فلسفه زیارت امامزادگان و نقش آن در جامعه دینی
محقق، تلاش نموده است تا فلسفه زیارت امامزادگان و تأثیرات سازنده آن را در دو بعد فردی و اجتماعی و نیز در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مورد بررسی قرار دهد.
سه شنبه 31 تیر 1393    
بازدید: 5371

فلسفه زیارت امامزادگان و نقش آن در جامعه دینی

منیره ناصح ستوده

چکیده

پژوهش پیش رو با هدف ایجاد بستر ذهنی مناسب نسبت به جایگاه ولایت و هرگونه پیوند و ارتباط با اهل بیت، در سطح کلان جامعه و اعطای دید روشنی نسبت به فلسفه زیارت امامزادگان و تأثیرات سازنده آن، به آحاد جامعه، درصدد پاسخگویی به این پرسش اساسی برآمده است که فلسفه زیارت امامزادگان چیست و چه نقشی در جامعه دینی خواهد داشت؟

محقق با مفروض گرفتن جایگاه والای زیارت امامزادگان در نگاه قرآن، احادیث و اهل بیت علیهم السلام، تلاش نموده است تا فلسفه زیارت امامزادگان و تأثیرات سازنده آن را در دو بعد فردی و اجتماعی و نیز در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مورد بررسی قرار دهد.

کلیدواژه ها: زیارت، امامزادگان، جامعه دینی

مقدمه

همواره در طول تاریخ اسلام و حیات جامعه اسلامی، نه تنها مفهوم امامت و تشخیص امام، بلکه هر گونه پیوند و ارتباط با اهل بیت و ائمه معصومین، چه به لحاظ سببی و چه نسبی، از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده است، حتی صحابه، یاران و دوستداران و محبین ایشان نیز، شأن و مقامی والا داشته اند. با دقت بر اینکه نهادی با نام «اوقاف و امور خیریه » متولی امور بقاع متبرکه و امامزادگان گشته است، هرساله سرمایه مالی و انسانی زیادی را صرف نگهداری، رسیدگی و توسعه این اماکن می نماید، ضروری به نظر می رسد که به لحاظ فرهنگی نیز بستر ذهنی مناسبی در سطح کلان جامعه ایجاد شود و دید روشنی نسبت به فلسفه زیارت امامزادگان و تاثیرات سازنده ای که این امر می تواند در جامعه اسلامی به همراه داشته باشد، به آحاد جامعه اعطاء گردد. برای این منظور پژوهش پیش رو به موضوع یاد شده اختصاص یافته در صدد برآمده تا به این پرسش پاسخ گوید که فلسفه زیارت امامزادگان چیست و زیارت امامزادگان چه نقشی در جامعه دینی دارد؟ در پاسخ فرضی به پرسش خود می توان گفت، در نگاه قرآن، احادیث و نیز بزرگان دین، زیارت امامزادگان از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار بوده و لذا بر این امر تاکید فراوان صورت گرفته است. با توجه به این تاکیدات انتظار می رود زیارت امامزادگان در هر دو بعد فردی و اجتماعی و نیز در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تاثیرات پراهمیتی را به دنبال داشته باشد.

زیارت

زيارت در لغت، آهنگ كردن و از نظر شرعي حاضر شدن در محضر پيامبر، امام يا مؤمني است. بنابراين زيارت پيامبر و امام معصوم يا شهيدان در زمان زنده بودن يا پس از رحلت آنان تفاوتي ندارد (کمونه حسینی، 1371: 15)؛ زيرا آنها در حقيقت همان گونه كه در آيه كريمه قرآن آمده است: «زنده اند و در پيشگاه پروردگارشان روزي مي خورند». ( آل عمران/ 168) زائر اسم فاعل زیارت؛ به معنای زیارت کننده، و مزور اسم مفعول و به معنای زیارت شونده است. زیارت در فرهنگ مذهبی در معنای نوعی دیدار خاص(توام با اکرام) از قبور بزرگان و بزرگ زادگان دینی آمده است.

فلسفه زیارت امامزادگان

ياد و زيارت پاكان و معصومان، آدمي را در مسير پاكي و عصمت قرار مي دهد و انسان را بيش از پيش به خدا نزديك مي كند. چنان كه در قرآن مي خوانيم:«في بيوت اذن الله ان ترفع و يذكر فيها اسمه...» (نور/ 36). هم چنين متعلقان اولياي الهي مقدس و منشأ اثر دانسته می شوند. چنان كه پيراهن حضرت يوسف(ع) پدر را بينا كرد.( یوسف/ 96) از اين رو زيارت اوليا و تبرك جستن به آنها داراي اثر خواهد بود. هم چنين بر اساس آيه شريفه «هل جزاء الاحسان الا احسان..»(الرحمن/ 60) خواندن نماز و قرآن و هديه ثواب آن به آن امام، به حتم دعاي آن امام را در حق ما به دنبال خواهد داشت.

مسلماً زيارت پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) آثار و اجر فراوان دارد و عرض ارادت به آنان و به زيارت آنان رفتن نوعى ارتباط معنوى بين زائر و ائمه(ع) است. بنا به آن چه از روايات استفاده مى‏شود ائمه معصومين(ع) حاضر و ناظر بر اعمال ما هستند و به خصوص عنايت خاصى نسبت به كسانى كه به زيارت قبورشان مى‏روند، دارند. از پيامبر اكرم(ص) نقل شده است كه: «من زارنى بعد وفاتى كان كمن زارنى فى حياتى وكنت له شهيداً و شافعاً يوم القيامه؛ هر كس مرا بعد از وفاتم زيارت كند مثل كسى است كه در زمان حيات من مرا زيارت كرده است و من شاهد براى او شفاعت كننده او در روز قيامت خواهم بود»(مجلسی، 1992: 97/ 143). امام صادق(ع) مى‏فرمايد: «زيارت قبر امام حسين(ع) از بهترين اعمال است» و در حديث ديگرى مى‏فرمايد: «من اراد الله به الخير قذف فى قلبه حب الحسين و حب زيارته و من اراد الله به السوء قذف فى قلبه بغض الحسين و بغض زيارته؛ هرگاه خداوند اراده خيرى به بنده خود كند در قلب او محبت امام حسين(ع) و زيارت او را قرار مى‏دهد»(عاملی، 1409).

نقش امامزادگان در جامعه

1.تاثیرات فردی

دنياي امروز با وجود پيشرفت و تحولي كه بر حسب ظاهر پيدا كرده است، در واقع پر از نگراني ها، اضطراب ها و ترس ها و دلواپسي هاي شخصي است كه ايجاد عقده هاي رواني مي كند. همين عقده ها هم منشأ بسياري از بدبختي هاي نسل ماست و اين فاجعه اي است كه جامعه غرب را در لجنزار خود فرو برده، و دردي است بي درمان كه روان شناسان شرق و غرب به آن اعتراف مي كنند. اين دردها را درماني نيست جز توجه به معنويت، دين و اخلاق و تقويت آن در وجود انسان ها.

امروزه، نقش مذهب و عقايد مذهبي در بهداشت رواني و سلامت روحي بسيار مورد توجه محققان و دانشمندان قرار گرفته است و منجر به انجام تحقيقات بسيار متعدد و متنوع شده است و در نهايت همه اين تحقيقات، نقش مثبت و مؤثر مسايل ديني و مذهبي را در بهداشت رواني تأييد مي کند.

بنابراين زيارت و دعا كه در آيين نوراني اسلام از جايگاه بسيار رفيع برخوردار است، مي تواند در برطرف نمودن نيازهاي معنوي و روحي انسان نقش سازنده ای داشته باشد.

می توان تاثیر روحی _ روانی زیارت را چنین برشمرد:

گناه زدايي: گناه اثري تاريك بر دل آدمي مي گذارد و ميل و رغبت به انجام كارهاي نيك و خدايي را كاهش مي دهد. در عوض زیارت، بندگي و ياد خدا، وجدان خدايي را در دل انسان پرورش مي دهد و علاقه به انجام كار نيك را در وجود انسان بيشتر كرده، موجب تقرب به پروردگار و دوري از فساد و شرّ و گناه مي گردد. (إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَي عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنكَرِ)(عنکبوت/ 45).

درمان رذايل اخلاقي: در نهج البلاغه پس از اشاره به پاره اي از صفات رذيله در رفتار انساني، از جمله سركشي، ظلم و تكبر آمده است: چون بشر در معرض آفات متعدد اخلاقي و بيماري هاي رواني قرار دارد، خداوند متعال به وسيله نماز و دعا بندگان مؤمن خود را از گرفتاري در دامان اين صفات شيطاني حفظ و حراست مي كند .(نهج البلاغه/ خطبه234) زیارت نیز از این تاثیر بی بهره نیست.

- نورانيت و بصيرت دل، زهد و وارستگي از لذات مادي .

- جلب توجه و نظر الهي به خود .

- آرامش قلبي و قدرت روحي .(سادات، 1389: 56) أَلاَ بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَـلـِنُّ الْقُلُوبُ (رعد/ 28).

اهل ايمان به بركت وجود ارتباط سازنده با پروردگار، طبق تصريح قرآن( فتح/ 4) در آرامش و امنيت رواني كامل به سر مي برند. از آنجا كه نابهنجاري هاي رواني و رفتاري در انسان هنگامي شروع مي شود كه احساس ناامني در انسان به شدت حاكم گردد، لذا مي توان با الهام گرفتن از آموزه هاي ديني و انجام مناسكي همچون زيارت و دعا و برقراري پيوندي قوي با خالق متعال، بر اين ناامني غلبه نمود و سرانجام به سلامت روحي و بهداشت رواني فرد كمك كرد .

دكتر احمد بيان معمار روانپزشك ايراني، مي گويد: «حضور در اماكن مقدس و زيارتگاههاي شخصيتهاي معنوي و الهي، موجب تخليه هيجاني در انسان مي شود و اين تخليه هيجاني با آرامش دروني در آدمي همراه است. مراسمي نظير نذر، اطعام نيازمندان، عبادات دسته جمعي و شركت در فعاليت هاي مذهبي در اماكني مانند مسجد، اكثراً مي توانند كاركردهاي روان درماني داشته باشند».

حضور در اماكن مقدس و زيارتگاهها و يا شركت در مراسم مذهبي جمعي، سبب مي شود كه فرد در هماهنگي با محيطي كه در آن قرار گرفته براي دقايق يا ساعاتي كشمكش هاي دروني و تضادهاي رواني خويش را به فراموشي بسپارد. "نيس" و "وينتراب" دو پژوهشگر غربي طي بررسي جامعي كه در مورد 400 نفر انجام دادند، به اين نتيجه رسيدند كه شركت افراد در مراسم ديني از قبيل زيارت و عبادت، با كاهش اختلالات رواني آن ها همراه است. همچنين آن ها به اين نتيجه رسيدند كه شركت در مناسك ديني و حضور در اماكن زيارتي، باعث كاهش اضطراب و عصبانيت و اختلالات رواني مي شود.

2. تاثیرات اجتماعی

1- نقش امامزاده در شهر

امامزاده ها در شهرها یک ناحیه مرکزی مهم را به وجود می آورند. در ایران اهمیت مذهبی این ساختمان ها فراتر از اهمیت مسجد جامع است. امامزاده ها اغلب به مکان های اصلی برای دیدار و تجمع شهروندان و نیز زیارت تبدیل می گردند. وجود امامزاده ها در ایران از چنان اعتباری برخوردار بوده است که در بسیاری از موارد دلایل عمده تأسیس اولیه یا توسعه بعدی شهرها به شمار می آمدند. یک مثال بارز از این دست، شهر بزرگ مشهد، دومین شهر بزرگ ایران است. مشهد در اوایل قرن نهم میلادی روستایی به نام سناباد بود. در اثنای آن قرن، امام رضا (ع) هشتمین امام شیعیان مسموم گردیده و به روایت شیعیان در این دهکده مدفون شد. حرم امام رضا (ع) بازدید کنندگان و زایران را از اکناف جهان شیعه جذب کرد و تدریجاً روستای کوچک سناباد به یک شهر عمده مبدل گردید.

نام سناباد به مشهد تبدیل شد و به تدریج از دو شهر باستانی خود یعنی نیشابور و طوس اعتبار بیشتر یافت. این شهرها در خراسان واقع در شمال شرقی ایران قرار داشتند. طوس طی اولین دهه قرن سیزدهم به وسیله قوم مغول ویران گردید و جمعیت بازمانده، به شهر مشهد نقل مکان کردند و به این ترتیب مشهد جایگزین طوس شد و به نخستین شهر خراسان تبدیل شد.

ناحیه پیرامونی حرم شامل حیاط ها، مساجد، شبستان ها، مدارس، کاروانسراها و بازارها می شود.

این مجموعه به تنهایی یک شهر را تشکیل می دهد. تا اواسط قرن گذشته دیواری بر گرد این قسمت وجود داشت که قسمت مطهر را از بقیه شهر مشهد کاملاً مجزا می کرد. حرم به عنوان مرکز اصلی شهر، کانونی بود که خیابان ها و کوچه های بسیاری به صورت شعاعی از آن به اطراف منشعب می شدند. خیابان ها توسط دیوار شهر محصور بودند. این دیوار بارها همراه با رشد شهر در دوره های مختلف تاریخی در مکان جدیدش تجدید بنا گردید.

حرم امام رضا (ع) به خاطر اهمیت فوق العاده مذهبی فرهنگی خود همچنان به عنوان هسته اصلی شهر مشهد باقی مانده و موقعیت مکانی آن بر ساختار شهر تأثیر داشته است؛ به این معنا که مورفولوژی سنتی مشهد از موفولوژی اکثر شهرهای دیگر ایران تبعیت نمیکند. اغلب شهرها عمدتاً به عنوان مراکز تجاری دارای بازار به مثابه هسته مرکزی به راه توسعه خود افتاده اند، در حالی که در مشهد حرم، هسته اصلی شهر را تشکیل می دهد.

2- نقش امامزاده بر حفظ هویت اسلامی

مسائل مختلفی در حفظ هويت و ايجاد همبستگی عاطفی اجتماعی جامعه موثر است. از اين ميان می‌توان به نقش عمده بناهای مذهبی به عنوان يكی از مكان‌های هويت بخش و ارتقای دهنده فرهنگ اسلامی اشاره نمود.

بناهای مذهبی در بسياری از شهرهای كشور اسلامی ايران به عنوان عاملی شاخص هويت شهری شناخته می‌شود در اين راستا می‌توان نقش امامزاده‌ها را در تثبيت هويت و فرهنگ اسلامی بيان نمود امام‌زاده‌ ها از ديرباز سبب جذب جمعيت و تلاقی افكار و فرهنگ مردمی است كه بخشی از باورهای اعتقادی و مذهبی‌شان در آن تجلی پيدا می‌كند. اهميت و ضرورت حفظ آثار كهن نه به عنوان پديده‌های نمادين، بلكه به دليل شناخت سير تحول و تكامل تاريخ شهرسازی و تمدن شهرنشينی، حفظ هويت و اصالت شهری و تبيين حيات شهری بر اساس شواهد و مدارك علمی همواره مورد توجه بوده است. بناهای امام‌زادگان با توجه به اعتقادات مسلمانان و احترام ویژه آنان، مكان‌هايی هستند كه از ديرباز نقش ارتقای هويت شهری و اسلامی شهروندان را بر عهده داشته‌اند. هويت شهری وجه تمايز شهری از شهر ديگر است كه این امر موجب می شود حس تعلق مکانی در شهروندان به وجود آید و در ساخت و توسعه شهر خود و بهره گیری از اقسام نمادهای مذهبی مشارکت کنند.

3- نقش مكان هاي زيارتي در همبستگي اسلامي

اسلام علاوه بر كنگره سراسري سالانه در مكه معظمه توانسته است همواره گردهمايي هاي مذهبي، فرهنگي و اقتصادي خود را برگزار کند؛ همچنين از نظر سياسي توانسته در صورت بروز اختلاف ميان برخي كشورهاي اسلامي، در رفع آن از فكر و انديشه يكي از اعضا و يا از وجدان عمومي امت اسلامي استمداد بطلبد و از نقش، تأثير فرهنگي و بار احساسي اوقات و اماكن اسلامي، مثل ماه رمضان و يا شهر مكه، پيوسته در اين زمينه استفاده كند.(آندره و هانری، 1381: 643). از آن جا مكان ها شامل ارزش هاي ويژه و خاص خود هستند، مي توانند بار احساسي فراواني براي انسان ها همراه داشته باشند.(مویر، 1379: 34) مكان هاي زيارتي جهان اسلام از ارزش هاي والاي مذهبي و فرهنگي در بين مسلمانان برخوردار هستند و به عنوان تداعي كننده چنين بار احساسي براي مسلمانان، مي توان با استفاده و تقويت اين بار احساسي اتحاد و انسجام را بين مسلمانان و كشورهاي اسلامي تقويت كرد.

3. تاثیرات سياسي

از جمله نتایج زیارت می توان به آموزش تسليم ناپذيري، دلاوري و غيرت ورزي نسبت به اسلام، دفاع از فضيلت و كرامت انساني، نشانگر اعتراض سیاسی بودن و جزآن اشاره کرد.

- زيارت دين را به مردم يادآور مي گردد و به يادشان مي آورد كه بايد از سنّت نبوي و آيين محمّدي، كه اهل بيت نبوّت و خاندان رسالت آن را پاس داشته اند، پيروي كرد .

- زيارت درس عزّت طلبي، تسليم ناپذيري، دلاوري و غيرت ورزي نسبت به اسلام و دفاع از فضيلت و كرامت انساني و همچنين حرمت انسان ها را به انسان ها مي آموزد. نمونه آن مي توان پس از شهادت امام حسين (عليه السلام) به گروه توّابين اشاره كرد. چون توّابين به شمار نزديك به چهار هزار تن و به فرماندهي سليمان بن صُرد خزاعي، با شعار خونخواهي حسين بن علي (عليهما السلام) و كشتن قاتلان او قيام كردند، در ربيع الأوّل سال 65 ق. به زيارت آرامگاه امام رفتند و در پيرامون اين آرامگاه گرد آمدند. آنها يك شبانه روز در كربلا ماندند و سپس به عين الورده كوچيدند(صدر، بی تا: 23).

- زيارت نشان دهنده ترس حاكمان ظالم از رفت و آمد مردم به امكان زيارتي است كه تاريخ از اين نمونه ها فراوان به ياد دارد: ابرهه براي انهدام كعبه حركت كرد تا آن جا را ويران كند و صنعا معبد عمومي عرب و مركز شرق گردد. زماني نیز كه مردم براي زيارت آرامگاه امام حسين ( عليه السلام ) مي رفتند. اين امر خشم هارون را برانگيخت و او را بر آن داشت كه از آن آرامگاه هاي پاك انتقام ستاند. هارون مشتي از مردمي را كه خداوند بر دل هايشان مهر نهاده و خوف خويش را از آنان ستانده بود، روانه ساخت تا مرقد آن امام را كه چراغ هدايت راه نجات امّت بود ويران سازند. فرستادگان هارون دو مسجدي را كه بر مرقد امام و بر مرقد حضرت ابوالفضل ( عليه السلام ) برپا شده بود ويران ساختند و بنا و نشاني كه از ميراث فرهنگي امّت در آن جا بود از ميان بردند. هارون همچنين از آنان خواسته بود درخت سدري را كه در كنار مرقد امام ( عليه السلام ) روييده بود قطع كنند و جاي قبر را نيز با خاك يكسان سازند. اين هم، بدان هدف بود كه زايران آن حضرت به بارگاه او راه نيابند و آهنگ زيارت او نكنند. هارون همچنين مرداني مسلّح گماشت تا مانع رسيدن مردم بدان مرقد نوراني شوند(صدر، بی تا: 28).

- زيارت مي تواند انگيزه مهمي براي آزادي يكي از مقدس ترين اماكن مذهبي، بیت المقدس، كه ساليان درازي زير سلطه و اشغال است، باشد.

- زيارت مي تواند نشانگر اعتراض سياسي باشد. در شروع حركت مشروطه پس از ايستادگي عين الدوله در برابر خواسته هاي مردم و روحانيت، آيت الله بهبهاني، آيت الله طباطبايي و آيت الله شيخ فضل الله نوري يك ماه در حرم حضرت عبدالعظيم متحصن شدند. در نهايت علاء الدوله حاكم تهران عزل و بنا شد عدالتخانه تأسيس گردد. (مدنی، 1380: 1/115) در 25 جمادي الاول 1324ه.ق حدود هزار نفر كه در رأس آنها آيت الله بهبهاني و آيت الله طباطبايي بودند به سوي قم حركت كردند و مهاجرت كبير را شروع نمودند كه موجب شد مظفرالدين شاه، عين الدوله صدراعظم را بركنار كند و فرمان مشروطيت را هم صادر نماید(مدنی: 1380: 1/ 116و117).

- زيارت مي تواند سرآغاز مبارزات سياسي مردم يك كشور باشد. اعتراض به ماجراي كشف حجاب در مسجد گوهر شاد مشهد كه در بين شهرهاي ايران به دليل وجود حرم مطهر حضرت علي بن موسي الرضا (عليه السلام) از تقدس خاصي برخوردار است و همه ساله ميليون ها نفر براي زيارت مي آيند از این دست است.

- زيارت مي تواند مبناي ادعاي كشوري براي رهبري جهان اسلام باشد. وجود مكه و مدينه در كشور عربستان موجب شده است كه اين كشور مدعي رهبري جهان اسلام باشد .

4. تاثیرات اقتصادي

زیارت در بعد اقتصادي، اشتغال زايي، ايجاد درآمد ارزي براي كشور، توسعه شبكه هاي ارتباطي و حمل و نقل و جزآن را موجب مي شود.

جهانگردي پديده اي است كه از ديرباز در جوامع انساني مختلف وجود داشته است اما با ورود به عصر مدرن به صورت يك صنعت سودآور در آمده و مورد توجه بسياري از كشورهاي دنيا قرار گرفته است و هر ساله با رشد و توسعه اين صنعت چند وجهي مواجه بوده ايم.

با نگاهي گذرا به در آمدهاي جهانگردي كشورهاي مختلف، به اين نتيجه مي رسيم كه نگاه كشورهاي مختلف دنيا، به توسعه جهانگردي با اهداف مختلف سياسي، فرهنگي، اجتماعي و جزآن كاملا متفاوت بوده است. اكثر كشورها، توسعه اقتصادي را در درجه اول اهميت قرار داده اند، به اين دليل است كه جهانگردي به سرعت رشد يافته و به بزرگ ترين صنعت دنيا تبديل شده، منافع عمده اقتصادي را به اقتصاد ملي كشورها وارد كرده است .

بر اساس آمارهاي موجود، جهانگردي 10 درصد از درآمدها و شغل هاي دنيا را به وجود آورده است و پيش بيني مي شود كه اين رقم تا سال 2010 به دو برابر برسد. از ديدگاه اقتصادي، اصلي ترين كاركرد صنعت جهانگردي، كسب درآمدهاي ارزي، توزيع مجدد درآمدها، ايجاد زمينه اشتغال، سرمايه گذاري و ايجاد ارزش افزوده، همچنين فروش كالاها و خدمات مورد نياز گردشگرهاست. صنعت توريسم و سهم آن در اقتصاد ملي كشورها از مباحث مهمي است كه مورد توجه صاحبان امر قرار گرفته است و ارتباط تنگاتنگي با صنايع ديگري مانند هتل داري، حمل و نقل، آژانس هاي مسافرتي، صنايع دستي، رستوران داري، صنايع غذايي، كشاورزي و ... دارد .

خلاصه آن كه زاير به خدماتي احتياج دارد تا او را در تهيه مايحتاج سفر خود ياري كند. اين خدمات نه تنها نيازهاي زاير را تأمين مي كند، بلكه موجب به وجود آمدن مشاغل جديدي نيز مي شود و مانع از خروج پول هاي نقد از محل مورد بازديد مي گردد.

براي مثال ، در كشور ايران، 50 درصد گردشگران را گردشگران زيارتي تشكيل مي دهند ، در سال 1385، 627 هزار نفر از گردشگران ورودي به كشور براي زيارت به مشهد مقدس سفر كردند. بيش از 8 هزار بقاع متبرك در كشور وجود دارد، با معرفي اين بقاع به مردم، مي توان در جهت جذب گردشگر زيارتي، از اين ظرفيت استفاده كرد. (خبرگزاری مهر: 09/06/1386)

به صورت فشرده تاثیرات اقتصادی زیارت امامزادگان را می توان چنین برشمرد :

- در واقع توريسم مذهبي، نوعي سرمايه گذاري غيرمستقيم خارجي در داخل كشور است و آثار آن، در كليه بخش هاي اقتصادي، اثر توسعه اي دارد.

- هر زائر، وقتي به شهری مذهبي سفر مي كند، بعد از زيارت سعي دارد از ديدني هاي ديگر هم بازديدي داشته باشد. بنابراين زيارت و سياحت توأمان صورت مي گيرد كه به رشد اقتصادي و فرهنگي شهر مذهبي مي انجامد.

- براي زائر خريد جاذبه خاص خود را دارد، چرا كه سفر به شهر زيارتي و خريد سوغات براي اقوام و دوستان با هم عجين شده است. معمولا بازارهاي سنتي و مدرني وجود دارد كه هر مسافري را ترغيب به خريد مي كند. اين بازارها كه از صدها غرفه و فروشگاه تشكيل شده است، هرساله بازديدكنندگان و خريداران فراواني دارد. اين فعاليت ها موجب ايجاد درآمد و ايجاد فرصت شغلي است.

- ايجاد درآمد ارزي براي كشور.

- ايجاد درآمد براي دولت از راه دريافت ماليات و عوارضي كه ناشي از فعاليت هاي مربوط به صنعت گردشگري زيارتي است .

- تهيه مايحتاج زائران همچنين ايجاد كليه زيربناهاي مورد نياز و ارائه خدمات به زائران و جزآن موجب اشتغال زايي است و به رونق صنايع داخلي كشور مي انجامد.

- توسعه شبكه حمل و نقل جاده اي، ريلي، هوايي و گاه دريايي .

- توسعه خدمات مسافري، شامل آژانس هاي مسافرتي، كاروان هاي زيارتي، هتل ها و بيمارستان ها.

- تحرك در امر ساختمان سازي با توجه به نيازهاي ساخت تجهيزات مورد نياز در شهرهاي توريستي .

- توسعه امكانات زيربنايي مورد نياز شهرهاي توريستي، مانند نيروگاه ها و سيستم فاضلاب شهري.

- توجه خاص به محيط زيست براي حفاظت از امكانات طبيعي مانند آب، هوا و خاك.

- توسعه صنايع غذايي و زيرمجموعه هاي مربوطه، مانند صنايع كشاورزي، دامپروري و باغداري.

- توسعه و رونق صنايع دستي به دليل تقاضاي فراوان زائران، براي صنايع دستي آن شهر زيارتي خاص و كشور مربوطه.

نتيجه

هدف تعاليم اسلام ارتقا و رشد معنوي انسان و سوق دادن او به پيشرفت هاي مادي و معنوي جامعه است. از اين رو، اسلام از هر زمينه، مناسبت، زمان، مقام و مكان در اين مسير استفاده مي كند. يكي از اين راه ها زيارت است كه علاوه بر آثار معنوي، داراي نتايج ديگري از جمله سياسي و اقتصادي نيز هست. از نتايج سياسي مي توان به ارائه چهره واقعي از كشورهاي مسلمان در جهان، نمايش قدرت امت واحده اسلامي، نماد اعتراض سياسي، مبدأ شروع حركت انقلابي مردم يك جامعه، ايجاد انگيزه جهت باز پس گيري مواريث اسلامي اشاره کرد. نقش امامزادگان در توسعه سیاسی و اقتصادی و هویت بخشی به جامعه و تمدن اسلامی نقشی بی بدیل است و فرهنگ فاخر اکنون شیعیان مرهون این بقاع متبرکه است.

منابع

- قرآن كريم

- نهج البلاغه

- امینی، ابراهیم .(1382). بررسی مسائل كلی امامت، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

- بقادر، ابوبكر .(1384).جنبش هاي اسلامي معاصر در جهان غرب، مجموعه مقالاتي پيرامون اسلام، جهاني شدن و پست مدرنيته، مرتضي بحراني ، تهران: مجلس شوراي اسلامي.

- دهخدا، علي اكبر.(1373). لغت نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.

- رجبي، محمدحسن.(1370). زندگينامه سياسي امام خميني از آغاز تا تبعيد، تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران.

- روحاني، حسن، آواي انقلاب، گزيده اي از اعلاميه هاي امام خميني، بی جا: بی نا.

- سادات، محمدعلي.(1389). اخلاق اسلامي، تهران: سمت.

- صدر، سيد حسن.(بی تا ).نزهة اهل الحرمين في عمارة المشهدين،كربلا: بی نا.

- عاملی، حر .(1409 ق ). وسائل الشیعه، قم: موسسه آل البیت.

- فريد، يدالله. (1384). جغرافيا و شهرشناسي، تبريز: دانشگاه تبريز.

- قمی، عباس.(1379). منتهی الآمال، شیخ ذبیح الله محلات، قم: کتاب فروشی اسلامی.

- كمونه حسيني، سيد عبدالرزاق.(1371).آرامگاه هاي خاندان پاك پيامبر ( صلّي الله عليه وآله ) و بزرگان و صحابه و تابعين، عبدالعلي صاحبي، مشهد: آستان قدس رضوي .

- مجلسي، محمدباقر.(1992). بحار الأنوار، بيروت: دار الکتب الاسلامیه.

- مدني، سيدجلال الدين.(1380).تاريخ سياسي معاصر ايران، قم: دفتر انتشارات اسلامي.

- موير، ريچارد.(1379). درآمدي نو بر جغرافياي سياسي، دره مير حيدر و يحيي صفوي، تهران: سازمان جغرافياي نيروهاي مسلح .

- ميكل آندره و لوران هانري.(1381). اسلام و تمدن اسلامي، حسن فروغي، تهران: سمت.

- عبدوس، محمد تقی.(1372 ). فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه ـ علیه السلام، محمد محمدی، قم: دفترتبلیغات اسلامی.

- خبرگزاري مهر ( 09/06/1386 ).

 
 
 
 
 
 
mehrab motavally