت

داشتن صداقت به خصوص با جوانان و اعتمادآفرينی

اخلاق نيکو

خوش رفتاري

سعه صدر

صبر در دشواری و مشکلات

گذشت

گذشت نسبت به خطاهای قابل جبران

عدالت

تبعيض قائل نشدن بين افراد

حسن سابقه

اهليت داشتن

تواضع

عدم احساس برتری نسبت به افرادی با مقام پايين‌تر

ساده زيستي

دوري از هر گونه تجملات

آراستگي

نظافت و پاکيزگي اماکن متبرک و يا استفاده از لباس متحدالشكل (فرم)

تعهد کاري

علاقه‌مندی به کار در مراکز معنوی و مذهبی

اخلاص

داشتن خلوص نيت

امانت داري

استفاده از امکانات و تجهيزات اماکن متبرک برای حفظ و ارتقای هويت دينی

پشتکار

جديت در کار

جدول 3- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي رهبري

شايستگي فرعي

مصداق

مربي‌گري

ارائه راهکار به افراد برای انجام وظايف

رهبري فردي

محول کردن وظايف به افراد متناسب با توانمندی آنان

رهبري گروهي

هدايت فعاليت‌های گروهی در اماکن متبرک

توانمندسازي زيردستان

توانمند نمودن منابع انساني

تفويض اختيار

واگذاری امور کاری به نيروی متخصص و متعهد

جانشين پروري

به کارگيري و پرورش نيروي دلسوز، متدين و متخصص

مديريت پروژه

معماري، عمران، آباداني و نوسازي اماکن متبرک

جدول 4- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي سازگاري

شايستگي فرعي

مصداق

انعطاف پذيري

استفاده از جوانان و نوجوانان در اداره امور اماکن متبرک

آسيب ناپذيري

حفظ هويت دينی در مقابل تهاجم فرهنگی يا جنگ نرم

خوش بيني

داشتن نگرش مثبت نسبت به مسائل مختلف

انتقادپذيري

پذيرش انتقادهای سازنده ديگران

مديريت تفاوت

بهره‌برداري بهينه از شايستگي‌هاي منابع انساني و استفاده از تخصص‌های گوناگون

مديريت بر خود

مديريت افکار، هيجانات و رفتار خود

مديريت بحران

امانت‌دهي چادر در بدو ورود به خانم‌هاي بدحجاب

مديريت استرس

کنترل حوادث غير مترقبه

مديريت تغيير

استقبال از تغييرات سازنده در اماکن متبرک

جدول 5- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي عملکرد

شايستگي فرعي

مصداق

مديريت عملکرد

تجليلي از خادمان و دست‌اندرکاران اماکن متبرک

کنترل يا نظارت

بازديد مستمر از كليه امور اماکن متبرک و اطمينان از مناسب بودن آن

نتيجه محوري

فراهم کردن شرايط لازم برای دستيابی مردم به سعادت اخروی و دنيوی

مشتري محوري

تکريم زائران، ايجاد امکانات رفاهي و نظرخواهی از آنان

کيفيت محوري

توجه به کيفيت برنامه‌هاي موجود در اماکن متبرک

پيشرفت محوري

تجهيز اماکن متبرک به امکانات و لوازم روز دنيا از قبيل کتابخانه، سالن مطالعه، کامپيوتر و غيره

قانون محوري

برخورد قانوني با افراد متخلف يا متعرض به اماکن متبرک

کارآفرين محوري

ساخت كتابخانه، مرکز درمانی، صندوق قرض‌الحسنه و برگزاری کلاس‌های آموزشی در اماکن متبرک

جدول 6- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي ارتباط

شايستگي فرعي

مصداق

ارتباط شفاهي

معرفي اماکن متبرک به ديگران از طريق رسانه يا به صورت مستقيم

ارتباط نوشتاري

داشتن مراسلات مکتوب سازنده با ساير اماکن متبرک، مدارس، دانشگاه و حوزه

ارتباط شنيداري

شنود مؤثر نظریات، بازخوردها و پيشنهادهای زائران يا خدام

تأثيرگذاري

تأثير گذاشتن بر افراد متمکن، افراد دانشگاهی و حوزوی برای کمک مادی و معنوی به اماکن متبرک

متقاعدسازي

ترغيب مردم به حضور مستمر در اماکن متبرک يا استفاده از خدمات متنوع آن

مديريت تعارض

حل مشکلات مختلف اهالي محل

کار تيمي

همبستگي اماکن متبرک با مدارس، دانشگاه، حوزه و غيره

جدول 7- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي دانش

شايستگي فرعي

مصداق

خود آگاهي

آگاهی از تأثيرگذاری رفتار و عقايد خود بر زائران و کارمندان

آگاهي بين فردي

ايجاد روابط صميمانه و جدي و منطقي بيــن كاركنان، زائران و دست‌اندركاران اماکن متبرک

آگاهي شغلي

دانش ديني

آگاهي سازماني

شناخت نسبت به ساير اماکن متبرک و برنامه‌هاي آنان

آگاهي ملي

بينش سياسی، اجتماعی و فرهنگی نسبت به مسائل محل و جامعه

آگاهي بين المللي

بينش سياسی، اجتماعی و فرهنگی نسبت به مسائل دنيا

يادگيري محوري

برگزاری کلاس‌های آموزشی و نصب تابلوهاي سردرب، اعلانات در مكان‌هاي مختلف از سرجاده، ورودي، نمازخانه و غيره

توسعه خود

علاقه‌مندي به حضور در برنامه‌هاي مختلف موجود در اماکن متبرک

جدول 8- شايستگي‌هاي فرعي و مصداق‌هاي مرتبط با آن‌ها در شايستگي اصلي تصميم‌گيري

شايستگي فرعي

مصداق

تحليل تصميم

تصميم‌گيری در امور مختلف

برنامه ريزي

منظم بودن در امور و مديريت زمان داشتن

سازماندهي

تقسيم کار متناسب سن، تخصص، علاقه و ديگر عوامل شخصي

مسئوليت پذيري

احساس مسئوليت در قبال مردم

خطرپذيري

شناسايي احتمال موفقيت يا شکست هنگام تصميم‌گيری

قاطعيت

قاطعيت در برخورد با هر گونه تخلف يا تعرض به اماکن متبرک

اعتماد به نفس

توانايي بيان نظر يا تصميم

مشورت

برگزاری جلسات هم‌انديشی و استفاده از مشاوران مختلف (استادان دانشگاهي و حوزوي و مردم مطلع)

پيشگام بودن

برگزاری مراسم يا ارائه خدمات هنگام فرصت‌های پيش‌آمده

مديريت در ابهام

تصميم‌گيری بدون آگاهی از ميزان احتمال موفقيت يا شکست

مرحله سوم:

در اين مرحله، اعتباريابي الگو انجام گرفت:

اعتبار: برای تعيين اعتبار از نسبت اعتبار محتوا ( CVR )[15] استفاده شد. به اين منظور، هر مصداق به 6 نفر از متخصصان در امر مديريت اماکن مذهبی داده شد و از هر کارشناس در مورد هر يک از مصداق‌ها سه سوال پرسيده شد. اين سه سوال عبارت بودند از: آيا داشتن اين مصداق يا توجه به آن برای يک مدير، ضروري است؟ آيا داشتن اين مصداق يا توجه به آن برای يک مدير، مفيد اما غيرضروري است؟ آيا داشتن اين مصداق يا توجه به آن برای يک مدير، ضروري نيست؟ (بونيمي کامپوس و دو پرادو[16]، 2012). با توجه به اين که بيش از 50 درصد کارشناسان، يک مصداق را ضروري تلقي کرده‌اند، در نتيجه اعتبار ، حاصل گرديد.

پايايي: براي سنجش پايايي الگو نيز از ضريب توافق کاپاي کوهن استفاده شد. به اين منظور، شايستگي‌ها و مصداق‌های مربوط به هر يک، در اختيار 3 نفر متخصص در امر مديريت اماکن مذهبی قرار گرفت و نظر آن‌ها در مورد متعلق بودن هر مصداق به هر شايستگي جويا گرديد با توجه به ميانگين نمره کاپا (ميانگين= 82/0)، توافق بين آن‌ها در حد مطلوبي بود.

بحث و نتيجه‌

اين پژوهش با هدف بررسي تقش مديريت در دستيابي به کارکردها، مزايا و ويژگی‌های امامزادگان و ساير اماکن متبرک مذهبي انجام گرفت. بدين منظور هشت پايگاه اطلاعاتي، از نظر کارکردها، مزايا و ويژگی‌های امامزادگان و ساير موارد مرتبط، مورد جستجو قرار گرفت و سپس مفاهيم مرتبط، متناسب با الگوي شايستگي مديريتي تار سعادت طبقه‌بندی گرديد و الگويي حاصل شد. بر اساس اين الگو، مديران امامزادگان و اماکن متبرک مذهبی بايد از هشت شايستگي مديريتي اصلي زير برخوردار باشند:

اولين شايستگي، رهبري نام دارد و به واسطه اين شايستگي، مدير اماکن متبرک مي‌تواند با ارائه راهکار، واگذاری امور، هدايت، توانمندسازی، پرورش افراد و غيره باعث پيروي داوطلبانه آن‌ها از خود شود. دومين شايستگي، ارزش نام دارد و به واسطه اين شايستگي، مدير اماکن متبرک با داشتن ارادت به خاندان مطهر اهل بيت (ع)، داشتن خلوص، صداقت، شجاعت، تقوا، گذشت

و جديت در کار و غيره می‌تواند امور خوب را از بد مجزا کند و در راستای مسير صحيح گام بردارد. سومين شايستگي، تصميم‌گيري نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با مديريت زمان، تصميم‌گيری امور، فرصت‌شناسی، مشورت با مردم و غيره، هنگام تصميم‌گيری به بهترين راه حل دست پيدا کند. چهارمين شايستگي، ارتباطات نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با ارتباط مؤثر و سازنده شفاهی، نوشتاری و شنيداری با دیگران و تأثيرگذاری و متقاعدسازی، عقايد، احساسات و اطلاعات خود را با ساير افراد ابراز يا مبادله کند. پنجمين شايستگي، سازگاري نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با استفاده از جوانان در اداره امور، پذيرش انتقادهای سازنده ديگران، کنترل حوادث غيرمترقبه و غيره، متناسب با شرايط جديد، تغييرات لازم را ايفا نمايد. ششمين شايستگي، تحليل نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با تيزهوشی، مقايسه اماکن متبرک با يکديگر، پيش‌بينی مشکلات احتمالی، احداث کتابخانه و غيره، ماهيت امور را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد و مسائل را حل کند. هفتمين شايستگي اصلي، عملکرد نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با تجليل از کارگزاران اماکن متبرک، نظارت بر امور، تکريم زائران، برپايي نمايشگاه و غيره به انجام وظايف خود در اماکن بپردازد. هشتمين شايستگي، دانش نام دارد و به واسطه آن، مدير اماکن متبرک می‌تواند با دانش دينی، شناخت نسبت به ساير اماکن، بينش سياسی و اجتماعی نسبت به جامعه و غيره به افزايش دانش و تجربه دينی و مذهبی خود و ديگران کمک کند.

متأسفانه به دليل عدم وجود تحقيقات در اين زمينه، امکان مقايسه نتايج با ساير پژوهش‌ها امکان پذير نيست اما در رابطه با نتايج، چهار نکته قابل توجه است: اول، استفاده از الگوي شايستگي مديريتي تار سعادت صرفاً‌ بر اساس ديدگاه پژوهشگر مبني بر جامعيت اين الگو (خشوعي، 1391ب) انجام گرفت. دوم، قرار گرفتن هر مصداق در هر شايستگی، بر اساس نظر پژوهشگر و ساير متخصصان انجام گرفته است. با اين وجود، به دليل همپوشی بين مصداق‌ها امکان جابه‌جايي آن‌ها در هر يک از شايستگی‌ها وجود دارد. آنچه در اين تقسيم‌بندی حائز اهميت است، نقش اين شايستگی‌ها در تحقق کارکاردها و مزايای امامزادگان و اماکن متبرک مذهبی است. سوم، براي شناسايي مصداق‌هاي اين هشتاد و دو شايستگي، هشت پايگاه اطلاعاتي داخل کشور مورد جستجو قرار گرفت و بنابراين، از نظر پوشش مصداق‌ها در نوع خود بي‌نظير است. چهارم، الگوي طراحي شده به وسيله شاخص‌هاي روان‌سنجي مورد اعتباريابي و پايايي‌سنجي قرار گرفت که نتايج، حاکي از معتبر و پايا بودن الگو بود.

در پژوهش حاضر اين محدوديت وجود داشت که علي‌رغم جستجوي گسترده در پايگاه‌هاي اطلاعاتي، به دليل کمبود تحقيقات در اين زمينه، مفاهيم بيشتري شناسايي نگرديد. اما علي رغم وجود اين محدوديت‌، اين پژوهش به عنوان يک پژوهش مقدماتي در گسترش شناخت نسبت به اهميت مديريت امامزادگان و اماکن متبرک مذهبی و شناسايي مصداق‌هاي مرتبط، بسيار حائز اهميت است؛ زيرا تحقق بسياری از کارکاردها و مزايای امامزادگان و اماکن متبرک مذهبی با استفاده از مديريت صحيح امکان‌پذير است. لذا پيشنهاد مي‌شود پژوهشگران با استفاده از ساير منابع مانند کتاب، مصاحبه با کارگزاران امامزاده‌ها و اماکن متبرک، مشاهده فعاليت‌هاي آنان، مفاهيم و مصداق‌های بيشتري را در اين زمينه شناسايي کنند و حتي بر اساس اين مفاهيم، به طراحي الگوي شايستگي مديريتي متناسب با اين مراکز مبادرت ورزند.

منابع

- بدخشان ، مرتضی.(1387). «زيارات و نيايش‌ها در متون مقدس». مجموعه مقالات هم انديشی زيارت ، جلد اول.

- تقوايي، مسعود و دیگران.(1389). «تحليلي بر توسعه گردشگري مذهبي (مطالعه موردي: شهرستان نورآباد ممسني)». فصلنامهفضاي جغرافيايي، 10 (31)، 64- 39.

- جان پرور، محسن و تقي زاده ساروكلايي، اکرم.(1387). «مكان‌هاي زيارتي در همبستگي اسلامي». مجموعه مقالات هم انديشیزيارت، جلد دوم.

- حريري، نجلا.(1385). اصول و روش‌هاي پژوهش کيفي. تهران: دانشگاه آزاد اسلامي، واحد علوم و تحقيقات.

- خشوعي، مهدیه سادات.(1391آ). مديريت اسلامي با تأکيد بر شايستگي‌هاي ارزشي، ضرورت آرمان شهر اسلامي. اصفهان: دومين همايش ملي شهر اسلامی.

- خشوعي، مهدیه سادات. (1391ب). طراحي کانون ارزيابي ارتقايي مديران و بررسي ويژگي‌هاي روان‌سنجي و فرايندهاي آن. پايان‌نامه دکتري روان‌شناسي دانشگاه اصفهان.

- درگاهي، حسین و دیگران.(1389). «ارائه مدل شايستگي در توسعه منابع انساني: مطالعه موردي شايستگي مديران فرهنگسراهاي سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران». راهبرد ياس، 23، 113-91.

- زاهدي، شمس السادات و شيخ، ابراهیم.(1389). «الگوي قابليت هاي راهبردي مديران مياني دولتي». مطالعات مديريت راهبردي، 1(1)،139-59.

- شيرواني، علی.(1390). نهج‌الفصاحه. قم: انديشه مولانا.

- طالقاني، غلامرضا و دیگران.(1389). «مديريت مسجد: تدوين الگوي شايستگي منابع انساني». فصلنامه پژوهش‌هاي مديريت منابعانساني دانشگاه جامع امام حسين (ع)، 2 (3 و 4)،80- 55.

- فيض‌الاسلام، سید علینقی.(1387).ترجمه و شرح نهج‌البلاغه. تهران: فقيه.

- محمدي مهر، غلامرضا.(1377). روش تحليل محتوا (راهنماي عملي تحقيق).تهران: گنجينه علوم انساني، دانش نگار.

- ميرزايي، خلیل.(1388). پژوهش، پژوهشگري و پژوهشنامه نويسي (جلد اول). تهران: جامعه شناسان.

- همايون، محمد هادی، و عبداللهي نيسياني، علی. (1386).«تجزيه و تحليل سيستمي فرآيند پرورش منابع انساني در مسجد، مطالعه موردي: علل پويايي و حيات مسجد صنعتگران مشهد». انديشه مديريت، 1 (2)، 126- 99.

- يوسفي جولندان ، منصور.(1387). «كاركرد مزارات و زيارتگاه‌ها». مجموعه مقالات هم انديشی زيارت، جلد دوم.

- Bonini Campos, J. A. D., & Do Prado C, D. d. (2012). » Cross-cultural adaptation of the Portuguese version of the Patient-Generated Subjective Global Assessment « . NutriciónHospitalaria, 27(2), 583-594.

- Carley, K.M. (1993). » Coding Choices for Textual Analysis: A Comparison of Content Analysis and Map Analysis. In Marsden P. (Ed.) « , Sociological Methodology , 23, 75-126.

- Chong, E. (2013). » Managerial competencies and career advancement: A comparative study of managers in two countries « . Journal of Business Research , 66 (3), 345- 353.

- Khoshouei, M.S., Oreyzi, H.R., & Nouri, A. (2013). » The Eight Managerial Competencies: Essential Competencies for Twenty First Century Managers « . Iranian Journal ofManagement Studies (IJMS), 6 (2), 131- 152.

- Qiao, J. X., & Wang, W. (2009). » Managerial competencies for middle managers: some empirical findings from China « . Journal of European Industrial Training , 33(1), 69-80.

- Tahir., I. M., & Abu Bakar, N. M. (2010). » Managerial Competencies in the Malaysian Financial Services Sector « . Interdisciplinary Journal of Contemporary Research In Business, 1 (12), 114-124.



[1] - activists

[2] - Qiao & Wang

[3] - Tahir & Abu Bakar

[4] - Chong

[5] -databases

[6] - Civilica

[7] - DID Digital Library

[8] - Magiran

[9] - Noormags

[10] - SID

[11] - content analysis

[12] - coding

[13] - conceptual analysis

[14] - Carley

[15] - Content validity Ratio (CVR)

[16] - Bonini Campos& Do Prado

 
 
 
 
 
 
mehrab motavally