آداب سفر و زیارت با محوریت زیارت عتاب عالیات 4
در این نوشتار آداب سفر و زیارت را با محوریت زیارت عتاب عالیات مورد مداقه قرار می دهیم.
یک شنبه 20 خرداد 1397    
بازدید: 64

آداب سفر و زیارت با محوریت زیارت عتاب عالیات 4

 
 

۶۵ - زيارت عاشقانه

زيارت حسين بن على عليه السلام بايد عاشقانه و از روى محبت به رسول خدا صلى الله عليه و آله و خاندان عصمت و طهارت انجام شود، تا اين محبت جاذبه ايجاد كرده، زائر را به پيروى از آنان وادار نمايد كه در نتيجه هر كه از اهل‌بيت پيامبر عليهم السلام پيروى كند، نجات يافته به سعادت نائل مى‌گردد؛

«مَنْ أَتَاكُمْ نَجَا وَ مَنْ لَمْ يَأْتِكُمْ هَلَكَ». 1

امام صادق عليه السلام فرمود:

«روز قيامت كه فرا مى‌رسد، نداكننده‌اى ندا مى‌كند كه زائران حسين بن على عليه السلام كجا هستند؟

جمعى از مردم كه تعداد آنان را جز خدا كسى نمى‌داند، به پا مى‌خيزند. پس به آنان گفته مى‌شود: هدف شما از زيارت حسين بن على عليه السلام چه بود؟

گويند: پروردگارا، به دليل علاقمندى به پيامبر و على و فاطمه و دلسوزى و رحمت نسبت به آنچه كه بر حسين عليه السلام گذشته، به زيارت آن حضرت رفتيم.

آنگاه به آنان گفته مى‌شود:

... هٰذا مُحَمَّدٌ وَ عَلِىٌ وَ فٰاطِمَة وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَالْحَقُوا بِهِمْ، فَأَنْتُمْ مَعَهُمْ في دَرَجَتِهِمْ، الْحَقُوا بِلِوٰاءِ رَسُولِ اللّٰهِ، فَيَنْطَلِقُونَ الىٰ لِوٰاءِ رَسُولِ اللّٰهِ فَيَكُونُونَ في ظِلِّهِ - وَاللِّواءُ في يَدِ عَلىٍّ عليه السلام - حَتّىٰ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَكُونُونَ امٰامَ اللِّواءِ وَ عَنْ يَمينِهِ وَ عَنْ يَسٰارِهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ. 2

اينان محمد و على و فاطمه و حسن و حسين [عليهم السلام] اند، پس به آنان بپيونديد، شما در كنار آنان هستيد، برويد و به پرچم رسول خدا [صلى الله عليه و آله] ملحق گرديد، پس آنان به سوى پرچم رسول خدا [صلى الله عليه و آله] حركت كرده، و در حالى كه پرچم در دست على [عليه السلام] است، زير سايۀ آن قرار مى‌گيرند، على [عليه السلام] نيز در حالى كه زائران حسينى در چهار سوى پرچم قرار گرفته‌اند، آنان را حركت داده و بدين ترتيب وارد بهشت مى‌شوند.»

۶۶ - زيارت و توفيق الهى

زيارت حسين بن على عليه السلام با عنايت خداوند متعال ارتباط دارد و هر كسى به اين كار خير موفق نمى‌گردد.

از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«خداوند براى هر كسى كه خير و خوبى اراده كرده باشد، محبت حسين بن على عليه السلام و زيارت او را به دلش مى‌اندازد... .» 3

با توجه به اين كه منشأ زيارت، توفيق و عنايت الهى است و زائر امام حسين عليه السلام هم داراى اهداف و ويژگى‌هاى اعتقادى، اخلاقى و رفتارى ويژه‌اى است لذا خداوند به وجود چنين افرادى مباهات مى‌كند. ذريح محاربى از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه فرمود:

«... وَاللّٰهِ انَّ اللّٰه لَيُبٰاهي بِزٰائِرِ الْحُسَينِ بنِ عَلىٍّ....» 4

«به خدا سوگند، خداوند به زائر حسين بن على عليه السلام مباهات مى‌كند.»

۶٧ - لزوم زيارت امام حسين عليه السلام

محمد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السلام فرمود:

«مُرُوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السلام فَإِنَّ إِتْيَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ يُقِرُّ لَهُ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ».

«شيعيان ما را به زيارت قبر حسين بن على عليه السلام فرمان دهيد، زيرا زيارت آن حضرت بر هر مؤمنى كه به امامت او اقرار دارد، لازم و واجب است.»

همچنين خانمى به نام امّ سعيد أحمسيّه گويد: امام صادق عليه السلام به من فرمود:

«يَا أُمَّ سَعِيدٍ تَزُورِينَ قَبْرَ الْحُسَيْنِ؟»

«امّ سعيد، آيا قبر حسين بن على را زيارت مى‌كنيد؟»

عرض كردم بله، فرمود:

«زُورِيهِ فَإِنَّ زِيَارَةَ الْحُسَيْنِ وَاجِبَةٌ عَلَى الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ.»

«قبر آن حضرت را زيارت كنيد، زيرا زيارت قبر حسين بر مردان و زنان واجب و لازم است.» 5

البته اين تعبير، به معناى وجوب تكليفى همچون وجوب نماز و روزه نيست بلكه تأكيدى است كه امامان معصوم عليهم السلام بر زيارت حسين بن على عليه السلام داشته‌اند تا عشق به آن حضرت و روحيۀ شهادت‌طلبى و جهاد و جان دادن در راه خدا را در بين شيعيان و علاقمندان به آن حضرت زنده نگه دارند.

۶٨ - پاداش زيارت ابى عبداللّٰه عليه السلام

عبداللّٰه طحّان از امام صادق عليه السلام شنيده است كه فرمود:

«هيچ كس در روز قيامت نيست مگر آن كه آرزو مى‌كند كاش از زائران حسين بن على عليه السلام مى‌بود، به دليل اين كه مى‌بيند خداوند چه عظمت و كرامتى به زائران آن حضرت عنايت فرموده است. 6

صالح بن ميثم نيز گويد: امام صادق عليه السلام فرمود:

«آن كس كه دوست دارد روز قيامت بر سر سفره‌هايى از نور بنشيند، در شمار زائران حسينى درآيد.» 7

ابوسامه نيز گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

«مَنْ أَرَادَ أَنْ يَكُونَ فِي جِوَارِ نَبِيِّهِ وَ جِوَارِ علىٍّ وَ فَاطِمَةَ فَلا يَدَعْ زِيَارَةَ الْحُسَيْنَ بنَ علىٍّ.» 8

«هر كس مى‌خواهد [ فرداى قيامت ] با پيامبر و على و فاطمه [عليهم السلام] همنشين گرديده، در همسايگى آنان قرار گيرد، زيارت حسين بن على عليه السلام را ترك نكند.

ابى‌بكر حضرمى گويد: از امام باقر عليه السلام شنيدم كه فرمود:

«مَنْ أَرٰادَ أَنْ يَعْلَمَ انَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْيَعْرِضْ حُبَّنا عَلىٰ قَلْبِهِ، فَاِنْ قَبِلَهُ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَ مَنْ كَانَ لَنَا مُحِبّاً فَلْيَرْغَبْ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السلام فَمَنْ كَانَ لِلْحُسَيْنِ عليه السلام مُحِبّاً

زَوَّاراً عَرَفْنَاهُ بِالْحُبِّ لَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مَنْ لَمْ يَكُنْ لِلْحُسَيْنِ عليه السلام زَوَّاراً كَانَ نَاقِصَ الْإِيمَانِ». 9

«كسى كه مى‌خواهد بداند اهل بهشت است، محبت ما را بر قلب خويش عرضه كند، اگر قلب وى آن را پذيرفت، او مؤمن است و هر كس دوستدار ما است، بايد مشتاق زيارت قبر حسين عليه السلام باشد و آن كس كه زائر حسينى شود، ما او را محبّ و دوستدار اهل بيت مى‌دانيم و اهل بهشت خواهد بود و آن كس كه زائر حسين عليه السلام نباشد، ايمانش ناقص است.»

۶٩ - دعا كنندگان به زائران ابى عبداللّٰه عليه السلام

بر اساس آنچه در روايات آمده، عدّه‌اى به زائران حسين بن على عليه السلام دعا مى‌كنند، برخى از آنان عبارتند از:

١ - فرشتگان

معاوية بن وهب گويد: امام صادق عليه السلام به من فرمود:

«زيارت حسين عليه السلام را ترك مكن، آيا دوست ندارى از كسانى باشى كه فرشتگان براى آنان دعا مى‌كنند؟» 10

٢ - فاطمه عليها السلام ، كوثر پيامبر صلى الله عليه و آله

از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«اِنَّ فٰاطِمَةَ عليها السلام بِنْتَ مُحَمَّد صلى الله عليه و آله تَحْضَرُ لِزُوّارِ قَبْرِ ابْنَها الحُسَين عليه السلام فَتَستَغْفِر لَهُمْ ذُنُوبَهُمْ.» 11

«همانا فاطمه دختر رسول خدا صلى الله عليه و آله حضور مى‌يابد و براى آمرزش گناهان زائران قبر فرزندش حسين عليه السلام از خداوند طلب مغفرت مى‌كند.»

٣ - رسول خدا صلى الله عليه و آله ، على عليه السلام ، فاطمۀ زهرا عليها السلام و ائمۀ معصومين عليهم السلام

معاوية بن وهب گويد: امام صادق عليه السلام به من فرمود:

«زيارت حسين بن على عليه السلام را به دليل ترس ترك مكن، زيرا آن كس كه زيارت آن حضرت را ترك كند، آنچنان پشيمان شود كه آرزو مى‌كند كاش قبر حسين بن على عليه السلام نزد او بود به ما ارزانى نموده‌اى، و دل‌هاى مردم را به سوى ما متمايل كرده‌اى، مرا و برادران دينى من را و نيز زائران قبر پدرم حسين بن على را ببخشاى، آنان كه هزينه‌هايى را تحمّل نموده و به سوى ما كوچ كرده‌اند، به خاطر ميل و علاقه‌اى كه در نيكى به ما دارند و به اميد اجر و پاداشى كه در محبّت و دوستى با ما، نزد تو است، و براى شادى قلب پيامبرت محمد صلى الله عليه و آله و پذيرش امر و دستور و ولايت ما، و خشمگين ساختن دشمنان ما، و هدف آنها در تمامى اين كارها، رضايت و خشنودى تو است، پس آنان را از سوى ما به بهشت و مقام رضا و خنشودى‌ات پاداش ده و آنها را در شب و روز مصون و محفوظ دار، و خانواده و فرزندانشان را در نبود ايشان، به بهترين شكل سرپرستى نما و ياورشان باش و شرّ و فساد هر سركش بدكردارِ مخالفِ حق را از آنان دور گردان و شرّ هر ناتوان و يا توانا و هر شيطانى از انس و جنّ را از آنها بگردان، و بيش از آنچه كه آنها انتظار و آرزو دارند، در اين غريبى و دورى از وطن كه به دليل مقدّم داشتن ما بر فرزند و خانواده و خويشانشان صورت گرفته، به آنها ارزانى دار.

بارالها دشمنان ما، اين سفر را بر زائران ما عيب گيرند و آن را غير منطقى و نادرست برشمرند و آنان را سرزنش كنند، ليكن اين كارها نه تنها هرگز مانع و جلوگير دوستان ما از اقدام به اين عمل و آمدن آنها به سوى ما نشد، بلكه على‌رغم دشمنان ما، بدان تصميم گرفته و مبادرت به زيارت ما مى‌كنند.

بار پروردگارا، به اين رخسارها كه در اين راه از تابش آفتاب رنگش تغيير يافته، و بر اين گونه‌ها كه به قبر حسين عليه السلام ساييده گرديد، و بر اين چشمانى كه از سوز دل براى ما اشك ريخته، و بر اين دل‌ها كه در مصيبت ما بى تاب گشته و سوخته، و بر اين فغان و خروش‌ها كه براى مظلوميت ما بركشيده شده، رحمت آور.

بارالها من اين جان‌ها و اين جسم‌ها را به تو مى‌سپارم تا در آن روز كه تشنگى همه را فرا مى‌گيرد، از حوض كوثر سيرابشان فرمايى.»

معاوية بن وهب مى‌گويد، امام عليه السلام همچنين اين دعا را در حال سجده تكرار مى‌فرمود... سپس به من فرمود:

«دعا كنندگانِ زائران آن حضرت در آسمان، بيشتر از دعا كنندگانِ آنها در روى زمين‌اند، پس زيارت آن حضرت را از ترس هيچ كس ترك مكن، زيرا هر كس آن را از روى ترس ترك كند، آن قدر پشيمان شود كه همواره آرزو مى‌كند اى كاش قبر حسين بن على عليه السلام در دسترس او و كنار او بود.

[ اى معاويه ] آيا دوست نمى‌دارى كه خداوند تو و وجودت را در ميان گروهى قرار دهد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله براى آنان دعا مى‌كند؟ آيا خوش ندارى فرداى قيامت، در آن گروهى باشى كه فرشتگان با آنان دست داده و مصافحه مى‌كنند؟

آيا مايل نيستى در قيامت از زمرۀ كسانى باشى كه وارد شوند در حالى كه بار گناهى بر دوش ندارند تا به عقوبت آن گرفتار آيند؟

آيا ميل ندارى در قيامت از گروهى باشى كه، به رسول خدا صلى الله عليه و آله دست مى‌دهند و با آن حضرت مصافحه مى‌نمايند؟» 12

٧١ - محل رفت و آمد فرشتگان

اسحاق بن عمار گويد: امام صادق عليه السلام فرمود:

«مَا بَيْنَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السلام إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِكَةِ» 13.

«ميان قبر حسين بن على عليه السلام تا آسمان هفتم، محل رفت و آمد فرشتگان است.»

در حديثى ديگر اسحاق بن عمّار مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

«لَيْسَ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَوَاتِ إِلَّا وَ هُمْ يَسْأَلُونَ اللّٰهَ عَزَّوَجَلَّ أَنْ يَأْذَنَ لَهُمْ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السلام فَفَوْجٌ يَنْزِلُ وَ فَوْجٌ يَعْرُجُ.» 14

«هيچ فرشته‌اى در آسمان‌ها نيست مگر آن كه از خداوند مى‌خواهد تا قبر حسين بن على عليه السلام را زيارت كند، پس گروهى از آنها پايين آمده و گروهى به آسمان‌ها برمى‌گردند.»

٧٢ - شيوۀ زيارت ابى عبداللّٰه عليه السلام

زيارت ابى عبداللّٰه الحسين عليه السلام بايد به گونه‌اى انجام شود كه غم و حزن جانكاه آن زمان را در خاطره‌ها زنده كند و زائران را به ادامۀ راه آن حضرت تشويق نمايد.

امام صادق عليه السلام فرمود:

«اِذا ارَدتَ زِيارَةَ الحُسَين فَزُرهُ وَ أَنتَ كَئِيتٌ حَزينٌ مَكرُوبٌ، شَعثاً مُغبراً جائِعاً عَطشاناً، فَاِنَّ الحُسَينَ عليه السلام قُتِلَ حَزيناً مَكرُوباً شَعثاً مُغبراً جائِعَاً عَطشاناً، و سَلْهُ الحَوائِجَ وَانصَرِف عَنهُ، وَلاتَتَّخِذهُ وَطَناً». 15

«هر گاه خواستى حسين عليه السلام را زيارت كنى، آن حضرت را با حالتى غمگين، اندوهناك، ژوليده، پريشان، گرسنه و تشنه زيارت نما، زيرا حسين بن على عليه السلام در حالتى غمين، گرد و خاك بر صورت نشسته، و تشنه و گرسنه به شهادت رسيد، آن‌گاه نيازهاى خود را بخواه و برگرد و آنجا را وطن قرار مده.»

كرام بن عمرو، در حديثى ديگر همين نكات را از امام صادق عليه السلام نقل كرده است. 16 شايد بتوان از ذيل حديث، استفاده كرد كه هدف از زيارت، آمدن زائر به اين ديار، و آشنايى با مصائب و اهداف حسين بن على عليه السلام است، تا پس از آن به وطن خويش بازگشته، براى تحقّق اهداف آن امام همام تلاش كند و راه و رسم آن حضرت را ادامه دهد تا مظلومان احساس امنيت كنند و ظالمان از تجاوز و ستم بازداشته شوند. [

فَيَأمَن المَظلُومُونَ مِن عِبادِك... ]

امام صادق عليه السلام از مفضّل بن عمر مى‌خواهد تا با حالى افسرده و غمين و غبارآلوده به زيارت حسين بن على عليه السلام برود. 17

زيارت حسين بن على عليه السلام همچنين بايد شرايط عاشورا و كربلاى حسينى، و گرسنگى و تشنگى آن حضرت و اهل بيت عليهم السلام و يارانش را در خاطره‌ها زنده كند و الهام‌بخش براى كسانى باشد كه مى‌خواهند در مسير قيام حسينى حركت نموده، اهداف آن حضرت را محقق سازند. از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«به من خبر داده‌اند جمعى به قصد زيارت حسين عليه السلام حركت نموده، سفره‌هايى كه در آن شيرينى و حلوا و امثال آن هست، با خود برمى‌دارند [ تا از آنها استفاده كنند ] . اين كسان اگر به زيارت قبور آنان كه دوستشان دارند بروند، چنين چيزهايى را با خود برنمى‌دارند.» 18

امام صادق عليه السلام از مردى از اهالى رقّه پرسيد: آيا به زيارت قبر ابى عبداللّٰه عليه السلام مى‌رويد؟ پاسخ داد: آرى.

امام عليه السلام فرمود: آيا براى اين سفر با خود سفره‌هايى برمى‌داريد؟

جواب داد: آرى.

امام عليه السلام فرمود: شما به زيارت قبور پدران و مادران خود كه مى‌رويد چنين نمى‌كنيد.

گفتم: [ يابن رسول‌اللّٰه] چه چيزى بخوريم؟

پاسخ فرمود: نان و شير... 19

روشن است مقصود از سفرۀ غذا، غذاهاى لذيذ است، نه مطلق سفره.

محمد بن مسلم به امام صادق عليه السلام عرض كرد:

هنگامى كه به زيارت قبر پدر بزرگوارتان حسين بن على عليه السلام مى‌رويم، آيا ما در حج خواهيم بود؟ فرمود:

آرى.

پرسيد: آيا آنچه بر حاجيان لازم است، بر ما نيز لازم خواهد بود؟

امام عليه السلام فرمود: آرى لازم است، سپس بخشى از آداب اين زيارت را برشمرد و فرمود:

«يَلْزَمُكَ حُسْنُ الصَّحٰابَةِ لِمَنْ يَصْحَبُكَ، وَيَلْزَمُكَ قِلَّةُ الْكَلامِ الّا بِخَيرٍ وَيَلْزَمُكَ كَثْرَةُ ذَكْرِ اللّٰهِ وَيَلْزَمُكَ نِظٰافَةُ الثّيابِ، وَيَلْزَمُكَ الْغُسْلُ قَبْلَ أَنْ تَأْتِى الْحٰائِر، وَيَلْزَمُكَ الْخُشوعُ وَ كَثرَةُ الصَّلوٰةِ وَ الصَّلوةُ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد، وَيَلْزَمُكَ التَوقيرُ لأَِخذِ مٰا لَيْسَ لَكَ وَيَلْزَمُكَ أَنْ تَغُضَّ بَصَرَكَ وَيَلْزَمُكَ أَنْ تَعُودَ أَهل الحٰاجَةِ مِنْ اخوانِكَ اذا رَأَيْتَ مُنْقَطِعَاً وَالْمُواساة وَيَلْزَمُكَ التَّقيَّةَ الَّتي قِوامَ دينِكَ بِهٰا وَالْوَرَعَ عَمّٰا نَهَيتَ عَنهُ وَالْخُصُومَة وَ كَثْرَة الأيمان وَالْجِدال الَّذى فيهِ الأَيمان فَاِذا فَعَلتَ ذلك تَمَّ حَجُّكَ وَ عُمْرَتُك وَاسْتَوجَبتَ مِنَ الّذى طَلَبتَ مٰا عِنْدَهُ بِنَفَقَتِكَ، وَاغْتِرٰابِكَ عَنْ أَهلِكَ، وَرَغْبَتِكَ فيمٰا رَغِبتَ، أَنْ تَنْصَرِفَ بِالْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ وَالرِّضوانِ 20».

بر تو لازم است با همسفرانت خوش رفتار باشى، كم سخن بگويى و جز خوبى چيزى بر زبان نرانى، فراوان به ياد خدا باشى، لباس‌هايت را پاك و تميز نگهدارى و پيش از آن كه به حائر برسى غسل كنى، لازم است خاشع باشى، نماز زياد بخوانى، و بر محمد و آل او فراوان درود فرستى، به اموال ديگران احترام بگذارى، چشمت را از آنچه بر تو حلال نيست فرو بندى، و اگر برادر دينى خود را نيازمند يافتى و احساس كردى در ادارۀ زندگى ناتوان است، به ديدار وى شتافته و او را كمك دهى و برادرانه با او عمل كنى، تقيّه را - كه قوام دين تو به آن است - مراعات نمايى، از آنچه خداوند نهى فرموده پرهيز كنى، و از دشمنى و سوگند خوردن زياد و جدالى كه در آن ناچار به سوگند شوى دورى گزينى.

پس اگر چنين كردى، حج و عمره تو تمام و كامل شده و به خاطر آن كسى كه براى او هزينه كردى و از خانواده‌ات دور افتادى و به خواسته‌هايت پشت نمودى تا به خواسته‌ات برسى، سزاوار آن خواهى بود كه هنگام مراجعت، رحمت و آمرزش و رضوان الهى شامل حال تو گردد و با مغفرت و رحمت و خشنودى خداوند برگردى.»

تكيه بر مظلوميت حسين بن على عليه السلام زائران را در دفاع از مظلوم تشويق مى‌كند. ابابصير گويد: از امام صادق و امام باقر عليهما السلام شنيدم كه مى‌فرمودند:

«كسى كه دوست دارد در بهشت سكونت كند و جايگاهش آنجا باشد پس زيارت مظلوم را ترك نكند.»

عرض كردم: مظلوم كيست؟ فرمود:

«حُسَينُ بنُ عَلىٍّ صاحِبُ كَربَلاء... فَمَنْ أَتَاهُ شَوْقاً إِلَيْهِ وَ حُبّاً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ حُبّاً لِفَاطِمَةَ وَ حُبّاً لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام أَقْعَدَهُ اللَّهُ عَلَى مَوَائِدِ الْجَنَّةِ يَأْكُلُ مَعَهُمْ وَ النَّاسُ فِي الْحِسَابِ.»

«حسين بن على، صاحب كربلا... آن كس كه به خاطر علاقۀ قلبى به آن حضرت و عشق به رسول خدا صلى الله عليه و آله و علاقمندى به فاطمه و امير مؤمنان - صلوات اللّٰه عليهم اجمعين - به زيارت آن حضرت برود، خداوند او را بر سر سفره‌هاى بهشتى با رسول خدا و فاطمه و على عليهم السلام هم غذا گرداند، در حالى كه جمعى از مردم در حساب‌اند. [ يعنى زودتر از ديگران به بهشت درآيد ] »

٧٣ - بركات زيارت

زيارت پيامبر صلى الله عليه و آله و معصومان عليهم السلام ، بركات فراوانى براى زائران دارد كه در اين قسمت، به بخشى از آنها اشاره مى‌كنيم:

١ - دست‌يابى به بهشت

يكى از اهداف زيارت، دست يافتن به بهشت پروردگار است:

ابن ابى نجران گويد: به حضرت اباجعفر دوم عليه السلام 21عرض كردم: فداى تو شوم، پاداش آن كس كه رسول خدا را با اراده [ و نيّت خالص و به دور از هر نيّت ديگرى] زيارت كند چيست؟

پاسخ فرمود: پاداش او بهشت است. 22

البته اين پاداش، اختصاص به زيارت حسين بن على عليه السلام ندارد، بلكه براى زائران ديگر پيشوايان معصوم نيز در نظر گرفته شده و به آنها نيز وعدۀ بهشت داده‌اند. از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

در حالى كه حسين بن على عليه السلام در دامان رسول خدا صلى الله عليه و آله قرار داشت سرش را بلند كرده، خطاب به آن حضرت اظهار داشت:

«پدر، پاداش آن كس كه شما را پس از مرگ زيارت كند چيست؟

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

«پسرم، آن كس كه مرا پس از مرگ زيارت كند به بهشت دست يابد، و آن كس كه پدرت را زيارت كند بهشت از آن اوست، و آن كه برادرت و تو را پس از مرگ زيارت نمايد، بهشت به او داده خواهد شد.» 23

٢ - پاكى از گناه

امام صادق عليه السلام فرمود: حسين بن على عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله پرسيد:

«مٰا جَزاءُ مَن زارَكَ؟»

پاداش آن كس كه شما را زيارت كند چيست؟»

فرمود:

«پسرم، آن كس كه مرا در زمانى كه زنده‌ام و پس از مرگم زيارت كند، يا پدرت يا برادرت و يا تو را زيارت كند، بر من لازم است وى را روز قيامت زيارت كرده تا او را از گناهانش پاك و رها سازم.» 24

امام صادق عليه السلام فرمود:

«اِنَّ زٰائِرَ الْحُسَينِ جَعَلَ ذُنُوبَهُ جِسْراً بٰابَ دٰارِهِ ثُمَّ يَعبِرُهٰا، كَما يَخْلفُ أَحَدُكُم الجِسر وَراءَهُ اذا عَبَر». 25

«زائر حسين بن على عليه السلام به هنگام حركت، گناهان خويش را همچون پلى بر سر راه خويش قرار داده، از آن عبور مى‌كند.»

از اين حديث مى‌توان دو بهره گرفت:

١ - زائر حسينى به هنگام حركت از گناه عبور كرده، توبه مى‌كند و رنگ و بوى حسينى به خود مى‌گيرد.

٢ - زيارت، موجب آمرزش و مغفرت زائر مى‌شود.

٣ - رهايى از ترس و وحشت قيامت

از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«قالَ رَسُولُ‌اللّٰه صلى الله عليه و آله :

مَنْ زَارَنِي أَوْ زَارَ أَحَداً مِنْ ذُرِّيَّتِي زُرْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَنْقَذْتُهُ مِنْ أَهْوَالِهَا». 26

«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده: كسى كه مرا يا يكى از ذريّۀ مرا زيارت كند، روز قيامت با او ديدار نموده وى را از ترس و وحشت آن رهايى بخشم.»

در حديثى ديگر، رسول خدا صلى الله عليه و آله رهايى او را از سختى‌ها و نگرانى‌هاى قيامت ضمانت كرده است. 27

۴ - دستيابى به شفاعت پيامبر صلى الله عليه و آله

از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«قالَ رَسوُلُ‌اللّٰه صلى الله عليه و آله : مَنْ أَتَانِي زَائِراً كُنْتُ شَفِيعَهُ يَوْم الْقِيَامَةِ».

«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: كسى كه به زيارت من بيايد، روز قيامت از وى شفاعت خواهم كرد.»

۵ - همنشينى با پيامبر صلى الله عليه و آله از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود:

«مَنْ زَارَنِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَوْتِي كَانَ فِي جِوَارِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ» 28

«كسى كه در حال حيات و يا پس از مرگ من، مرا زيارت كند، روز قيامت در همسايگى من خواهد بود.»

۶ - ديدار با خداوند در عرش

زيد شحّام گويد: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: پاداش آن كس كه قبر رسول خدا صلى الله عليه و آله را زيارت كند چيست؟ فرمود:

«كَمَنْ زٰارَ اللّٰهَ في عَرشِه ِ». 29

«مانند كسى است كه خدا را در عرش، زيارت كرده باشد.»

٧ - پذيرش حاجت زائر

يكى از بشارت‌هايى كه به زائران قبر ابى عبداللّٰه عليه السلام داده شده، پذيرش حاجات و درخواستهاى آن‌ها توسط خداوند است.

حذيفة بن منصور گويد: امام صادق عليه السلام فرمود:

«مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَيْنِ عليه السلام لِلَّهِ وَ فِي اللَّهِ أَعْتَقَهُ مِنَ النَّارِ وَ آمَنَهُ يَوْمَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ وَ لَمْ يَسْأَلِ اللَّهَ حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْيَا وَ الآخِرَةِ إِلَّا أَعْطَاهُ». 30

«كسى كه قبر حسين عليه السلام را براى خدا و قربة الى اللّٰه زيارت كند، خداوند او را از آتش رها و روز قيامت از فزع اكبر ايمن و مصون دارد و حاجتى از حاجات دنيا و آخرت از خداوند مسألت نمى‌كند مگر آن كه به وى عطا نمايد.»

٨ - افزايش روزى

امام صادق عليه السلام در حديثى طولانى فرمود:

«كسى كه حسين بن على عليه السلام را زيارت كند، خداوند حاجت‌هاى او را برآورد و مشكلات وى را كفايت نمايد. و همچنين روزى او را افزون گرداند و آنچه در اين مسير هزينه كرده، براى او باقى گزارد... .» 31

٩ - پاداش زيارت رسول خدا صلى الله عليه و آله را دارد

آن كس كه حسين بن على عليه السلام و يا يكى از امامان را زيارت كند، مانند آن است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله را زيارت كرده باشد.

زيد شحّام گويد: به امام صادق عليه السلام عرض كردم:

پاداش آن كس كه يكى از شما [ اهل بيت] را زيارت كند چيست؟ فرمود:

«مانند آن است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله را زيارت كرده است». 32

ابوبصير مى‌گويد: امام صادق عليه السلام فرمود:

«همانا زائر حسين بن على زائر رسول خدا صلى الله عليه و آله است. و هر كس رسول خدا صلى الله عليه و آله و على عليه السلام را زيارت كند، مانند كسى است كه خدا را در عرش زيارت كرده است.» 33

از ديگر بركات زيارت حسين بن على عليه السلام ، افزايش عمر است، محمد بن مسلم از امام باقر عليه السلام نقل كرده كه فرمود:

«مُرُّوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السلام فَإِنَّ إِتْيَانَهُ يَزيدُ في الرِّزقِ وَ يَمُدُّ في الْعُمْر، وَ يُدفعُ السُّوءَ وَ إِتْيَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ يُقِرُّ لِلْحُسَينِ بِالإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ عزّوجلّ». 34

«شيعيان ما را به زيارت قبر حسين عليه السلام امر كنيد، پس همانا زيارت آن حضرت، روزى را افزايش داده، عمر را طولانى مى‌كند و بدى‌ها را دفع نموده و برمى‌گرداند، و زيارت آن حضرت، بر هر مؤمنى كه به امامت آن حضرت از سوى خداوند اقرار مى‌كند، فرض و لازم است.»

٧۴ - ويژگى‌هاى زائر حسين بن على عليه السلام

زيارت حسين بن على عليه السلام پاداش و ثواب و بركات فراوانى دارد، حال اين پرسش مطرح مى‌شود كه دستيابى به بركات و منافع زيارت، چگونه ميسّر و عملى خواهد شد؟

ائمۀ معصومين عليهم السلام در روايات گوناگون، پاسخ اين پرسش را داده و شروطى را براى آن برشمرده‌اند:

١ - ايمان

امام صادق عليه السلام به بشير دهان مى‌فرمايد:

«هر مؤمنى كه در غير روز عيد به زيارت حسين بن على عليه السلام رود و به حق آن حضرت عارف بوده و شناخت داشته باشد، خداوند پاداش بيست حج را به او خواهد داد.» 35

٢ - معرفت به امام

زائر اگر امام خود را بشناسد و با اهداف و فلسفۀ قيام حسين بن على عليه السلام آشنا باشد، از بركت مغفرت و رحمت بهره‌مند مى‌شود. امام صادق عليه السلام فرمود:

«آن كس كه به زيارت قبر حسين بن على عليه السلام رود و به حق آن امام آگاه و عارف باشد، خداوند گناهان گذشته و حال او را خواهد بخشيد.» 36

٣ - پيروى از آن حضرت

فائد حنّاط گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

«مَنْ زٰارَ الْحُسَينَ عليه السلام عٰارِفَاً بِحَقِّهِ يَأتَمُّ بِهِ

غَفَرَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مٰا تَأَخَّر». 37

«كسى كه حسين بن على را زيارت كند و او را بشناسد و از وى پيروى كند، خداوند گناهان گذشته و حال او را مى‌بخشد.»

هشام بن سالم نيز در حديثى طولانى، مسائل فراوانى دربارۀ زيارت حسين بن على عليه السلام از امام صادق عليه السلام پرسيد، از جمله از حضرت سؤال كرد:

كسى كه آن حضرت را زيارت كند چه بهره‌اى خواهد داشت؟

امام عليه السلام فرمود:

«پاداشش بهشت است به شرطى كه از آن حضرت پيروى كند.» 38

۴ - زيارت، رياكارانه و براى دستيابى به قدرت نباشد

شرط ديگرى كه موجب مى‌شود، زائر حسينى مشمول مغفرت خداوند قرار بگيرد اين است كه به قصد دريافت ثواب از خداوند و به دور از كبر و غرور و ريا و سمعه به زيارت حسين بن على عليه السلام برود، كه در اين صورت گناهان وى پاك شود، همان گونه كه جامه با آب پاك مى‌گردد. امام صادق در اين باره مى‌فرمايد:

«مَنْ زٰارَ الحُسَينَ مُحتَسِباً، لا اشَراً وَ لا بَطَرَاً وَ لا رِياءً وَ لا سُمْعَةً مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبهُ كَمٰا يَمْحَصُ الثَّوبُ بِالْمٰاءِ فَلاٰيَبقىٰ عَلَيهِ دَنَسٌ... 39

۵ - خداخواهى

شرط ديگر اين كه زيارت به قصد خداوند و بهره‌گيرى از آن در روز قيامت انجام شود كه اگر زائرى با اين نيت حركت كند و عارف به حق امام باشد، خداوند گناهان گذشته و حال او را مى‌بخشد. هارون بن خارجه از امام صادق عليه السلام پرسيد: فدايت شوم، براى كسى كه با شناخت حق امام حسين و به خاطر خداوند و آخرت او را زيارت كند، چه پاداشى است؟ حضرت در جواب فرمود:

«يَا هَارُونُ مَنْ أَتَى قَبْرَ الْحُسَيْنِ عليه السلام يُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ وَ الدَّارَ الآخِرَة غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.... 40

پيشوايان معصوم عليهم السلام تلاش كرده‌اند تا زائران حسينى را از هر گونه نيت و هدف غير الهى دور كنند تا اين سفر بتواند تأثير گذار باشد و راه را براى تحول روحى و اخلاقى در مردم و در نتيجه تداوم راه آنان فراهم سازد.

در روايت ديگرى امام صادق عليه السلام تاكيد مى‌كند كه زيارت قبر حسين بن على عليه السلام اگر براى خدا انجام شود، خداوند زائر را همچون روزى كه از مادر متولد شده، از گناه پاك مى‌كند...

«...مَنْ زٰارَهُ يُريدُ بِهِ وَجْه اللّٰهِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ ذُنُوبِهِ كَمَوْلُودٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ... 41

۶ - زيارت به قصد نزديك شدن به خداوند

محمد بصرى گويد: امام صادق عليه السلام فرمود:

از پدرم امام باقر عليه السلام شنيدم كه به يكى از دوستانشان كه از آن حضرت در رابطه با زيارت سؤال كرده بود، فرمود:

«مَنْ تَزوُرُ وَ مَنْ تُريدُ بِهِ؟»

چه كسى را زيارت مى‌كنى و از اين زيارت كه را مى‌خواهى؟ و چه هدفى دارى؟

گفت: هدف من خداوند تبارك و تعالى است و با زيارت قصد نزديكى به او را دارم.

حضرت فرمود:

«كسى كه پس از زيارت يك نماز خوانده و با آن، قصد نزديك شدن به خدا را داشته باشد، در روز قيامت خدا را در حالى ديدار مى‌كند كه سراسر نور است.» 42

٧ - زيارت از روى عشق

ابى بصير گويد: از امام صادق و يا امام باقر عليهما السلام شنيدم كه فرمود:

«... مَنْ أَتٰاهُ شَوْقَاً إِلَيهِ وَ حُبَّاً لِرَسُولِ اللّٰهِ وَ حُبَّاً لِأَميرِالمُؤْمِنين وَ حُبَّاً لِفٰاطِمَةَ أَقعَدَهُ اللّٰهُ عَلىٰ مَوائِدِ الجَنَّةِ، يَأْكُلُ مَعَهُمْ وَ النّاسُ فِي الْحِسٰابِ 43 ».

«كسى كه از روى عشق به حسين بن على و علاقه به رسول خدا و امير مؤمنان و فاطمه عليهم السلام به زيارت آن حضرت برود، خداوند روز قيامت او را در كنار آنان، بر سر مائده‌هاى بهشتى مى‌نشاند، در حالى كه مردم هنوز در صحنۀ قيامت گرفتار حساب‌اند.»

٧۵ - هشدار به زائران

زيارت و عزادارى حسين بن على عليه السلام ، بايد وسيله‌اى براى گسترش محبت اهل بيت عليهم السلام و شناساندن فضايل آنان به عموم مردم باشد تا از اين رهگذر، پيروى از خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله را برگزينند. امام عسكرى عليه السلام به شيعيان و ياران و علاقمندان خود فرموده‌اند:

«اِتَّقوا اللّٰهَ و كُونُوا زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا شَيْناً، جُرُّوا إِلَيْنَا كُلَّ مَوَدَّةٍ ادْفَعُوا عَنَّا كُلَّ قَبِيحٍ.» 44

«از خداوند بترسيد و زينت باشيد و مايۀ ننگ و عار نگرديد، هر دوستى و محبتى را به سوى ما جذب و هر زشتى و بدى را از ما دفع كنيد.»

امام صادق عليه السلام نيز فرمود:

«رَحِمَ اللّٰهُ مَنْ حَبَّبَنا الَى النّاسِ وَ لَمْ يُبَغِّضْنٰا الَيْهِمْ.»

«خداوند رحمت كند آن كسى را كه ما را در نظر مردم محبوب كند و مبغوض مردم نسازد.»

بنابراين زائران بايد در گفتار و كردار، به گونه‌اى رفتار كنند كه هر كس آنان را ببيند، به پيشوايان آنها - اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام - درود فرستد كه چنين ياران و علاقمندانى را تربيت نموده‌اند. و از رفتارهايى كه وجهۀ تشيع را خدشه‌دار كرده و مخالفان را در مقابله با پيروان اهل بيت عليهم السلام گستاخ مى‌كند، پرهيز كنند.

مرحوم محدث قمى در اين باره مى‌نويسد:

«شايسته است شيعيان عموماً و ذاكرين خصوصاً ملتفت شده، در اين سوگوارى و عزادارى به وجهى سلوك كنند كه زبان نواصب دراز نشود... و از اكاذيب مفتعله و حكايات ضعيفۀ مظنونة الكذب كه در جمله‌اى از كتب غير معتبره بلكه نقل از كتبى كه ضعف آنها از متدينين اهل علم و حديث نيست، احتراز نمايند....» 45

٧۶ - زائر هنگام بازگشت

زائرى كه با معرفت و آگاهانه قبر حسين بن على عليه السلام را زيارت كند، هنگام بازگشت، فرشته‌اى نزد او آمده سلام رسول خدا صلى الله عليه و آله را به وى مى‌رساند و مى‌گويد:

«اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَكَ مٰا مَضىٰ».

«عمل را از نو آغاز كن، خداوند گناهان گذشتۀ تو را بخشيد.» 46

در حديثى ديگر از امام صادق عليه السلام نقل شده كه هنگام مراجعت زائر از زيارت حسين بن على عليه السلام ، دو فرشته به او خطاب مى‌كنند:

«يٰا وَلِىَّ اللّٰه، مَغْفُوراً لَكَ، أَنْتَ مِنْ حِزْبِ اللّٰهِ وَ حِزْبِ رَسُولِهِ وَ حِزْبِ اهْلِ بَيْتِ رَسُولِهِ، وَاللّٰهُ لاتَرَى النّارَ بِعَينِكَ أَبَدَاً وَ لا تَراكَ وَ لا تَطْعَمُكَ أَبَدَاً». 47

«اى دوست خدا، آمرزيده شدى، و تو از حزب‌اللّٰه و حزب رسول خدا و حزب اهل بيت رسول خدا هستى، به خدا سوگند با دو

چشمت هرگز آتش دوزخ را نمى‌بينى و هرگز تو را طعمۀ خويش نخواهد ساخت.»

٧٧ - زيارت روز عاشورا

زنده نگه داشتن حادثۀ عاشورا، يكى از اهداف زيارت حسين بن على عليه السلام است.

امام صادق عليه السلام فرمود:

«مَنْ زَارَ الْحُسَيْنَ عليه السلام يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ». 48

«كسى كه حسين عليه السلام را در روز عاشورا زيارت كند بهشت بر او واجب مى‌گردد.»

نيز در روايت ديگرى فرمود:

«مَنْ زٰارَ قَبْرَ الْحُسَيْن بْن عَلىٍّ عليه السلام يَوْمَ عٰاشُورا عٰارِفَاً بِحَقِّهِ كٰانَ كَمَنْ زٰارَ اللّٰهَ في عَرْشِهِ» 49

«كسى كه حسين عليه السلام را در روز عاشورا زيارت كند، بهشت بر او واجب مى‌گردد و بهشت در صورتى بر او واجب مى‌شود كه نسبت به آن حضرت شناخت داشته باشد.»

و آن كس كه عارف به حق امام باشد، آمادۀ جان فشانى در راه اهداف آن حضرت خواهد بود و عاشورا را الگويى در مسير دفاع از دين قرار مى‌دهد، لذا از قول ائمۀ معصومين عليهم السلام نقل شده كه فرمودند:

«مَنْ زَارَ الْحُسَيْنَ عليه السلام يَوْمَ عَاشُورَاء كَانَ كَمَنْ تَشَحَّطَ بِدَمِهِ بَيْنَ يَدَيْهِ». 50

«كسى كه حسين عليه السلام را روز عاشورا زيارت كند، مانند آن انسان فداكارى است كه در پيشِ روى آن حضرت و در دفاع از ايشان، به خون خود غلطان گردد.»

٧٨ - عزادارى و تعطيلى عاشورا

امام باقر عليه السلام به علقمه فرمود:

«... وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَنْشُرَ يَوْمَكَ فِي حَاجَةٍ فَافْعَلْ...» 51

«اگر مى‌توانى در روز عاشورا به دنبال نيازهاى خود نروى، اين كار را بكن.»

سپس فرمود:

«در اين روز براى منزل خود آذوقه ذخيره نكن» 52

و آنگاه شيوۀ عزادارى را اين گونه تعليم مى‌دهد كه:

«... در روز عاشورا به بيابان يا بر بلندى رفته، با دست اشاره نموده، به حسين بن على عليه السلام سلام دهد و بر قاتل او نفرين كند، سپس قبل از ظهر عاشورا دو ركعت نماز خوانده، و بر حسين بن على بگريد و از خانوادۀ خويش بخواهد تا بر آن حضرت گريه كنند... .»

«وَ يُقِيمُ فِي دَارِهِ مُصِيبَةً بِإِظْهَارِ الْجَزَعِ عَلَيْهِ وَ يَتَلَاقَوْنَ بِالْبُكَاءِ بَعْضُهُمْ بَعْضاً فِي الْبُيُوتِ وَ لْيُعَزِّ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِمُصَابِ الْحُسَيْنِ عليه السلام ...» 53

«در خانه‌اش مراسم عزدارى به پا كرده، بى تابى نشان دهد، و آنگاه كه با همديگر در

خانه‌ها ديدار مى‌كنند، با گريه يكديگر را ملاقات نموده، در مصيبت حسين بن على عليه السلام به هم تسليت گويند.»

٧٩ - جان سپردن در اين راه

آن كه در مسير زيارت حسين بن على عليه السلام جان سپارد، به فرمودۀ امام صادق عليه السلام ، فرشتگان او را تشييع نموده، براى وى از بهشت حنوط و لباس آورده، كفنى روى آن كفن كه به وى پوشانده‌اند، مى‌پوشانند و بر او نماز مى‌گزارند و زير جسم او را با ريحان (گل خوشبو) فرش كنند و از مقابل، پشت و قسمت پا و سر وى، زمين را توسعه داده [ قبرش فراخ شود] ، سپس درى از بهشت به قبرش گشوده گردد و نسيم و بوى بهشتى و روح و ريحان به قبرش وارد شده و تا قيامت در آن باقى خواهد ماند... 54

همچنين امام صادق عليه السلام دربارۀ كسانى كه در كنار قبر حسين بن على عليه السلام توسط ظالمى كشته شوند، فرموده است:

«با اوّلين قطرۀ خونى كه از وى بر زمين مى‌ريزد، خداوند تمام گناهانش را مى‌بخشد،

و فرشتگان طينتى كه از آن آفريده شده را غسل مى‌دهند تا از تمام آلودگى‌ها پاك گردد، همانگونه كه انبياى مخلص پروردگار، پاك و پاكيزه بوده‌اند، و آنچه از طينت اهل كفر با طينت وى آميخته گرديده، زدوده شود. همچنين قلب او را شستشو داده، سينه‌اش فراخ گردد، و آن را از ايمان پر كنند و در چنين شرايطى خداوند را ديدار كند و به او اين اختيار داده مى‌شود تا از اهل بيت خود و يك هزار نفر از دوستانش شفاعت كند، فرشتگان همراه با جبرئيل و فرشتۀ مرگ بر او نماز گزارند، و كفن و حنوطش را از بهشت آورده، قبرش را توسعه مى‌دهند، و روشنايى‌هايى در قبرش ايجاد مى‌كنند، و درى از بهشت به سوى قبر او مى‌گشايند و فرشتگان براى وى هدايايى از بهشت مى‌آورند و پس از هجده روز او را به بهشت منتقل و در آنجا هميشه با اولياى خدا همنشين خواهده بود تا نفخۀ دوم دميده شود و وى از قبر بيرون آيد. پس از خروج از قبر اوّلين كسانى كه با او مصافحه مى‌كنند رسول خدا صلى الله عليه و آله ، امير مؤمنان و جانشينان آن حضرت - صلوات اللّٰه عليهم اجمعين - خواهند بود كه به وى بشارت داده و مى‌گويند:

همراه ما باش، سپس او را كنار حوض كوثر آورده، از آن به وى مى‌نوشانند و هر كس را او بخواهد و دوست داشته باشد، از آن آب به وى مى‌دهند....» 55

هارون بن خارجه گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

«خداوند چهار هزار فرشته را كنار قبر حسين بن على عليه السلام گمارده كه همگى ژوليده و غبارآلوده‌اند و تا روز قيامت بر آن حضرت مى‌گريند، پس هر كس قبر حسين عليه السلام را زيارت كند و به حق آن حضرت عارف باشد، اين فرشتگان او را مشايعت نموده تا وى را به منزل‌اش برسانند و اگر بيمار گردد، صبحگاهان و شامگاهان از وى عيادت كنند، و اگر بميرد در تشييع جنازۀ او حاضر شوند و تا روز قيامت براى او از خداوند طلب مغفرت كنند. 56

٨٠ - تسليت گويى در مصيبت حسين بن على عليه السلام

مالك جهنى از امام باقر عليه السلام مى‌پرسد كه مردم در مصيبت حضرت حسين بن على عليه السلام چگونه به يكديگر تسليت بگويند؟

حضرت پاسخ داد بگويند:

«عَظَّمَ اللَّهُ أُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالْحُسَيْنِ عليه السلام وَ جَعَلَنَا وَ إِيَّاكُمْ مِنَ الطَّالِبِينَ بِثَارِهِ مَعَ وَلِيِّهِ وَ الْإِمَامِ الْمَهْدِيِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ...» 57

«خداوند پاداش‌هاى ما را در مصيبت حسين بن على عليه السلام افزون گرداند و ما و شما را از طلب كنندگان خون آن حضرت، همراه با امام مهدى عليه السلام از آل محمّد قرار دهد...»

٨١ - محصول زيارت

محصول زيارت بسيار زيبا و شيرين است، زائر در كنار مرقد معصومان و اولياى خدا، پس از آن كه با آنها احساس نزديكى كرد دست به دعا برداشته از خدا مى‌خواهد:

«اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسِي مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِكَ رَاضِيَةً بِقَضَائِكَ مُولَعَةً بِذِكْرِكَ وَ دُعَائِكَ مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِيَائِكَ مَحْبُوبَةً فِي أَرْضِكَ وَ سَمَائِكَ صَابِرَةً عَلَى نُزُولِ بَلَائِكَ مُشْتَاقَةً إِلَى فَرْحَةِ لِقَائِكَ مُتَزَوِّدَةً التَّقْوَى لِيَوْمِ جَزَائِكَ مُسْتَنَّةً بِسُنَّةِ أَوْلِيَائِكَ مُفَارِقَةً لِأَخْلَاقِ أَعْدَائِكَ مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْيَا بِحَمْدِكَ وَ ثَنَائِكَ». 58

«بار خدايا، جانم را به قَدَر خويش مطمئن و به قضاى خويش راضى گردان، و روحم را به ذكر و دعايت حريص گردان، و آن را دوستدار اولياى برگزيدۀ خويش بگردان و محبوب در زمين و آسمان ساز، خداوندا روح مرا در برابر بلاهايت صبور و بر نعمت‌هايت شاكر گردان، و مرا به گونه‌اى قرار ده كه شكرگزار نعمت‌هاى بى‌كران تو باشم و همواره مشتاق ديدار تو بوده و پيوسته براى روز قيامت، توشۀ تقوى فراهم سازم، و جانم را به روش‌ها و سنن اولياى الهى آراسته كنم و از اخلاق زشت دشمنان الهى دور نمايم. و به جاى مشغول دنيا شدن، به حمد و ثناى تو سرگرم باشم.»

اين سيزده نعمت الهى كه در اين زيارت مورد درخواست زائر قرار گرفته، زمينه‌ساز كمال انسان‌ها است كه با دستيابى به آن، به جامع خوبى‌ها و پاكى‌ها دست خواهند يافت. همچنين از خدا مى‌خواهد:

«اِغْفِرْ لِاَوليٰائِنا، وَ كُفَّ عَنّٰا اعدائَنٰا وَاشغَلْهُمْ عَنْ اذانا وَ اظهِرْ كَلِمَةَ الحَقِّ وَاجْعَلهَا العُلْيٰا وَ ادْحِضْ كَلِمَةَ الْبٰاطِلِ وَ اجْعَلْهَا السُّفلىٰ انَّكَ عَلىٰ كُلِّ شَىءٍ قَديرٌ». 59

بار خدايا دوستان ما را بيامرز و دشمنان ما را از دشمنى با ما بازدار، و آنان را سرگرم خود كن تا زيانى به ما نرسانند، بار پروردگارا، حق را آشكار ساز و آن را برترين قرار ده، و باطل را از ميان بردار و آن را پست گردان، كه تو همواره بر هر چيز قادر و توانايى.

٨٢ - پاداش زيارت امير مؤمنان على عليه السلام

رسول خدا صلى الله عليه و آله در پاسخ حسن بن على عليه السلام كه پرسيد:

«يٰا ابَتِ مٰا جَزٰاءُ مَنْ زٰارَكَ؟» ؛ پدر، پاداش آن كه شما را زيارت كند، چيست؟ » فرمود:

«مَنْ زٰارَنىٖ أوْ زٰارَ ابٰاكَ أوْ زٰارَكَ، أوْ زٰارَ اخٰاكَ كٰانَ حَقّاً عَلَىَّ انْ ازْورَهُ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ حَتّىٰ اخَلِّصَهُ مِنْ ذُنُوبِهِ.»

هر كس مرا يا پدرت را، يا تو و يا برادرت را زيارت كند بر من لازم شود كه در روز قيامت از او ديدار كنم و او را از گناهانش برهانم.» 60

٨٣ - پاداش زيارت ساير ائمۀ مدفون در عراق

حسسن بن علىّ وشّاء گويد: به حضرت رضا عليه السلام عرض كردم: ثواب آن كس كه قبر يكى از امامان را زيارت كند چيست؟ فرمود:

«لَهُ مِثْلُ مٰا لِمَنْ اتىٰ قَبْرَ ابى عبداللّٰه عليه السلام؛

ثوابش مانند پاداش زيارت قبر حسين عليه السلام است.»

به آن حضرت عرض كردم: پاداش كسى كه قبر موسى بن جعفر عليه السلام را زيارت كند، چيست؟

فرمود:

«لَهُ مِثْلُ مَنْ زٰارَ قَبْرَ ابى عَبْدِاللّٰه عليه السلام ؛ براى او پاداشى همانند پاداش كسى است كه قبر حسين بن على عليه السلام را زيارت كند.» 61

٨۴ - هديۀ سفر

مستحب است مسافر هنگام بازگشت به خانه، هديه‌اى براى خانواده‌اش بياورد. ابن سنان از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه آن حضرت فرمود:

«هنگامى كه يكى از شما به مسافرت برود، هنگام برگشتن به هر مقدار كه براى او امكان دارد، هر چند يك سنگ، براى خانوادۀ خود هديه بياورد...» 62

ليكن بايد توجه داشت كه تهيۀ سوغات، نبايد زائران را از وظايف حسّاس و خطيرشان بازدارد و به جاى حضور در حرم‌ها، بيشترين وقت خود را در خيابان‌ها و بازارها سپرى كنند و به دليل خستگى، از توفيق عبادت محروم شوند.

از اين رو بايد براى خريد هدايا، برنامه‌ريزى نموده، وقت خاصى را براى آن در نظر بگيرند و كالاهاى مورد نياز خود را بخرند، و ديگر به بازار نروند.

شيطان نيز در اين گونه موارد در كمين زائران است.

تنوّع كالاها و بازارها كه بخشى از آن در مسير زائران قرار دارد، موجب مى‌شود تا در ميان راه، مسير خود را تغيير داده، به جاى حضور در محضر ائمه عليهم السلام ، از اين مغازه به آن مغازه رفته و در پايان خسته، خود را به محل اقامت مى‌رسانند و به استراحت مى‌پردازند.

نكتۀ ديگر اين كه بايد توقّعات ديگران را نسبت به ميزان هدايا كاهش داد؛ زيرا همان گونه كه خويشان زائران عتبات عاليات، جز يك مهر و تسبيح معمولى توقّعى از زائر ندارند، در سفرهاى زيارتى ديگر نيز نبايد به دنبال خريد هداياى متنوّع و رنگارنگ بود، بلكه بايد با خريد هداياى مختصر، ضمن عمل به اين وظيفۀ اخلاقى، زمينه را براى بهره‌بردارى معنوى هر چه بيشتر، فراهم ساخت.

٨۵ - زيارت مقبول

فلسفۀ هر زيارتى آن است كه زائر با گذشتۀ غلط خود فاصله بگيرد و اصلاح شود. مرحوم شهيد ثانى در دروس گويد:

«... دوازدهمين ادب از آداب زيارت آن است كه زائر پس از زيارت، از وضعيتى كه پيش از آمدن به زيارت داشته، بهتر شود.» 63

در آستانۀ ورود به حرم، كنار در ايستادن و اذن دخول خواندن و تلاش در جهت ريزش اشك و رقّت قلب پيداكردن، مقدمه براى اين تغيير و تحول روحى و اخلاقى است، زيرا زائر در حالى اذن دخول مى‌خواند كه احساس مى‌كند هم اكنون صاحب آن مرقد او را مى‌بيند، كلامش را مى‌شنود و به او پاسخ مى‌دهد و درست در همان حال لطف و محبت صاحب آن مرقد نسبت به او و ديگر پيروانشان را ياد مى‌كند و لحظه‌اى نيز به درون خود مى‌نگرد كه با كوله بارى از گناه و نافرمانى به درِ خانۀ اين عزيز آمده است. طبيعى است كسانى كه به صورت حقيقى به درون خود نگريسته و سابقۀ اعمال خود را به ياد آورند چه بسا از راه رفتن بازمانند و از خجلت و شرمسارى عقب نشينى كنند!

اگر چنين حالتى بر زائر عارض شد تا حدودى توانسته است به اهداف زيارت دست يابد از اين رو مرحوم شهيد اول در اين باره مى‌گويد:

«... وَ ثٰانيها: الْوُقُوفُ عَلىٰ بٰابِهِ وَ الدُّعٰاءُ وَ الاستِئذانُ بِالْمَأْثُور، فَإنْ وَجَدَ خُشُوعَاً وَ رِقَّةً دَخَلَ وَ إلاّ فَالأَفضَل لَهُ تَحَرّي زَمانَ الرِقَّةِ لأَنَّ الْغَرَضَ الأَهَمّ حُضُور القَلبِ لِيَلقَى الرَّحْمَة النّازَلَةِ مِنَ الرَّبّ». 64

«... دوم: ايستادن بر در آن حرم شريف، و دعا و اذن دخول بخواند؛ آن گونه كه در روايات وارد شده، پس اگر در خود رقّت و خشوعى يافت، داخل شود و گرنه افضل آن است كه درصدد تحصيل زمانى برآيد كه در قلب او رقّت و خشوعى حاصل گردد (و در آن حال به زيارت بيايد) زيرا هدف مهم‌تر، حضور قلب براى دستيابى به رحمتى است كه از ناحيۀ پروردگار نازل گردد.»

از اين رو در احاديث مربوط به سفر حج نيز، نشانۀ قبولى اين فريضۀ الهى را فاصله گرفتن از گناه و بهتر شدن اخلاق و رفتار حاجى ذكر كرده‌اند.

٨۶ - دعا در بازگشت

رسول خدا صلى الله عليه و آله هر گاه از سفر حج يا جنگ و يا سفرى ديگر بازمى‌گشت، به هر بلندى مى‌رسيد سه مرتبه

اللّٰه اكبر مى‌گفت و مى‌فرمود:

«...لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لاٰ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ، يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، آئِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَاجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ، صَدَقَ اللّٰهُ وَعْدَهُ وَ نَصَرَ عَبْدَهُ وَ هَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ...». 65

سپس به مسجد مى‌رفت و دو ركعت نماز مى‌گزارد و آن گاه وارد خانه مى‌شد. 66

٨٧ - اطلاع دادن زمان بازگشت

شايسته است مسافر پيش از ورود به خانه، زمان آمدنش را به خانوادۀ خود اطلاع دهد تا آن‌ها براى استقبال آماده باشند.

رسول خدا صلى الله عليه و آله در حديثى، از اين كه كسى پس از مدتى غيبت، شبانه بر اهل خود وارد شود نهى فرموده، مگر آن كه پيش از ورود، آنان را باخبر سازد. 67 در محجّة البيضاء آمده است:

«مسافر چون نزديك شهر خود رسيد، بگويد:

اَلّٰلهُمَّ اجْعَلْ لَنٰا بِهٰا قَرٰاراً وَ رِزْقاً حَسَناً». 68

سپس كسى را نزد خانواده‌اش بفرستد تا زمان ورودش را به آن‌ها اطلاع دهد و در نتيجه ناگهانى بر آن‌ها وارد نشود تا به چيزى كه مطابق ميلش نيست، برخورد كند. 69

رسول خدا صلى الله عليه و آله هر گاه از مسافرت بازمى‌گشت، ابتدا

به مسجد مى‌رفت و دو ركعت نماز مى‌خواند و سپس به خانه مى‌آمد و هنگام ورود به خانه مى‌فرمود:


«تَوْباً تَوْباً لِرَبِّنٰا أوْباً، لاٰيُغٰادِرُ عَلَيْنٰا حَوْباً». 70

همچنين در روايت آمده كه آن حضرت هنگام بازگشت از خيبر فرمود:

«آئِبُونَ تَائِبُونَ، إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ عَابِدُونَ، رٰاكِعُونَ سٰاجِدُونَ، لِرَبِّنَا حَامِدُونَ، الّٰلهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلىٰ حِفْظِكَ إِيّٰايَ فِي سَفَرِي وَ حَضَرِي، الّٰلهُمَّ اجْعَلْ أَوْبَتِي هٰذِهِ مُبٰارَكَةً مَيْمُونَةً مَقْرُونَةً بِتَوبَةِ نَصُوحٍ تُوجِبُ لِي بِهٰا السَّعٰادَةَ يٰا أَرْحَمَ الرّٰاحِمِينَ». 71

 
ادامه دارد
جهت مشاهده بخش های دیگر مقاله کلیک کنید؛
 
پی نوشت:
1) - زيارت جامعۀ كبيره.
2) - كامل الزيارات، ص ١۵٢
3) - همان، ص ١۵٣
4) - همان، ص ١۵۵
5) - همان، ص ۵۵.
6) - همان، ص ١۴۶
7) - همان، ص ١۴۶.
8) - همان، ص ١۴٧
9) - همان، ص ٢١٢
10) - همان، ص ١٢٨
11) - همان.
12) - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، مرحوم شيخ صدوق، ص٢١٣.
13) - كامل الزيارات، ص ٢٢٣
14) - همان، ص ٢٢٣
15) - همان، ص ١۴٢
16) - همان ، ص ١۴٧
17) - همان، ص ١۴٠
18) - همان، ص ١٣٩
19) - همان، ص ١۴٠
20) - همان، ص ١۴١
21) - امام باقر عليه السلام
22) - كامل الزيارات، ص ٧
23) - همان، ص ۶
24) - همان، ص ۶
25) - همان، ص ١۶۵
26) - همان، ص ٧
27) - همان، ص ۶
28) - همان، ص ٩
29) - همان، ص ١٠، ح ٢٠.
30) - همان، ص ١۵٨
31) - همان، ص ١٣٨
32) - همان، ص ١۶٢
33) - همان، ص ١۶٣
34) - همان، ص ١۶٣
35) - كامل الزيارات، ص ١٨۶
36) - همان
37) - همان، ص ١٨۶.
38) - همان، ص ١٣٣
39) - همان، ص ١۵۶
40) - همان.
41) - همان، ص ١۵٧
42) - همان، ص ١٣٢
43) - همان 
44) - تحف العقول، ٣۶٢؛ بحارالأنوار، ج ٧٨، ص ٣٧٢
45) - منتهى الآمال، ج ١، ص ٣٣٧
46) - كامل الزيارات، ص ١۴٣
47) - همان، ص ١۴٣
48) - كامل الزيارات، ص ١٩٢
49) - همان.
50) - همان، ص ١٩٢
51) - همان، ص ١٩٣
52) - همان
53) - همان
54) - همان، ص ١٣٣
55) - همان، ص ١٣٣ و ١٣۴
56) - همان، ص ٢٠٧
57) - همان، ص ١٩٣
58) - مفاتيح الجنان، زيارت امين‌اللّٰه
59) - همان
60) - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ترجمۀ مرحوم غفارى، ص١٨٨.
61) - همان، ص ٢٢٠.
62) - وسائل الشيعه، ج١١، ص۴۵٩، ح١۵٢۵٩
63) - الدروس، ج٢، ص٢۴؛ آداب زيارت، ص١٩۶
64) - الدروس الشرعيه، ج٢، ص٢٣
65) - محجة البيضاء، ج۴، ص٧۶
66) - همان.
67) - من لايحضره الفقيه، ج٢، ص١٩٧
68) - محجةالبيضاء، ج ۴، ص ٧۶
69) - همان.
70) - همان، ص٧۶
71) - همان.
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally