زیارت در اندیشه و بینش شیعی
«زیارت » مفاهیم عمیقی از عشق، محبت، مودت و پیوستگی انسانی و ایمانی را به همراه دارد، آن چنان که هر مسلمان باورمند وظایف زیارت مؤمنان وصالحان و گذشتگان را همواره به عهده دارد.
چهارشنبه 3 مرداد 1397    
بازدید: 131
زیارت در اندیشه و بینش شیعی
 

انسان در بینش اسلامی موجودی ممتازاست که در پرتو تحولات، به کمالات روحی ومعنوی نایل می شود و با گذر از یک مرحله به مرحله دیگر زندگی، جهت جاودانگی خود رامی یابد و در هر مرحله ای به زندگی نوین ودنیای جدیدی قدم می گذارد و با شرایط خاص آن وفق پیدا می کند. گاهی «رحم »،گاهی دنیا، زمانی برزخ و هنگامی قیامت اقامتگاه زیست انسان است. مرگ و حیات، دوتعبیر مختلف از روند زندگی و هر دو امروجودی و تفسیری از حیات جاودانی انسان است. علامه طباطبایی می گوید: مرگ به معنای عدم حیات نیست بلکه به معنای انتقال است; امری است وجودی که مانندحیات خلقت پذیر است. (1)

لسان قرآن کریم در بازگویی این حقیقت بسیار صراحت دارد: «الذی خلق الموت والحیوة لیبلوکم ایکم احسن عملا و هوالعزیز الغفور»; خدا مرگ و حیات، هر دو راآفریده است تا شما را بیازماید که کدام یک ازشما خوش عمل و نیک رفتارترید و او غالب وعزیز آمرزنده است. (2)

انسان ها در هر دوره ای از شرایط زندگی،پایبند ضوابط اجتماعی و روابط انسانی هستند. ارتباط انسانی در هیچ مقطعی گسستنی نیست. اسلام به این پیوند وپیوستگی تاکید می ورزد. لذا «زیارت » مفاهیم عمیقی از عشق، محبت، مودت و پیوستگی انسانی و ایمانی را به همراه دارد، آن چنان که هر مسلمان باورمند وظایف زیارت مؤمنان وصالحان و گذشتگان را همواره به عهده دارد.

زیارت، عبرت انگیز است.

عالم دنیا، عالم جذب و کشش های فراوان مادی است. این کشش ها عامل بازدارنده وسبب غفلت انسان از فرجام زندگی و عاقبت اندیشی است. یاد آخرت فلسفه فردا نگری وبیداری انسان را شکل می بخشد و او رامتوجه زندگانی فردا می کند. وقتی چنین توجه و تنبهی برای انسان حاصل شد، او درصدد ساختن آینده روشن و مطلوب برای خود بر می آید و مقدمات رسیدن به آن را مهیامی کند. پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه وآله می فرمایند: «زوروا القبور فانها تذکرکم الاخرة »; قبور را زیارت کنید. پس به درستی که این کار، شما را به یاد آخرت می اندازد. (3)

زیارت، فرح بخش است.

زیارت نمودی از پیوند روحی و عاطفی است که میان انسان ها برقرار می شود. موقعی که دوستی به دیدار وست خود می شتابد وتحفه ای برای او می برد، قلب او سرشار ازشادی ها می گردد. رفتن به دیار اموات نیزچنین پیامد شادی در پی دارد و روح درگذشتگان با تحفه زیارت مسرور و شاداب می شود. امام علی علیه السلام در این رابطه می فرماید: «زوروا موتاکم فانهم یفرحون بزیارتکم »; گذشته گان خود را زیارت کنید.پس به درستی که آنان از این عمل شما بسی مسروز و فرحناک می شوند. (4)

داود رقی می گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کسی کنار قبر پدر و بستگان خود یاافراد دگر می رود، آیا به حال آن صاحب قبرسودی می رساند؟ امام فرمود: «نعم ان ذلک یدخل علیه کما یدخل علی احدکم الهدیة یفرح بها»; بلی. ثوابش به او می رسد وخوشحال می شود، همان طور که اگر هدیه ای به شما برسد شما خوشحال می شوید. (5)

تحفه آیات

قرائت قرآن رکن اساسی زیارت است. دعادر پیشگاه خدا و خواندن قرآن زیارت را معنادار و اثر بخش می سازد و موجب آمرزش وریزش گناهان می گردد. از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله درباره فضیلت قرائت «آیة الکرسی » در زیارت قبور، روایت شده است: «من قراها و جعل ثوابها لاهل القبور غفرالله ذنوبهم »; هرکسی آیت الکرسی را قرائت کند و ثوابش رابرای اموات و گذشتگان قرار دهد، خدا گناهان آنان را بیامرزد. (6)

امام صادق علیه السلام فرمود: «من زار قبرالمؤمن فقرا عنده «انا انزلناه » سبع مرات غفرالله له و لصاحب القبر»; هر کسی قبرمؤمنی را زیارت کند و هفت بار سوره قدر رابخواند، خدا او را و صاحب قبر را بیامرزد. (7)

احساس حضور و رغبت انس

مرگ انتقال دهنده انسان از یک دنیا به دنیای دیگر است. بنا بر این همه استعدادها ونیروهای فکری، عقلانی، احساسی و عاطفی انسان پس از مرگ زنده و فعال است. انسان پس از مرگ همچنان می اندیشد و همچنان احساس می کند. محمد بن مسلم می گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: آیا اموات حضورما را کنار قبرشان درک می کنند؟ امام فرمود:«ای والله انهم لیعلمون بکم و یفرحون بکم و یستانسون الیکم »; آری. به خدا سوگند!همانا حضور شما را درک می کنند و خوشحال می شوند و با شما انس می گیرند. (8)

فضیلت زیارت و رؤیت

اسلام همچنان که زیارت قبور و اموات رامورد توجه قرار می دهد، زیارت مؤمنان ونزدیکان و همنوعان را جزو فرایض اجتماعی انسان ها قرار می دهد و آن را زیر بنای روابط اجتماعی و مایه محبت و مودت و همدلی وهمسویی می داند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:«الزیارة تنبت المودة »; زیارت و دیداررویاننده محبت و دوستی است. (9)

امام صادق علیه السلام می فرماید: «من زار اخاه المؤمن کتب الله له بکل خطوة الف حسنة ومحاعنه الف سیئة و رفع له الف درجة »; هرکسی برادر مؤمنش را دیدار کند، خدا برای هرگامش هزار حسنه می نویسد و هزار گناه او رامحو می کند و هزار درجه برای او بالامی برد. (10)

فضیلت برتر

زیارت دارای سلسله مراتب فضیلتی است.زیارت مؤمنان، زیارت شهیدان، زیارت آل الله و زیارت انبیاء به تناسب مقام و موقعیت معنوی خود درجاتی دارند اما زیارت انبیای عظام، به ویژه نبی اکرم صلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام دارای اثرات خاص روحی ومعرفتی و از فضیلت برتر و شرافت ویژه ای برخوردار است. این زیارت انسان را به راه سعادت و کمال معنوی و سرنوشت اخروی رهنمون می سازد. انسان به وسیله زیارت، هدایت ها و ارشادهای حضوری پیامبراکرم صلی الله علیه وآله و پیشوایان معصوم علیهم السلام را دریافت می کند، چنانچه رسول گرامی فرمود: «من زار قبری بعد مماتی فکانما زارنی فی حیاتی و من لم یزر قبری فقد جفانی »;

هر کس قبرم را زیارت کند، گویا مرا در زمان حیاتم زیارت کرده است و هر کس قبرم رازیارت نکند، به من جفا نموده است. (11)

امام محمد باقرعلیه السلام در باره ثواب و فضیلت زیارت مرقد مطهر حضرت محمدصلی الله علیه وآله فرمود: «ان زیارة قبر رسول الله صلی الله علیه وآله تعدل حجة مع رسول الله مبرورة »; همانا ثواب زیارت قبر پیامبر خداصلی الله علیه وآله برابر یک حج نیکوو مقبول است که به همراه آن حضرت انجام گرفته باشد. (12)

زیارت و شفاعت

شفاعت فیض بزرگی است که چون چشمه توفنده، همه معصیت ها و گناه ها را از انسان می زداید و روح و نفس آدمی را پاکیزه می کندو جایگاه او را در پاک ترین و زیباترین مکان هاقرار می دهد. زیارت رسول اکرم صلی الله علیه وآله انسان رامشمول چنین فیضی و لطف الهی قرارمی دهد، چنانچه آن حضرت فرمود: «من زارنی حیا و میتا کنت له شفیعا یوم القیامة »; هر کسی مرا در زمان حیات یا زمان مرگ من زیارت کند در روز قیامت شفیع اوخواهم شد. (13)

زیارت شاخساران عصمت و رسالت

بر اساس بینش شیعی، ذریه پیامبرصلی الله علیه وآله همان شاخ و برگ درخت رسالت و امامت است که ثمر دهی و سرسبزی را به جامعه می بخشد و حلاوت هدایت و شیرینی ارشاد راء;ءدر کام هر مسلمانی گوارا می سازد. زیارت این برگزیدگان زیارت رسول اکرم صلی الله علیه وآله به حساب می آید. زید شحام می گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کسی که یکی از شما ائمه طاهرین علیهم السلام را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: «کمن زار رسول الله »; مانندکسی است که رسول خدا را زیارت کرده باشد. (14) پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: «من زارنی او زار احدا من ذریتی زرته یوم القیامة فانقذته من اهوالها»; هر کس مرا با یکی ازفرزندان مرا زیارت کند روز قیامت او راملاقات می کنم و از وحشت های آن روز نجات می دهم. (15)

امام صادق علیه السلام در باره فضیلت زیارت بارگاه روحانی و ملکوتی فاطمه معصومه علیها السلام می فرماید: «ان لله حرما و هو مکة ولرسوله حرما و هو المدینه و لامیرالمؤمنین حرما و هو الکوفه و لنا حرما و هو قم وستدفن فیه امراة من ولدی تسمی فاطمة من زارها وجبت له الجنة »; خدا حرمی داردکه مکه است. پیامبر خداصلی الله علیه وآله حرمی دارد که مدینه است. امیرالمؤمنین علیه السلام حرمی داردکه کوفه است. حرم ما اهل بیت قم است. به همین زودی زنی از فرزندان من در آن جادفن می شود که نامش فاطمه است. هر کس اورا زیارت کند بهشت بر او واجب می شود. (16)

پی نوشت ها:

1 - ترجمه المیزان، ج 20، ص 8.

2 - سوره ملک، آیه 2.

3 - سنن ابن ماجه، ج 1، ص 475.

4 - فروع کافی، ج 3، ص 229.

5 - بحار الانوار، ج 102، ص 296.

6 - مستدرک الوسایل، ج 2، ص 341.

7 - همان، ص 372.

8 - من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 115.

9 - بحارالانوار، ج 74، ص 355.

10 - مستدرک الوسایل، ج 10، ص 380.

11 - الغدیر، ج 5، ص 104.

12 - کامل الزیارات، ص 14.

13 - قرب الاسناد، ص 31.

14 - کامل الزیارات، ص 150.

15 - وسایل الشیعه، ج 10، ص 259.

16 - بحارالانوار، ج 102، ص 267.

 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally