آداب كوى جانان 2
در این نوشتار بخشى از آداب زيارت مولايمان امام سبط شهيد(ع) در كربلاى مشرّفه را ذکر میکنیم.
پنج شنبه 17 خرداد 1397    
بازدید: 48

آداب كوى جانان (ترجمة ادب الزّائر لمن يمّم الحائر) 2

 
 

ز: زيارت امام حسين(ع)

۴٩ - با زيارات مأثوره زيارت كن و آن بسيار است، ابن قولويه در كامل الزّيارات، ١٨ زيارت مطلقه (كه در همۀ اوقات مى‌توان امام حسين(ع) را با آن زيارت كرد)؛ روايت كرده است و از آن جمله روايتى است كه با سند صحيح، در كامل الزّيارات و در كافى و تهذيب از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: ٣٠ بار بگو «الله اكبر»، پس آنگاه مى‌گويى:

«اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللهِ وَ بْنَ حُجَّتِهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا قَتِيلَ اللَّهِ وَ ابْنَ قَتِيلِهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وِتْرَ اللَّهِ الْمَوْتُورَ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ أَشْهَدُ أَنَّ دَمَكَ سَكَنَ فِي الْخُلْدِ وَ اقْشَعَرَّتْ لَهُ أَظِلَّةُ الْعَرْشِ وَ بَكَى لَهُ جَمِيعُ الْخَلَائِقِ وَ بَكَتْ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ وَ مَا فِيهِنَّ وَ مَا بَيْنَهُنَّ وَ مَنْ يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ مِنْ خَلْقِ رَبِّنَا مَا يُرَى وَ مَا لَا يُرَى أَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ ابْنُ حُجَّتِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ قَتِيلُ اللَّهِ وَ ابْنُ قَتِيلِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ ثَارُ اللَّهِ وَ ابْنُ ثَاِرِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ وِتْرُ اللَّهِ الْمَوْتُورُ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَ نَصَحْتَ وَ وَفَيْتَ وَ وافَيْتَ وَ جَاهَدْتَ فِي سَبِيلِ رَبِّكَ وَ مَضَيْتَ لِلَّذِي كُنْتَ عَلَيْهِ شَهِيداً وَ مُسْتَشْهِداً وَ شَاهِداً وَ مَشْهُوداً أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَ مَوْلَاكَ وَ فِي طَاعَتِكَ وَ الْوَافِدُ إِلَيْكَ أَلْتَمِسُ كَمَالَ الْمَنْزِلَةِ عِنْدَ اللَّهِ وَ ثَبَاتَ الْقَدَمِ فِي الْهِجْرَةِ إِلَيْكَ وَ السَّبِيلَ الَّذِي لَا يَخْتَلِجُ دُونَكَ مِنَ الدُّخُولِ‌ِ فِي كِفَالَتِكَ الَّتِي أُمِرْتَ بِهَا مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ بِكُمْ يُبَيِّنُ اللَّهُ الْكَذِبَ وَ بِكُمْ يُبَاعِدُ اللَّهُ الزَّمَانَ الْكَلِبَ وَ بِكُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِكُمْ يَخْتِمُ اللَّهُ وَ بِكُمْ يَمْحُو اللهُ مَا يَشَاءُ وَ بِكُمْ يُثْبِتُ وَ بِكُمْ يَفُكُّ الذُّلَّ مِنْ رِقَابِنَا وَ بِكُمْ يُدْرِكُ اللَّهُ تِرَةَ كُلِّ مُؤْمِنٍ يُطْلَبُ وَ بِكُمْ تُنْبِتُ الْأَرْضُ أَشْجَارَهَا وَ بِكُمْ تُخْرِجُ الْأَشْجَارُ أَثْمَارَهَا وَ بِكُمْ تُنْزِلُ السَّمَاءُ قَطْرَهَا وَ رِزْقَهَا وَبِكُمْ يَكْشِفُ اللَّهُ الْكَرْبَ وَ بِكُمْ يُنَزِّلُ اللَّهُ الْغَيْثَ وَ بِكُمْ تُسَِبِّحُ اللهَ الْأَرْضُ الَّتِي تَحْمِلُ أَبْدَانَكُمْ وَ تَسْتَقِرُّ جِبَالُهَا عَلى مَرَاسِيهَا إِرَادَةُ الرَّبِّ فِي مَقَادِيرِ أُمُورِهِ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ وَ الصَّادِرُ عَمَّا فُصِّلَ مِنْ أَحْكَامِ الْعِبَادِ لُعِنَتْ أُمَّةٌ قَتَلَتْكُمْ وَ أُمَّةٌ خَالَفَتْكُمْ وَ أُمَّةٌ جَحَدَتْ وِلَايَتَكُمْ وَ أُمَّةٌ ظَاهَرَتْ عَلَيْكُمْ وَ أُمَّةٌ شَهِدَتْ وَ لَمْ تُسْتَشْهَدْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ النَّارَ مَأْويهُمْ وَ بِئْسَ وِرْدُ الْوَارِدِينَ وَ بِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»

و سه بار مى‌گويى:

«صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَنَا إِلَى اللَّهِ مِمَّنْ خَالَفَكَ بَرِيءٌ»

پس آنگاه برمى‌خيزى و به سوى فرزندش، على بن الحسين(ع) - كه پايين پاى مبارك است - مى‌آيى، پس مى‌گويى:

«اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ الْحَسَنِ 1 وَ الْحُسَيْنِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ خَدِيجَةَ وَ فَاطِمَةَ، (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ) (سه بار)، لَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَكَ (سه بار)، أَنَا إِلَى اللَّهِ مِنْهُمْ بَرِيءٌ (سه بار)

پس آنگاه برمى‌خيزى پس با دست خود به سوى (شهدا) اشاره مى‌كنى و مى‌گويى:

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ (سه بار) فُزْتُمْ وَ اللَّهِ (سه بار) فَلَيْتَ أَنِّي مَعَكُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً پس آنگاه دور مى‌زنى و قبر اباعبدالله را در مقابل و رو به روى خود قرار مى‌دهى، پس شش ركعت نماز مى‌خوانى. 2

۵٠ - هنگامى كه زيارت مى‌كنى با انگشت مسبحه 3 (سبّابه) دست راست به سوى قبر شريف اشاره كن و دست چپ را بر آن قرار ده و در هنگام دعا آنها را به سوى آسمان بلند كن. 4

۵١ - بر تو باد به بسيار نماز گزاردن نزد قبر مطهّر كه از امام صادق(ع)، منقول است كه فرمود:

«به هر ركعتى كه نزد او بجاى آورى، براى تو مانند ثواب كسى است كه هزار حجّ و هزار عمره بجاى آورده باشد و هزار بنده آزاد كرده باشد و بسان كسى است كه در راه خدا، هزار بار با پيامبرى مرسل، ايستادگى كرده باشد. 5

۵٢ - و بر تو باد به نمازهاى وارده در حرم شريف كه با كيفيات مخصوص مى‌باشد. 6

پس آنگاه به سوى شهدا توجّه كن و بگو:

«السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَوْلِياءَ اللّهِ وَأَحِبَّاءَهُ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَصْفِياءَ اللّهِ وَأَوِدَّاءَهُ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ دِينِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ رَسُولِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ فاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِساءِ الْعالَمِينَ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَلِيِّ النَّاصِحِ، السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصارَ أَبِي عَبْدِاللّهِ، بِأَبِي أَنْتُمْ وَأُمِّي طِبْتُمْ وَطابَتِ الأَرْضُ الَّتِي فِيها دُفِنْتُمْ وَفُزْتُمْ فَوْزاً عَظِيماً، فَيالَيْتَنِي كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ مَعَكُمْ.» 7

۵٣ - و نزد سر و عقب‌تر از قبر مطهّر نماز گزار. 8

۵۴ - و نزد قبر مطهّر،، نماز جعفر طيار بخوان، چراكه هر كس او را يا يكى از امامان(عليهم السلام) را زيارت كند و نزد او نماز جعفر بگزارد، براى او به هر ركعتى ثواب كسى كه هزار حج و هزار عمره انجام داده ا ست و كسى‌كه هزار بنده آزاد كرده و هزار بار با پيامبرى مرسل، در راه خدا ايستادگى كرده، نوشته مى‌شود و به هر گامى براى او ثواب صد حج و صد عمره و آزادسازى صد بنده در راه خدا مى‌باشد و صد حسنه برايش نوشته مى‌شود و صد گناه و بدى از او آمرزيده مى‌شود. 9 

۵۵ - در كنار قبر مطهّر، دو ركعت نماز مستحبّى يا بيشتر، براى درخواست حوايج خود بگزار. از امام محمّد باقر(ع) منقول است كه: «كسى نيست كه به قبر امام حسين(ع) بيايد و دو ركعت يا چهار ركعت نماز بگزارد، پس آنگاه از خداوند حاجت خود را بخواهد، مگر اين كه خداوند حاجت او را برآورده سازد.» 10 و در حديث ابن أبى عمير از امام محمّد باقر(ع) منقول است كه حضرت به مردى فرمود: «اى فلانى! چهچيز مانع تو شده است كه وقتى نزد قبر امام حسين(ع) مى‌آيى و حاجتى بر تو عارض شده است، چهار ركعت نماز بگزارى پس آنگاه حاجت خود را درخواست كنى.» 11

۵۶ - براى خود و خانواده‌ات و پدر و مادر و برادرانت بسيار دعا كن كه در مشهد امام حسين(ع) دعاى هيچ دعاكننده‌اى و درخواست هيچ درخواست كننده‌اى ردّ نمى‌شود. 12 امام محمّدباقر(ع) فرمودند:

«حسين(ع) صاحب كربلا، مظلوم و اندوهناك و تشنه لب و فريادگر و دريغ خورنده كشته شد، پس خداوند عزّ و جلّ بر خودش سوگند ياد كرده است كه هيچ فريادخواه و اندوهگين و گناهكار و غمزده و تشنه لب و آفت زده‌اى نزد قبر او نيايد، پس آنگاه نزد او دعا كند و به واسطۀ حسين(ع) به خداوند عزّوجلّ تقرّب جويد مگر اين كه خداوند غصّۀ او را بر طرف كند و درخواست او را عطا كند و گناهش را بيامرزد و عمرش را طولانى كند و در رزقش گشايش ايجاد كند، پس اى صاحب بصيرتان! عبرت بگيريد.» 13

۵٧ - نزد سر مطهّر و نزد دو پاى آن حضرت و پشت سر آن بزرگوار، دعاهاى مأثوره و غير مأثوره را بخوان. 14

۵٨ - نزد سر مطهّر، خداى را به «تسبيح اميرالمؤمنين(ع)» هزار بار تسبيح كن و آن چنين است:

«سُبْحانَ الَّذِي لاَ تَنْفَدُ خَزَائِنُهُ! سُبْحانَ الَّذِي لاَ تَبِيدُ مَعَالِمُهُ! سُبْحَانَ الَّذِي لاَ يَفْنى مَا عِنْدَهُ! سُبْحَانَ الَّذِي لاَ يُشْرِكُ أَحَداً فِي حُكْمِهِ! سُبْحانَ الَّذِي لاَ اضْمِحْلالَ لِفَخْرِهِ! سُبْحانَ الَّذِي لاَ انْقِطاعَ لِمُدَّتِهِ! سُبْحانَ الَّذِي لاَ إِلهَ غَيْرُهُ!» و نزد پاى حضرت، هزار بار تسبيح فاطمه(س) را بخوان و آن چنين است:

«سُبْحانَ ذِي الْجَلالِ الْبَاذِخِ الْعَظِيمِ! سُبْحَانَ ذِي الْعِزِّ الشَّامِخِ الْمُنِيفِ! سُبْحانَ ذِي‌الْمُلْكِ الْفَاخِرِالْقَدِيمِ! سُبْحَانَ ذِي‌الْبَهْجَةِ وَالْجَمَالِ! سُبْحانَ مَنْ تَرَدَّى بِالنُّورِ وَالْوَقارِ! سُبْحانَ مَنْ يَرى أَثَرَ النَّمْلِ فِي الصَّفَا وَوَقْعَ الطَّيْرِفِي الْهَوَاءِ!» 15

۵٩ - و براى تو سكوت، جز از سخن خير و نيكو، در حاير مقدّس حسينى(ع) لازم است، چرا كه هنگامى كه شما سخن مى‌گوييد، فرشتگان مشغول شما مى‌شوند. 16

۶٠ - بر تو باد به فرود آوردن صدا در مشهد حسينى(ع) و در تمامى مشاهد مشرّفه؛ بسيارى از علما اين مطلب را ذكر كرده‌اند و به اين آيۀ كريمه، استدلال كرده‌اند:

يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِى وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ * إِنَّ الَّذِينَ يغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى لَهُمْ مَغْفِرَۀ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ 17

و به اين آيۀ شريفه ضميمه كرده‌اند كه حرمت پيامبر(ص) پس از مرگش، بسان حرمت آن حضرت در دوران حياتش مى‌باشد و حرمت ائمّۀ هدى(عليهم السلام) بسان حرمت پيامبر اعظم(ص) است. علاّمۀ مجلسى(قدس سره) با استدلال به آنچه ذكر شد مى‌گويد:

«آهسته كردن صدا نزد قبر پيامبر(ص) و نيز قبور ساير امامان(عليهم السلام) و آشكار نساختن صدا چه در حال زيارت و چه در غير زيارت لازم است.» 18

و علاّمه ميرزا حسين نورى، در كتاب «تحيۀ الزائر» بر رعايت اين

ادب پافشارى كرده است و كار كسى را كه صداى خود را - حتّى براى اذان - در روضه‌هاى مقدّسه بالا مى‌برد بسيار بد و زشت برمى‌شمارد.

شيخ الطّائفه شيخ محمد طه نجف(قدس سره) [از اعلام و مراجع تقليد نجف قرن چهاردهم هجرى قمرى] داخل حرم عسكريين(عليهما السلام) شد در حالى كه صداها به اذان بلند بود، پس آنها را با اين آيۀ شريفه از اين كار بازداشت كه مى‌فرمايد: ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً 19؛ (شما را چه مى‌شود كه از عظمت خداوند، نمى‌ترسيد؟). 20

ح: صلوات بر امام حسين(ع)

۶١ - و بر تو باد به كوشش بسيار در ثنا و ستايش خداوند و صلوات بر محمّد و آل محمّد(عليهم السلام) و به ويژه صلوات بر امام حسين(ع)، سبط

پيامبر(ص) كه سيد بن طاووس در مصباح الزّائر در زيارت سوم، آن را روايت كرده است و آن چنين است:

«اللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَصَلِّ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ، وَأَسِيرِ الْكُرُبَاتِ، صَلاةً نَامِيَةً زَاكِيَةً مُبارَكَةً يَصْعَدُ أَوَّلُها وَلاَ يَنْفَدُ آخِرُها أَفْضَلَ مَا صَلَّيْتَ عَلَى أَحَد مِنْ أَوْلادِ الاَنْبِياءِ وَالْمُرْسَلِينَ يَارَبَّ الْعَالَمِينَ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَى الاِْمامِ الشَّهِيدِ الْمَقْتُولِ الْمَظْلُومِ الْمَخْذُولِ، وَالسَّيِّدِ الْقائِدِ، وَالْعابِدِ الزَّاهِدِ، الْوَصِيِّ الْخَلِيفَةِ الاِْمامِ الصِّدِّيقِ الطُّهْرِ الطَّاهِرِ الطَّيِّبِ الْمُبَارَكِ، وَالرَّضِيِّ الْمَرْضِيِّ، وَالتَّقِيِّ الْهادِي الْمَهْدِيِّ الزَّاهِدِ الذَّائِدِ الْمُجَاهِدِ الْعالِمِ، إِمامِ الْهُدَى، سِبْطِ الرَّسُولِ وَقُرَّةِ عَيْنِ الْبَتُولِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِي وَمَوْلايَ كَما عَمِلَ بِطاعَتِكَ، وَنَهَى عَنْ مَعْصِيَتِكَ، وَبالَغَ فِي رِضْوانِكَ، وَ أَقْبَلَ عَلَى

إِيمانِكَ غَيْرَ قابِل فِيكَ عُذْراً سِرّاً وَعَلانِيَةً يَدْعُو الْعِبادَ إِلَيْكَ، وَيَدُلُّهُمْ عَلَيْكَ، وَقامَ بَيْنَ يَدَيْكَ يَهْدِمُ الْجَوْرَ بِالصَّوابِ، وَيُحْيِي السُّنَّةَ بِالْكِتابِ، فَعاشَ فِي رِضْوانِكَ مَكْدُوداً، وَمَضى عَلَى طاعَتِكَ وَفِي أَوْلِيائِكَ مَكْدُوحاً، وَقَضى إِلَيْكَ مَفْقُوداً، لَمْ يَعْصِكَ فِي لَيْل وَلاَ نَهار، بَلْ جاهَدَ فِيكَ الْمُنافِقِينَ وَالْكُفَّارَ. اللّهُمَّ فَاجْزِهِ خَيْرَ جَزاءِ الصَّادِقِينَ الأَ بْرارِ، وَضاعِفْ عَلَيْهِمُ الْعَذابَ وَلِقاتِلِيهِ الْعِقابَ، فَقَدْ قاتَلَ كَرِيماً، وَقُتِلَ مَظْلُوماً، وَمَضى مَرْحُوماً، يَقُولُ: أََنَا ابْنُ رَسُولِ اللّهِ مُحَمَّد وَابْنُ مَنْ زَكّى وَعَبَدَ، فَقَتَلُوهُ بِالْعَمْدِ الْمُعْتَمَدِ، قَتَلُوهُ عَلَى الاِْيمَانِ، وَأَطَاعُوا فِي قَتْلِهِ الشَّيْطَانَ، وَ لَمْ يُراقِبُوا فِيهِ الرَّحْمَانَ. اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى سَيِّدِي وَمَوْلايَ صَلاةً تَرْفَعُ بِهَا ذِكْرَهُ، وَتُظْهِرُ بِهَا أَمْرَهُ، وَتُعَجِّلُ بِهَا نَصْرَهُ، وَاخْصُصْهُ بِأَفْضَلِ قِسَمِ الْفَضائِلِ يَوْمَ الْقِيامَةِ، وَزِدْهُ شَرَفاً فِي أَعْلَى عِلِّيِّينَ، وَبَلِّغْهُ أَعْلَى شَرَفِ الْمُكَرَّمِينَ، وَارْفَعْهُ مِنْ شَرَفِ رَحْمَتِكَ فِي شَرَفِ الْمُقَرَّبِينَ فِي الرَّفِيعِ الأَعْلَى، وَبَلِّغْهُ الْوَسِيلَةَ، وَالْمَنْزِلَةَ الْجَلِيلَةَ، وَالْفَضْلَ وَالْفَضِيلَةَ، وَالْكَرامَةَ الْجَزِيلَةَ. اللّهُمَّ فَاجْزِهِ عَنَّا أَفْضَلَ مَا جازَيْتَ إِماماً عَنْ رَعِيَّتِهِ وَصَلِّ عَلَى سَيِّدِي وَمَوْلايَ كُلَّما ذُكِرَ وَكُلَّما لَمْ يُذْكَرْ، يَا سَيِّدِي وَمَولايَ أَدْخِلْنِي فِي حِزْبِكَ وَزُمْرَتِكَ، وَاسْتَوْهِبْنِي مِنْ رَبِّكَ وَرَبِّي فَإِنَّ لَكَ عِنْدَ اللّهِ جاهاً وَقَدْراً وَمَنْزِلَةً رَفِيعَةً، إِنْ‌سَأَلْتَ أُعْطِيتَ، وَإِنْ شَفَعْتَ شُفِّعْتَ، اللّهَ اللّهَ فِي عَبْدِكَ وَمَولاكَ لاَ تُخَلِّنِيعِنْدَ الشَّدَائِدِ وَالأَهْوَالِ لِسُوءِ عَمَلِي، وَقَبِيحِ فِعْلِي، وَعَظِيمِ جُرْمِي، فَإِنَّكَ أَمَلِي وَرَجَائِي وَثِقَتِي وَمُعْتَمَدِي وَوَسِيلَتِي إِلَى اللّهِ رَبِّي وَرَ بِّكَ لَمْ يَتَوَسَّلِ الْمُتَوَسِّلُونَ إِلَى اللّهِ بِوَسِيلَة هِيَ أَعْظَمُ حَقّاً، وَلاَ أَوْجَبُ حُرْمَةً، وَلاَ أَجَلُّ قَدْراً عِنْدَهُ مِنْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ لاَ خَلَّفَنِيَ اللّهُ عَنْكُمْ بِذُنوُبِي، وَجَمَعَنِي وَإِيَّاكُمْ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ الَّتِي أَعَدَّها لَكُمْ وَلاَوْلِيائِكُمْ إِنَّهُ خَيْرُ الْغافِرِينَ وَأَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ. اللّهُمَّ أَبْلِغْ سَيِّدِي‌وَمَوْلايَ تَحِيَّةً كَثِيرَةً وَسَلاماً وَارْدُدْ عَلَيْنا مِنْهُ السَّلامَ إِنَّكَ‌جَوادٌ كَرِيمٌ، وَصَلِّ عَلَيْهِ كُلَّما ذُكِرَ السَّلامُ وَ كُلَّما لَمْ يُذْكَرْ يَا رَبَّ الْعالَمِينَ. » 21

از امام صادق در باب كيفيت صلوات بر او روايت شده است كه نزد دو كتف او، پشت قبر مى‌ايستى [پس بر پيامبر(ص) و بر حسين(ع) صلوات مى‌فرستى]. 22

۶٢ - قبر را لمس كن 23 و از تمامى جوانب آن، بر آن بوسه بزن و يكبار گونۀ راست خود را بر آن قرار ده پس آنگاه گونۀ چپ خود را و در دعا و درخواست، اصرار بورز و لجاجت كن و دست خود را بر تمام بدن خود بگذران چراكه اين كار به اذن الهى، امان و حرز است از هر چه مى‌ترسى و از آن دورى مى‌كنى. 24

۶٣ - خود را بر قبر شريف مى‌افكنى و با دلى خاشع و چشمى گريان بر آن بوسه مى‌زنى. 25

۶۴ - گونه‌هاى خود را با تربت قبر شريف آن حضرت - با تضرّع و گريه - خاك آلود كن و در بسيارى از زيارات به استحباب (تعفير) 26 با اين گفتار، اشاره شده است كه:

«بر تأسفم بر آنچه از من سر زده است و بر آغشته شدن و نهادن

چهره‌ام در محضرت، بر خاك و تربت قبر فرزند پيامبرت...[رحم كن].» 27

و به اين گفتار كه:

«چقدر مشتاق بوسه بر آستانتان و داخل شدن با اجازۀ شما در درهاى [رحمت] شما و آغشته كردن چهره بر خاك پاك و خوشبوى شما هستم.» 28

و بر چهره نهادن و ماليدن تربت امام حسين(ع) از راه دور نيز مطابق با روايت شيخ طوسى در «مصباح المتهجّد» و سيد بن طاووس در «مصباح الزّائر» از امام صادق(ع)، مورد دستور و امر است، كه حضرت فرمود: «پس آنگاه روى خود را در زمين بر خاك گزار و با آن بياميز.» 29

ط :طواف بر قبر شريف

۶۵ - دور ضريح مطهّر بگرد و از چهار جانب بر آن بوسه زن، چنانكه در «المزار» شيخ مفيد و «مصباح الزائر» و «الاقبال» سيد بن طاووس و «المزار» شهيد اوّل منقول است 30، و در حديث ابوحمزۀ ثمالى از امام صادق نقل شده است كه فرمود: «در حائر بگرد در حالى كه مى‌گويى:

«يا مَنْ إلَيْهِ وَفَدْتُ ، وَإلَيْهِ خَرَجْتُ ، وَبِهِ اسْتَجَرْتُ ، وَإلَيْهِ قَصَدْتُ، وَإلَيْهِ بِابْنِ نَبيِّهِ تَقَرَّبْتُ ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَمُنَّ عَليَّ بِالجَنَّةِ ، وَفُكَّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، اللّهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتي وَبُعْدَ داري ، وَارْحَمْ مَسِيري إلَيْكَ وَإلى ابْنِ حَبِيبِكَ ، وَاقْلِبْني مُفْلِحاً مُنْجِحاً قَدْ قَبِلْتَ مَعْذِرَتي وَخُضوعي وَخُشُوعي عِنْدَ إمامي وَسَيِّدي وَمَولايَ ، وَارْحَمْ صَرْخَتي وَ بُكائي وَهَمِّي وَجَزَعي وَحُزْني ، وَما قَدْ باشَرَ قَلْبي مِنَ الجَزَع عَلَيْهِ ، فَبِنِعْمَتِكَ عَليَّ وَبِلُطْفِكَ لي خَرَجْتُ إلَيْهِ ، وَبِتَقْويَتِكَ إيّايَ ، وَصَرْفِكَ المَحذُورِ عَنِّي ، وَكِلاءَتِكَ بِاللَّيْلِ وَالنَّهارِ لي ، وَبِحفْظِكَ وَكَرامَتِكَ إيّايَ ، وَكُلِّ بَحْرٍ قَطَعْتُهُ ، وَكُلِّ وادٍ وَفَلاةٍ سَلَكْتُها ، وَكُلِّ مَنزلٍ نَزَلْتُهُ ، فَأنْتَ حَمَلْتَني في الْبَرِّ وَالبَحْرِ ، وَأنْتَ الَّذي بَلَغْتَني وَوَفَّقتَني وَكَفَيْتَني، وَبِفَضْلِ مِنْكَ وَوِقايَةٍ بَلَغْتُ، وَكانَتِ المِنَّةُ لَكَ عَليَّ في ذلِكَ كُلِّهِ، وأثَري مَكْتُوبٌ عِنْدَكَ وَاسْمي وَشَخْصِي ، فَلَكَ الحَمْدُ عَلى ما أبَلَيْتَني 

وَ اصْطَنَعْتَ عِنْدي، اللّهُمَّ فَارْحَمْ فَرَقي مِنْكَ ، وَمُقامِي بَينَ يَدَيْكَ وَتَمَلُّقي، وَاقْبَلْ مِنِّي تَوَسُّلي إلَيْكَ بِابْنِ حَبِيبِكَ، وَصَفْوَتِكَ وَخِيرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ، وَتَوَجُّهِي إلَيْكَ ، وَأَقِلْني عَثْرَتي ، وَاقْبلْ عَظيمَ ما سَلَف مِنّي ، وَلا يَمْنَعُكَ ما تَعْلَمُ مِنّي مِنَ الُعُيوبِ وَالذُّنُوبِ وَالإسْرافِ عَلى نَفْسي ، وَإنْ كُنْتَ لي ماقِتاً فَارْضَ عَنِّي ، وَإنْ كُنْتَ عَليَّ ساخِطاً فَتُبْ عَليَّ ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ ، اللّهُمَّ اغْفِرْ لي وَلِوالِدَيَّ وَارْحَمْهُما كَما رَبَّياني صَغيراً وَاجْزِهِما عَنِّي خَيْراً ، اللّهُمَّ اجْزِهِما بِالإحْسانِ إحْساناً وَبِالسَّيِّئات غُفْراناً ، اللّهُمَّ أدْخِلْهُما الجَنَّةَ بِرَحْمَتِكَ ، وَحَرِّمْ وُجُوهَهُما عَنْ عَذابكَ ، وَبَرِّدْ عَلَيْهِما مَضاجِعَهُما ، وَافْسَحْ لَهُما في قَبريْهما، وعَرِّفْنيهما في مُسْتَقَرٍّ مِنْ رَحْمَتِكَ وَجَوارِ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمْ» 31.

به اين طواف مستحبّ، در زيارت جامعه‌اى كه شيخ ما، محمّد بن المشهدى در كتاب «المزار» خود و سيد بن طاووس در «مصباح الزّائر» روايت كرده‌اند، اشاره شده است و اين دو بزرگوار گفتند: اين روايت از ائمه(عليهم السلام) نقل شده است به اين فرمايش كه:

«بِأَبى وَ أُمّى يا آل المُصْطَفى إِنّا لا نَمْلِكُ إِلا أَنْ نَطوُف حَوْلَ مَشاهِدِكُمْ وَ نَعزّى فيها أَرْواحكُم عَلى هذِهِ الْمَصائِبِ الْعَظيمَۀ» 32

«پدر و مادرم به فداى شما اى خاندان مصطفى! ما جز طواف پيرامون مشاهد شما و تعزيه و تسليت ارواح شما بر اين مصائب با عظمت در اين مشاهد، مالك چيزى نيستيم.»

امير مؤمنان(ع) در مسير حركتشان به سوى حائر مقدّس حسينى(ع)، بر گرد حائر، طواف فرمودند، در «كامل الزيارات» و «التهذيب» به اسناد از امام صادق(ع) نقل شده است كه فرمود:

«امير مؤمنان(ع) با مردمان حركت مى‌كردند تا اين كه يك ميل يا دو ميل مانده به كربلا، بر آنها پيشى گرفتند تا اين كه به كشته گاه شهيدان رسيدند، پس آنگاه فرمود: در اين جا دويست پيامبر و دويست وصى پيامبر و دويست سبط پيامبر (نوه)، قبض روح شدند كه همگى آنها به دست پيروانشان شهيد شدند، پس حضرت سوار بر استر خود، در حالى كه پاى خود را از ركاب بيرون آورده بودند بر آن مكان طواف كردند و شروع كردند به خواندن اين گفتار:

«مُنَاخُ رِكَابٍ وَ مَصَارِعُ الشُهَدَاءَ لَا يسْبِقُهُمْ مَنْ كَانَ قَبْلَهُمْ وَ لَا يلْحَقُهُمْ مَنْ كَانَ بَعْدَهُمْ» 33

محلّ پياده شدن سواران و بر زمين افتادن شهيدانى است كه از گذشتگان كسى از آنها پيشى نگرفته و از آيندگان كسى به آنها نمى‌پيوندد.

و خداوند سبحان، فرشتگان را به طواف بر قبر امام حسين(ع) سبط پيامبر(ص) - متعبّد ساخته است؛ از هر آسمان، صد هزار فرشته، و امين وحى، جبرئيل، پيامبر اعظم(ص) را از اين مطلب آگاه كرد كه در حديثى طولانى كه ابن قولويه در «كامل الزّيارات» آن را روايت كرده است منقول است، جبرئيل گفت: «... و فرشتگان در آن سرزمين هموار، اثرى براى قبر سيدالشهدا(ع) بپا مى‌دارند تا براى اهل حقيقت، نشانى باشد و سبب رستگارى مؤمنان شود و در هر شب و روزى، صد هزار فرشته از هر آسمانى به گرداگرد آن جمع مى‌شوند و بر او صلوات مى‌فرستند و نزد او خداوند را تسبيح مى‌گويند و براى هر كه او را زيارت كند استغفار مى‌كنند و نام‌هاى زائران امّت تو را كه براى تقرّب به خداوند و به تو، او را زيارت مى‌كنند و نام پدران و قوم و قبيله و شهر آنها را مى‌نويسند و در چهره‌هايشان با علامتى از نور عرش خداوند نشانگذارى مى‌كنند كه: اين زائر قبر بهترين شهيدان و فرزند بهترين انبياست. پس زمانى كه روز قيامت فرا رسد از اثر آن نشانه، نورى ساطع مى‌شود كه چشم‌ها پوشيده مى‌شود و اين نور بر آنها دلالت كند و آنها به اين نور شناخته شوند و گويا من تو را مى‌بينم اى محمّد! كه بين من و بين ميكائيل مى‌باشى در حالى كه على، در مقابل ماست و از فرشتگان خدايى، تعداد بيشمارى همراه ما هستند و ما از بين خلايق از آن نشانه‌اى كه در چهرۀ آنهاست، آنها را مى‌يابيم تا اين كه خداوند آنها را از هول و ترس و شدايد آن روز آنها را نجات مى‌دهد.» 34

و به طواف فرشتگان در زيارتى كه سيد در «مصباح الزّائر» و غير آن وارد كرده است اشاره شده است بدين گفتار كه:

«السَّلامُ عَلَيكَ وَ عَلى مَلائِكَةِ الله الْمُرَفْرَفينَ حَولَ قُبّتِكَ الْحافّينَ بِتُرْبَتِكَ الطّائِفينَ بِعَرْصَتِك» 35

سلام بر تو و بر فرشتگان خدايى كه بر گرد قبّۀ تو پرواز مى‌كنند و بر تربت تو گرد هم مى‌آيند و به عرصۀ [بارگاه] تو طواف مى‌كنند.

و اين ادب (طواف) در همۀ مشاهد مقدّسه رعايت مى‌شود و حضرت صدّيقۀ كبرى، فاطمۀ زهرا(س) بر گرد قبر پدر بزرگوارش در حالى كه گريه مى‌فرمود، طواف مى‌كرد و مى‌فرمود:

«انّا فَقَدْناكَ فَقْدَ الاَرْض وابِلَها» 36 ؛ و امام محمد بن على الجواد(ع) بر گرد قبر رسول الله(ص) طواف مى‌فرمود. 37

ي: سَعي

۶۶ - و بر تو باد به «سعى» 38 در حرم شريف، پس در حديث «جابر جعفى» از امام صادق(ع) منقول است: «پس آنگاه (سعى) مى‌كنى، پس به هر قدمى كه برمى‌دارى و بر زمين مى‌نهى، براى تو بسان ثواب كسى است كه در راه خداوند در خون خود آغشته شده است.» 39. و امر به (برداشتن گام‌هاى كوتاه در سعى ) 40 وارد شده است و در زيارت عاشورا از راه دور، تصريح به سعى شده است كه در حديثى از امام صادق(ع)، كه شيخ طوسى در «مصباح المتهجّد» آن را روايت كرده است منقول است كه فرمود: «پس آنگاه از جايگاهى كه تو در آن هستى اگر صحراست يا سرزمينى وسيع يا هر جاى ديگرى، با گام‌هايى، (سعى) مى‌كنى و در آن حال مى‌گويى:

«Bإِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ رضاً بِقَضاءِ اللهِ وَ تَسْليماً لأَمْرِه»

و در آن حال بايد با دلى شكسته و اندوهبار باشى و بسيار ذكر خداوند سبحان و استرجاع «إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ » بخوان، پس هنگامى كه از سعى خود و كار خود فراغت يافتى، پس در جايگاهى كه در آن نماز گزاردى بايست». 41و سيد در «مصباح الزّائر» 42آن را به لفظ مذكور روايت كرده است و در «الاقبال» آمده است:

«پس آنگاه از جايگاهى كه نماز گزاردى به قدر سى ذراع، سعى مى‌كنى، پس اگر نتوانستى، هفت بار، به مقدار چهارده ذراع مى‌روى يا مى‌آيى به جايگاهى كه در آنجا نماز گزاردى، در حالى كه در هر بار از سعى خود، هفت بار مى‌گويى:

«Bإِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ ، رضاً بقضاء الله وَ تسليماً لاَمْره»

و تو در اين حال بايد دل شكسته و اندوهناك و عزادار و غمزده و متأسّف باشى. 43

۶٧ - بر تو باد به اتمام نماز نزد امام حسين(ع)، در حديث است كه فرمود: «طيب (پاكيزه) را زيارت كن و نزد او نماز را تمام بگزار. گفت: آيا نماز را نزد او تمام بخوانم؟ فرمود: تمام بخوان. گفتم: برخى از اصحاب ما تقصير (شكسته خواندن نماز) را روايت مى‌كنند فرمود: اين كار را تنها براى ضعيفان انجام مى دهند.» 44 و 45

۶٨ - هر اندازه دوست دارى در حائر حسينى، نزد آن حضرت، اقامت كن امّا آنجا را خوابگاه خود قرار مده 46، و شيخ شهيد ما از جملۀ آداب زيارت، (تعجيل خروج هنگام تمام شدن زيارت براى بزرگداشت حرمت حرم و زياد شدن شوق) 47 را برشمرده است.

۶٩ - و بر تو باد به تلاوت مقدارى از قرآن كريم و اهداى ثواب آن به صاحب مشهد، چنان كه شهيد اوّل در كتاب «الدّروس» و كفعمى در «المصباح» و غير اين دو بزرگوار، بدان تصريح كرده‌اند. 48

ك: وداع پس از زيارت

٧٠ - هر زمان كه امام حسين(ع) را زيارت كردى و خواستى از محضر آن حضرت خارج شوى، پس خود را بروى قبر بيفكن 49 (يا خود را به قبر بچسبان) و بر آن بوسه بزن و بگو:

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا صَِفْوَةَ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَالِصَةَ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا قَتِيلَ الظَّماءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا غَرِيبَ الْغُرَباءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ سَلامَ مُوَدِّع لاَ سَئِم وَلاَ قَال، فَإِنْ أَمْضِ فَلا عَنْ مَلالَة، وَإِنْ أُقِمْ فَلا عَنْ سُوءِ ظَنٍّ بِما وَعَدَ اللّهُ الصَّابِرِينَ، لاَ جَعَلَهُ اللّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنِّي لِزِيارَتِكَ، وَرَزَقَنِيَ اللّهُ الْعَوْدَ إِلى مَشْهَدِكَ، وَالْمُقامَ بِفِنائِكَ، وَالْقِيامَ فِي حَرَمِكَ، وَإِيَّاهُ أَسْأَلُ أَنْ يُسْعِدَنِي بِكُمْ، وَيَجْعَلَنِي مَعَكُمْ فِي الدُّنْياوَالآخِرَة» 50

ل: زيارت حضرت اباالفضل العبّاس(ع)

٧٠ - قبر حضرت عبّاس بن على(عليهما السلام) را كه در كنار فرات در مقابل حائر حسينى(ع) است زيارت كن، پس بر باب سقيفه 51 بايست و بگو:

«سَلامُ اللّهِ وَسَلامُ مَلائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ، وَأَنْبِيائِهِ الْمُرْسَلِينَ، وَعِبادِهِ الصَّالِحِينَ، وَجَمِيعِ الشُّهَداءِ وَالصِّدِّيقِينَ، الزَّاكِياتِ الطَّيِّباتِ فِيما تَغْتَدِي وَتَرُوحُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، أَشْهَدُ لَكَ بِالتَّسْلِيمِ وَالتَّصْدِيقِ وَالْوَفاءِ وَالنَّصِيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ‌الْمُرْسَلِ، وَالسِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ، وَالدَّلِيلِ الْعالِمِ، وَالْوَصِيِّ الْمُبَلِّغِ، وَالْمَظْلُومِ الْمُهْتَضَمِ، فَجَزاكَ اللّهُ عَنْ رَسُولِهِ وَعَنْ أَمِيرالْمُؤْمِنِينَ وَعَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيْهِمْ أَفْضَلَ الْجَزاءِ بِمَا صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ وَأَعَنْتَ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ، لَعَنَ اللّهُ مَنْ قَتَلَكَ، وَ لَعَنَ اللّهُ مَنْ جَهِلَ حَقَّكَ، وَاسْتَخَفَّ بِحُرْمَتِكَ، وَلَعَنَ اللّهُ مَنْ حالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ ماءِ الْفُراتِ، أَشْهَدُ أَنَّكَ قُتِلْتَ مَظْلُوماً، وَأَنَّ اللّهَ مُنْجِزٌ لَكُمْ مَا وَعَدَ كُمْ، جِئْتُكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وافِداً إِلَيْكُمْ وَقَلْبِي مُسَلِّمٌ لَكُمْ، وَأَنَا لَكُمْ تابِعٌ، وَنُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّى يَحْكُمَ اللّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ، فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لاَ مَعَ عَدُوِّ كُمْ، إِنِّي بِكُمْ وَبِإِيابِكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَبِمَنْ خالَفَكُمْ وَقَتَلَكُمْ مِنَ الْكافِرِينَ، قَتَلَ اللّهُ أُمَّةً قَتَلَتْكُمْ بِالاَيْدِي وَالاَلْسُنِ.» 52 سپس داخل شو و خود را به قبر (ضريح) بچسبان و بگو:

«السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِيعُ لِلّهِ وَلِرَسُولِهِ وَلاَِمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ(عليهم السلام)، السَّلامُ عَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَكاتُهُ وَمَغْفِرَتُهُ وَرِضْوانُهُ عَلَى رُوحِكَ وَبَدَنِكَ، أَشْهَدُ وَأُشْهِدُ اللّهَ أَنَّكَ مَضَيْتَ عَلَى مَا مَضى عليهِ الْبَدْرِيُّونَ وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ، الْمُناصِحُونَ لَهُ فِي جِهادِ أَعْدائِهِ، الْمُبالِغُونَ فِي نُصْرَةِ أَوْلِيائِهِ، الذَّابُّونَ عَنْ أَحِبَّائِهِ، فَجَزاكَ اللّهُ أَفْضَلَ الْجَزاءِ، وَأَكْثَرَ الْجَزاءِ، وَأَوْفَرَ الْجَزاءِ، وَأَوْفى جَزاءِ أَحَد مِمَّنْ وَفى بِبَيْعَتِهِ، وَاسْتَجابَ لَهُ دَعْوَتَهُ، وَأَطاعَ وُلاةَ أَمْرِهِ. أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بالَغْتَ فِي النَّصِيحَةِ، وَأَعْطَيْتَ غايَةَ الْمَجْهُودِ، فَبَعَثَكَ اللّهُ فِي الشُّهَداءِ، وَجَعَلَ رُوحَكَ مَعَ أَرْواحِ السُّعَداءِ، وَأَعْطاكَ مِنْ جِنانِهِ أَفْسَحَها مَنْزِلاً، وَ أَفْضَلَها غُرَفاً، وَ رَفَعَ ذِكْرَكَ فِي عِلِّيِّينَ، وَ حَشَرَكَ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً. أَشْهَدُ أَنَّكَ لَمْ تَهِنْ وَلَمْ تَنْكُلْ، وَأَنَّكَ مَضَيْتَ عَلى بَصِيرَة مِنْ أَمْرِكَ، مُقْتَدِياً بِالصَّالِحِينَ، وَمُتَّبِعاً لِلنَّبِيِّينَ، جَمَعَ اللّهُ بَيْنَنا وَبَيْنَكَ وَبَيْنَ رَسُولِهِ وَأَوْلِيائِهِ فِي مَنازِلِ الْمُحْسِنينَ فَإِنَّهُ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ.» 53

و شيخ ما، جناب مفيد و ابن المشهدى 54 و سيد بن طاووس فرمودند:

«پس آنگاه به سوى بالاى سر برو و دو ركعت نماز بگزار، سپس هر چه خواستى نماز بگزار و خداوند را بسيار بخوان و دعا كن و پس از ركعات نماز بگو:

«اللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَلاَ تَدَعْ لِي فِي هذَا الْمَكانِ الْمُكَرَّمِ وَالْمَشْهَدِ الْمُعَظَّمِ ذَنْباً إِلاّ غَفَرْتَهُ، وَلاَ هَمّاً إِلاّ فَرَّجْتَهُ، وَلاَ مَرَضاً إِلاّ شَفَيْتَهُ، وَلاَ عَيْباً إِلاّ سَتَرْتَهُ، وَلاَ رِزْقاً إِلاّ بَسَطْتَهُ، وَلاَ خَوْفاً إِلاّ آمَنْتَهُ، وَلاَ شَمْلاً إِلاّ جَمَعْتَهُ، وَلاَ غائِباً إِلاّ حَفِظْتَهُ وَ لاَ دَيْناً الاّ ادَّيْْتَهُ وَلاَ حاجَةً مِنْ حَوائِجِ الدُّنْيا وَالآخِرَةِلَكَ فِيها رِضىً وَلِيَ فِيها صَلاحٌ إِلاّ قَضَيْتَها يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.»

سپس به سوى ضريح باز گرد و نزد پا بايست و بگو:

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَاالْفَضْلِ الْعَبَّاسِ ابْنِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَوَّلِ الْقَوْمِ إِسْلاماً، وَأَقْدَمِهِمْ إِيماناً، وَأَقْوَمِهِمْ بِدِينِ اللّهِ، وَأَحْوَطِهِمْ عَلَى الاِْسْلامِ. أَشْهَدُ لَقَدْ نَصَحْتَ لِلّهِ وَلِرَسُولِهِ وَلاَِخِيكَ فَنِعْمَ الأَخُ الْمُواسِي، فَلَعَنَ اللّهُ أُمَّةً قَتَلَتْكَ، وَلَعَنَ اللّهُ أُمَّةً ظَلَمَتْكَ، وَلَعَنَ اللّهُ أُمَّةً اسْتَحَلَّتْ مِنْكَ الْمَحارِمَ، وَانْتَهَكَتْ حُرْمَةَ الاِسْلامِ، فَنِعْمَ الصَّابِرُ الْمُجاهِدُ الْمُحَامِي النَّاصِرُ وَالأََخُ الدَّافِعُ عَنْ أَخِيهِ، المُجِيبُ إِلى طاعَةِ رَبِّهِ، الرَّاغِبُ فِيما زَهِدَ فِيهِ غَيْرُهُ مِنَ الثَّوابِ الْجَزِيلِ، وَالثَّنَاءِ الْجَمِيلِ، وَأَلْحَقَكَ اللّهُ بِدَرَجَةِ آبائِكَ فِي دارِ النَّعِيمِ. اللّهُمَّ إِنِّي تَعَرَّضْتُ لِزِيارَةِ أَوْلِيائِكَ رَغْبَةً فِي ثَوابِكَ، وَرَجاءً لِمَغْفِرَتِكَ وَجَزِيلِ إِحْسانِكَ، فَأَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ الطَّاهِرِينَ، وَأَنْ تَجْعَلَ رِزْقِي بِهِمْ دارّاً، وَعَيْشِي بِهِمْ قارّاً، وَزِيارَتِي بِهِمْ مَقْبُولَةً، وَحَيَاتِي بِهِمْ طَيِّبَةً، وَأَدْرِجْنِي إِدْراجَ الْمُكْرَمِينَ، وَاجْعَلْنِي مِمَّنْ يَنْقَلِبُ مِنْ زِيارَةِ مَشاهِدِ أَحِبَّائِكَ مُفْلِحاً مُنْجِحاً قَدِ اسْتَوْجَبَ غُفْرانَ الذُّنُوبِ، وَسَتْرَ الْعُيُوبِ، وَكَشْفَ الْكُرُوبِ، إِنَّكَ أَهْلُ التَّقْوى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ» 55

م: وداع حضرت اباالفضل العبّاس(ع)

[چون خواستى وداع كنى با حضرت اباالفضل العبّاس(ع)، پس كنار قبر برو و نزد سر بايست و بگو: 56]

«أَسْتَوْدِعُكَ اللّهَ وَأَسْتَرْعِيكَ وَأَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلامَ، آمَنَّا بِاللّهِ وَبِرَسُولِهِ وَبِكِتابِهِ وَبِمَا جاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللّهِ، اللّهُمَّ فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ، اللّهُمَّ لاَتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيارَتِي قَبْرَ ابْنِ أَخِي رَسُولِكَ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَارْزُقْنِي زِيارَتَهُ أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي، وَاحْشُرْنِي مَعَهُ وَمَعَ آبائِهِ فِي الْجِنانِ، وَعَرِّفْ بَيْنِي وَبَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِكَ وَأَوْلِيائِكَ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَتَوَفَّنِي عَلَى الاِْيمانِ بِكَ، وَالتَّصْدِيقِ بِرَسُولِكَ، وَالْوِلايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طالِب وَالأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ عَلَيهمَ السَّلامُ، وَالْبَراءَةِ مِنْ عَدُوِّهِمْ، فَإِنِّي رَضِيتُ يَا رَبِّ بِذلِكَ، [وَصَلَّى اللّهُ عَلَى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد].» 57

پس آنگاه براى خود و پدر و مادرت و براى مردان و زنان مؤمن دعا كن. 58

٧٢ - از كربلا باز گرد و آنجا را براى خود وطن مگير 59 و شايد اين نهى بر بعضى از وجوه توطّن حمل شود نه مطلق توطّن. 60

٧٣ - پس از فراغت از زيارت مأثوره در كتاب‌هاى اصحاب [و علماى اماميه]، زيارت وداع كن و وداع آن است كه به سوى قبر آيى و بدانسان كه در اوّل زيارت ايستاده بودى بايستى پس با چهرۀ خود در مقابل قبر قرار گيرى 61، [و زيارت وداع امام حسين(ع) را بخوانى].
 
 ادامه دارد
جهت ملاحظه بخش های بعدی مقاله کلیک کنید
 
پی نوشت:
1) . اين «على سبيل المجاز» است و عرب معمولاً عمو را پدر مى‌نامد، همانگونه كه در قرآن آمده آمده (وَ إِذْ قالَ ابْراهيمُ لأَبيهِ‌ِ آذَرَ) در حالى كه آذر عموى ابراهيم بود.  2) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣۶٢ تا ٣۶٧، حديث ٢. التهذيب، ج ۶، ص ۵۴؛ الكافى، ج ۴، ص ۵٧۵ و نيز هدية الزّائرين، ص ١١٢ تا ١١۵. مرحوم محدّث قمى در پايان مى‌نويسد: «در اين خبر شريف بيانى از اين شش ركعت نماز شده و ظاهر آن است كه هر شش ركعت، نماز زيارت اباعبدالله الحسين(ع) باشد.» در مورد نماز زيارت توضيح داده خواهد شد. (شمارۀ ۵٢).
3) . در مجمع البحرين، ج٢، ص ٣٧٠ آمده است: مسبحه: انگشتى است كه به دنبال انگشت ابهام (شست) مى‌آيد، چراكه با آن هنگام تسبيح مشاركت مى‌كند. همان انگشت سبّابه.
4) . المزار مفيد، ص ١٢٧؛ مصباح المتهجّد، ص ٧٢٧؛ التهذيب، ج ۶، ص ۶٧؛ بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ٢٠٣.
5) . كامل الزّيارات، باب ٨٣، ص ۴٣٣ و ۴٣۴، حديث دوم.
6) . همان، باب ٧٩، ص ۴١٧. نماز زيارتى به اين كيفيت نقل شده است كه: نزد سر آن حضرت دو ركعت نماز بگزار كه در ركعت اوّل حمد و ياسين و در ركعت دوم حمد و الرّحمان مى‌خوانى و اگر خواهى در پشت قبر نماز بخوان ولى اگر نزد سر نماز بگزارى افضل است، پس وقتى فراغت يافتى، هر چه دوست داشتى نماز بخوان، جز اين كه دو ركعت، (نماز زيارت) است كه نزد هر قبرى ( از معصومان:) از خواندن آن گريزى نيست. محدّث قمى در مفاتيح الجنان مى‌نويسد: «ابن قولويه از حضرت باقر(ع) روايت كرده كه به شخصى فرمود: اى فلان چه مانعى است كه هرگاه حاجتى براى تو روى دهد، نزد قبر حسين(ع) بروى و چهار ركعت نماز گزارى، پس حاجت خود را بطلبى، به درستى كه نماز فريضه نزد آن حضرت، معادل با حج و نماز نافله معادل با عمره است.» همچنين محدّث قمى در هديۀ‌الزائرين، ص ١٣١ مى‌نويسد: «و از جملۀ اعمال، دو ركعت نماز در آن حرم مطهّر با سورۀ الرّحمن و تبارك است، هر كس آن را بخواند، خداوند منّان براى او بيست و پنج حج مقبول مبرور مى‌نويسد كه با رسول خدا۶ به جا آورده باشد. نمازها به طور مفصّل در كتاب مصباح الزّائر سيد بن طاووس با ادعيه مذكور است هر كه مى‌خواهد به آن رجوع كند.
7) . مصباح المتهجّد، شيخ طوسى، ص ٧٢٣؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٠١.
8) . كامل الزّيارات، باب ٨٠، ص ۴٢۴ تا ۴٢۶.
9) . بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ١٣٧ و ١٣٨؛ محدّث بزرگ، حاج شيخ عبّاس قمى در هديۀ‌الزائرين و بهجةالنّاظرين، ص ۶٣٧ در باب كيفيت نماز حضرت جعفر طيار(ع) عباراتى دارند كه ما عيناً نقل مى‌كنيم: «و از جملۀ نمازها، نماز جعفر بن ابى‌طالب(ع) است كه به سندهاى بسيار معتبر وارد شده است، و افضل اوقات آن صدر نهار جمعه [اوّل روز جمعه] است، سيد بن طاووس به سند معتبر روايت كرده كه شخصى از حضرت صادق(ع) پرسيد، نماز تسبيح يعنى نماز جعفر را، حضرت فرمود كه: «آن حبوت» يعنى بخششى بوده از رسول خدا۶ به جعفر. پس فرمود: «حديث كرد مرا پدرم از جدّم حضرت امام زين العابدين(ع) كه چون جعفر طيار برادر حضرت اميرالمؤمنين(ع) از هجرت حبشه مراجعت نمود، در روزى آمد كه فتح خيبر به دست اميرالمؤمنين(ع) شده بود، حضرت رسول(ص)به قدر مسافت پرتاب يك تير، به استقبال او شتافت، چون جعفر نظرش بر جمال عديم المثال آن حضرت افتاد، مشتاقانه به جانب آن حضرت دويد، حضرت او را دربرگرفت و دست در گردن او آورد و ساعتى با او سخن گفت، پس بر ناقۀ (عضبا) سوار شد و جعفر را رديف خود ساخت، و چون ناقه به راه افتاد، حضرت فرمود كه: «اى جعفر، اى برادر، مى‌خواهى بخشش بزرگى كنم نسبت به تو؟مى‌خواهى تو را عطيۀ گران بهايى بدهم؟ مى‌خواهى تو را برگزينم؟» مردم گمان كردند كه مال جزيلى [جزيل: عظيم] از غنايم خيبر به او عطا خواهد فرمود. جعفرگفت: بلى پدرم و مادرم فداى تو باد، پس حضرت، نماز تسبيح را به او تعليم فرمود.» و حضرت صادق(ع) فرمود كه: «صفتش اين است كه آن، چهار ركعت است به دو تشهّد و به دو سلام، و در ركعت اوّل بعد از سورۀ حمد، (Bإِذٰا زُلْزِلَتِ ) مى‌خواند، و در ركعت دوم، سورۀ (Bوَ الْعٰادِيٰاتِ ) ، و در ركعت سوم (Bإِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ ) و در ركعت چهارم (Bقُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ ) و در هر ركعت بعد از فراغ از قرائت، پانزده مرتبه مى‌گويد: «سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر»و در ركوع همين تسبيحات را ده مرتبه مى‌گويد، و چون سر از ركوع برمى‌دارد ده مرتبه، و در سجدۀ اوّل ده مرتبه، و بعد از سر برداشتن ده مرتبه، و در سجدۀ دوم ده مرتبه و بعد از سر برداشتن پيش از آن كه برخيزد ده مرتبه، و در هر چهار ركعت چنين مى‌كند كه مجموع، سيصد مرتبه مى‌شود، و هزار و دويست تسبيح بوده باشد.» و به روايات معتبرۀ ديگر، حضرت رسول۶ فرمود كه: «اگر هر روز بكنى بهتر است از براى تو از دنيا و آنچه در او هست، و اگر هر دو روز يكبار بكنى گناهانى كه در ميان دو نماز كرده[اى] آمرزيده شود و اگر در هر جمعه بكنى يا در هر ماهى يك مرتبه يا در سالى يك مرتبه بكنى، هر گناهى كه در ميان آنها كرده[اى] آمرزيده شود». و به روايات معتبرۀ ديگر اگر به قدر كف درياها و به عدد ريگ بيابان و برگ درختان و ستاره‌هاى آسمان،گناه بر تو باشد، [آن را] خدا بيامرزد، و اگر از جنگ گريخته باشى كه بدترين گناهان است خدا تو را بيامرزد. و از اين نحو روايات در فضيلت اين نماز، بسيار وارد شده است.» ادعيه‌اى نيز در نماز يا پس از آن مستحبّ است كه براى تفصيل آن مى‌توان به «مفاتيح الجنان» يا «هديةالزّائرين» مراجعه كرد.
10) . كامل الزّيارات، باب ۶٩، ص ٣١۴، حديث هفتم.
11) . كامل الزّيارات، باب ٨٣، ص ۴٣٣. عبارت پايانى كه در ترجمۀ متن موجود نبود، عبارت است از: «نماز واجب نزد قبر امام حسين(ع) ، معادل يك حجّ و نماز نافله نزد او معادل يك عمره است.»
12) . جامع أحاديث الشيعة، ج ١۵؛ كتاب المزار، ص ٣٩٠ از وسائل الشيعة، ج ١۴، ص ۵٣٧، از عدّة الداعى، مرحوم عارف كمّل، ابن فهد حلّى روايت شده است كه خداوند به حسين(ع) به عوض كشته شدنش، چهار خصلت، عنايت فرمود: شفا را در تربتش، و اجابت دعا را تحت قبّه‌اش و ائمّه را از ذريه و نسل او قرار داد و ايام زائران آن حضرت از عمرشان شمرده نمى‌شود.» جناب ابن فهد در عدّة الداعى، ص ۵٧ پيش از نقل اين روايت مى‌نويسد: «از مكان‌ه‌اى دعا، و بلكه شريف‌ترين مكان‌ها، نزد قبر امام حسين(ع) است.»
13) . كامل الزّيارات، باب ۶٩، ص ٣١٣ و ٣١۴، ح ۵.
14) . جناب محدّث قمى \ در هدية الزائرين، ص ١٢٧ مى نويسد: «بدان كه عمدة اعمال در اين روضة مطهّره، دعا است، زيرا كه اجابت در تحت آن قبّة ساميه يكى از چيزهايى است كه در عوض شهادت، حق تعالى به آن حضرت لطف فرموده و زائر بايد آن را غنيمت دانسته، در تضرّع و انابه و توبه و عرض حاجات كوتاهى نكند.» شيخ مفيد و محمّد ابن المشهدى در مزار خود در ضمن يكى از زيارات، قبل از نماز زيارت، دعايى نقل كرده‌اند و فرموده‌اند كه رو به سمت قبله دست‌ها را به سوى آسمان بلند كن و بگو: «اللّهُمَّ مَنْ تَعَبَّأَ وَتَهَيأَ وَأَعَدَّ وَاسْتَعَدَّ لِوِفَادَة إِلَى مَخْلُوق رَجَاءَ رِفْدِهِ وَجائِزَتِهِ‌وَ نَوافِلِه وَ فَواضِلِهِ وَعَطاياهُ فَإِلَيكَ يارَبِّ كانَتْ تَهْيئَتى وَ تَعْبِئَتى وَ إِعْدادى وَ سْتِعْدادى وَ سَفَرى وَ إِلى قَبْرِ وَليكَ وَفَدْتُ وَ بِزِيارَتِهِ إِلَيْكَ تَقَرَّبْتُ رَجاءَ رِفْدِكَ وَ جَوائِزِكَ وَ نَوافِلِكَ وَ عَطاياكَ وَ فَواضِلِكَ اللّهُمَّ وَ قَدْ رَجَوْتُ كَريمَ عَفْوِكَ وَ واسِعَ مَغْفِرَتِكَ فَلاتَرُدَّنى خائِباً فَإِلَيكَ قَصَدْتُ وَ ما عِنْدَكَ أَرَدْتُ وَ قَبْرَ إِمامى الَّذى أَوْجَبْتَ عَلَى طاعَتَهُ زُرْتُ فَجْعَلْنى بِهِ عِنْدَكَ وَجيهاً فى الدُّنْيا وَ لآخِرَة وَ أَعْطِنى بِهِ جَميعَ سُؤْلى وَ قْضِ لى بِهِ جَميعَ حَوائِجى وَ لاتَقْطَعْ رَجْائى وَ لاتُخَيبْ دُعائى وَ رْحَمْ ضَعْفى وَ قِلَّةِ حيلَتى وَ لا تَكِلْنى إِلى نَفْسى وَ لا إِلى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ مَولاى فَقَدْ أَفْحَمَتْنى ذُنُوبى وَ قُطِعَتْ حُجَّتى وَ بْتُلِيتُ بِخَطيئَتى وَ رْتُهِنْتُ بِعَمَلى وَ أَوْبْقْتُ نَفْسى وَ وَقَفْتُها مَوْقِفَ الأَذِلاءِ المُذْنِبينَ لْمُجْتَرِءينَ عَليكَ التّاركينَ أَمْرَكَ الْمُغْتَرَّينَ بِكَ لْمُسْتَخِفّينَ بِوَعْدِكَ وَ قَدْ أَوْبَقَنى ما كانَ مِنْ قَبيحِ جُرْمى وَ سُوءِ نَظَرى لِنَفْسى وَ رْحَمْ تَضَرُّعى وَ نِدامَتى وَ أَقِلْنى عَثْرَتى وَ رْحَمْ عَبْرَتى وَ قْبَلُ مَعْذِرَتى وَ عُدْ بِحِلْمِِكَ عَلى جَهْلى وَ بِإِحْسانِكَ عَلى إِساءَتى وَ بِعَفْوِكَ عَلى جُرمى فَإِلَيكَ أَشْكُو ضَعْفَ عَمَلى فَرْحَمْنى يا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ اللّهُمَّ غْفِر لِى فَإِنّى مُقِرٌّ بِذَنْبى مُعْتَرِفٌ بِخَطيئَتى وَ هذِهِ يَدى وَ ناصِيتى أسْتَكين بِالْفَقْر مِنّى يا سَيدى فَقْبَلَ تَوْبَتى وَ نَفِّسْ كُرْبتى وَ رْحَمْ خُشُوعى وَ خُضُوعى وَ أَسْفى عَلى ما كان مِنّى وَ وُقُوفى عِنْدَ قَبْرَ وَلِيكَ وَ ذلّى بَينَ يدَيكَ فَأَنْتَ رَجائى وَ مُعْتَمدى وَ ظَهْرى وَ عُدَّتى فَلا تَرُدَّنى خائِبَاً وَ تَقَبَّلْ عَمَلى وَ سْتُر عَوْرَتى وَ آمِنْ رَوْعَتى وَ لاتُخَيبْنى وَ لا تَقْطَع رَجائى مِنْ بَينِ خَلْقِك يا سَيدى اللّهُمَّ وَ قَدْ قُلْتَ فى كِتابِكَ الْمُنْزَل عَلى نَبِيكَ الْمُرْسَل صَلّى الله عَلَيهِ وَ آلِهِ (Bاُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبٰادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دٰاخِرِينَ ) يا رَبِّ وَ قَوْلُكَ الْحَقّ وَ أَنْتَ الَّذى لاتُخْلِفُ الْميعاد فَسْتَجِبْ لى يا رَبِّ فَقَدْ سَأَلَكَ السّائِلُونَ وَ سَأَلْتُكَ وَ طَلَبَ الطّالِبوُن وَ طَلبْتُ مِنكَ وَ رغبَ الرّاغِبوُنَ
وَ رَغبت إِليكَ وَ أَنْتَ أَهْل ألاّ تُخَيبنى و لا تَقْطَعْ رَجائى و َعَرّفنى الإِجابَةَ يا سَيدى وَ قْضِ لى حَوائِجَ الدُّنيا وَ الآخِرَة يا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ.»
15) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٨۴ و ٣٨۵.
16) . همان، باب ٢٧، ص ١٧۶ و ١٧٧. حضرت امام صادق(ع) فرمود: هنگامى كه حضرت اباعبدالله را زيارت مى‌كنيد، به جز سخننيكو همراه با سكوت باشيد، چراكه فرشتگان شب و روز از محافظان اعمال، نزد فرشتگانى كه در حائر حسينى هستند حاضر مى‌شوند پس با آنها مصافحه مى‌كنند و آنها از شدّت گريه به آنها پاسخ نمى‌دهند، پس در انتظار آنها مى‌مانند تا خورشيد به حدّ زوال برسد و تا وقتى كه فجر نورافشانى كند، پس آنگاه با آنها تكلّم مى‌كنند و از امور آسمان از آنها سؤال مى‌كنند، امّا ما بين اين دو وقت، پس سخن نمى‌گويند و از گريه و دعا خسته نمى‌شوند و در اين وقت چيزى آنها را از يارانشان مشغول نمى‌كند، همانا وقتى كه شما سخن مى‌گوييد آنها به شما مشغول مى‌شوند. پس اى زائر عزيز! چه نيكوست در جايى كه محلّ تردّد فرشتگان و قدسيان ملكوت است، به جاى سخنان بى ثمر يا گفتگوهاى دنيايى و يا گزارش‌هاى روزمرّه و نرخ اجناس و اشياى خريدارى شده، سكوت اختيار كنيم و با تمام وجود مشغول تفكّر و ذكر و دعا و مراقبه و محاسبه و توبه و استغفار و توجّه و تضرّع به سالار شهيدان و سرور سالكان و واصلان كوى دوست باشيم و با اشتغال به سخنان دنيايى، مانع رزق خود و موجب قساوت قلب خود نشويم.
17) . سورۀ حجرات، ٢ و ٣، (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! صداهايتان را از صداى پيامبر بلندتر مسازيد، و در سخن با او، مانند بلند حرف زدنتان با همديگر، بلند حرف مزنيد، مبادا كه اعمالتان تباه شود و آگاه نباشيد؛ بى گمان كسانى كه صداهايشان را نزد پيامبر خدا پوشيده مى‌دارند، اينانند كه خداوند دل‌هايشان را براى تقوا پالوده است؛ ايشان را آمرزش و پاداشى بزرگ است.
18) . بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ١٢۴ و ١٢۵.
19) . سورۀ نوح، آيه ١٣.
20) . علامّۀ امينى در موسوعۀ الغدير، ج ۶، جزء ۵، ص ٢٠٠، تحت عنوان (ادب الزّائر عند الجمهور) مى‌نويسد: «نبايد زائر در زيارت، صداى خود را بالا ببرد و نبايد صداى خود را مخفى كند، بلكه اعتدال را رعايت كند و پايين آوردن صدا، نزد پيامبر۶ ادبى براى همگان است.
21) . هدية الزّائرين و بهجۀ الناظرين، شيخ عباس قمى، ص ١٢٩ و ١٣٠؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٢۵ و ٢٢۶، مصباح الزّائر، ص ٢۴٨ - ٢۴٩
22) . كامل الزّيارات، باب ٨٠، ص ۴٢۵، ح ۴ و باب ٩٨، ص ۴٩۴، ح ١۴.
23) . (استلام) مطابق با (مجمع البحرين، ج ۶، ص ٩٠) يعنى لمس يا با بوسه يا با دست كه ما معناى لمس با دست را در اينجا ترجيح داديم. «استلم القبر»، مصباح الكفعمى، ص ۴٩٩
24) . كامل الزّيارات، باب ٨۴، ص ۴٣٩؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢۶٢
25) . المزار، ابن المشهدى، ص ۴٢٢ و المزار، شيخ مفيد، ص ١۵٧
26) . در لغت نامۀ دهخدا، لغت (تعفير) اين گونه معنى شده است: خاك آلوده كردن، در خاك گردانيدن، در خاك غلطانيدن، به خاك آغشتن.
27) . كامل الزيارات، باب ٧٩، ص ۴١١.
28) . بحارالانوار، ج ٩٩، ص ٢٠۴ و ٢٠۵.
29) . همان، ج ٩٨، ص ٣٠۵، مصباح المتهجّد، ص ٧٨۴ و مصباح الزّائر، ص ٢۶۵.
30) . الاقبال، ج ٣، ص ٣۴٢؛ مصباح الزّائر، ص ٢۴٢ و ٢٩٣؛ المزار ابن المشهدى، ص ٢٩٩؛ بحارالأنوار، ج٩٨، ص ٣٣۶ به نقل از مزار شيخ مفيد و سيد بن طاووس؛ المزار، شهيد اوّل، ص ١۴۵.
31) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ۴٢٣ و ۴٢۴.
32) . بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ١٢۶؛ المزار ابن المشهدى، ص ٢٩٩؛ مستدرك الوسائل، ج ١٠، ص ٣۶۶، مصباح الزّائر، ص ۴۶۵.
33) . كامل الزّيارات، باب ٨٨، ص ۴۵٣ و ۴۵۴ و التهذيب، ج ۶، ص ٧٢.
34) . همان، باب ٨٨، ص ۴۴۴ و ۴۴٨.
35) . بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٣٧؛ مصباح الزّائر، ص ٢٣٠.
36) . تفسير قمى، ج ٢، ص ١۵٧؛ مستدرك الوسائل، ج ١٠، ص ٣۶۶. ما تو را از دست داديم مانند سرزمينى كه از باران محروم شود و قوم تو مختلّ ماند بيا ببين كه چگونه از راه منحرف شدند (ترجمه از نهج الحياة، محمد دشتى، ص ١٩١ و ١٩٢)
37) . بحارالأنوار، ج ٩٧ ، ص ١٢٧. «محمّد بن ابوالعلاء مى‌گويد: از يحيى بن اكثم قاضى سامرّا شنيدم كه گفت: روزى داخل شدم و قبر رسول الله۶ را طواف مى‌كردم، ديدم كه محمّد بن على الرضا(ع) به گرد قبر طواف مى‌كند پس در باب مسائلى كه نزد من بود با او مناظره كردم...» از مباحث ذكر شده نتيجه گرفته مى‌شود كه: الف: اصل طواف بر قبور معصومين: امرى مطلوب و پسنديده است. ب: طواف به معناى حركت و راه رفتن پيرامون قبر يا ضريح است نه طواف مخصوص كعبۀ معظّمه كه هفت شوط مى‌باشد. پس اين طواف، عدد مخصوص و كيفيت خاصّ ندارد. ج: بهتر است طواف براى بجا آوردن ادعيه و اعمال باشد چنان كه علاّمۀ مجلسى فرموده است. د: چون طواف، كيفيت مخصوص ندارد، پس نيازى به دور زدن كامل قبر يا ضريح نمى‌باشد
38) . خليل بن أحمد فراهيدى در «العين» ج ٢، ص ٨٢۵ و ٨٢۶ مى‌نويسد: «سعى يعنى دويدن غير شديد و هر عملى از خير يا شرّ نيز سعى است» و راغب نيز در «مفردات» ص ٢٣٨ مى‌نويسد: «سعى راه رفتن سريع است و آن كمتر از دويدن است... و سعى مختصّ به راه رفتن ميان صفا و مروه است.»
39) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٧۶.
40) . مصباح المتهجّد، ص ٧١٨؛ به سوى حائر حسينى(ع) توجّه كن و بر تو باد به سكينه و وقار و گام‌هاى خود را كوتاه بردار چراكه خداوند متعال به هر گامى براى تو يك حج و يك عمره مى‌نويسد و با قلبى خاشع و چشمى گريان حركت كن.
41) . همان، ص ٧٨٣.
42) . مصباح الزّائر، ص ٢۶٣:
43) . الاقبال، ج ٣، ص ۶۶، هر ذراع مساوى با ۴۴ سانتى متر است پس چهارده ذراع مساوى با ۶ متر و ١۶ سانتى متر است. بحثى پيرامون سعى سعيى كه در اينجا مطرح است به كيفيت سعيى كه در حج يا عمره كه هفت بار، ما بين صفا و مروه است نمى‌باشد. اين كه برخى از دوستداران حضرت اباعبدالله الحسين(ع) به صورت هروله، هفت بار سعى بين حرمين شريفين مى‌كنند، اين كار بدعت است امّا سعى به معناى حركت با كيفيتى كه سيد بيان فرمود و با توجّه و مراقبه حركت كردن، مطابق با روايات است و در هر گامى ثواب‌هاى بسيار نهفته است. آيةالحق، عارف واصل و موحّد كامل حضرت آيت‌الله العظمى آقا سيد على آقا قاضى طباطبايى تبريزى (رضوان الله تعالى عليه)، مى‌فرمودند: «ثواب رفت و آمد بين حرم شريف حضرت اباعبدالله(ع) و حضرت اباالفضل(ع) از سعى بين صفا و مروه بيشتر است.» [به نقل از (عطش) ص ٢۵۴ ]
44) . كامل الزّيارات، باب ٨٢، ص ۴٢٩، حديث ١.
45) . همان، باب ٨٢، ص ۴٣٠، حديث چهارم آمده است: امام صادق(ع) فرمودند: در چهار موطن نماز را تمام بخوان: در مسجد الحرام، در مسجد النّبى و مسجد كوفه و حرم امام حسين(ع) ؛ در مجامع روايى، روايات زيادى در اين باب موجوداست. در این موضوع به نظر مراجع تقلید باید عمل کرد.
46) . بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢۶١.
47) . الدروس الشرعيۀ، ج٢، ص ٢۴.
48) . همان، ص ٢٣: ادب هشتم: تلاوت قسمتى از قرآن نزد ضريح و اهداى آن به زيارت شونده و آن كه سود مى‌برد زائر است و در اين كار، بزرگداشت و تعظيم زيارت شونده است. همچنين كفعمى در مصباح ص ۵٠٧ چنين گفته است.
49) . چون امروزه قبر مطهّر داخل ضريح است بايد گفت: خود را به ضريح بچسبان.
50) . الاقبال، ج ٣، ص ٣۴۶ و ٣۴۵ (فصل ۵٣) و بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢۶٨.
51) . منظور از درِ سقيفه همان درِ حرم است، در گذشته به جاى ضريح، سقيفه و سايبانى بر روى قبور مطهّره قرار داشته است.
52) . كامل الزّيارات، باب ٨۵، ص ۴۴٠ تا ۴۴٢ و هدية الزّائرين، ص ١٣٢ تا ١٣۴.
53) . كامل الزّيارات، باب ٨۵، ص ۴۴٠ تا ۴۴٢.
54) . المزار شيخ مفيد، ص ١٢١؛ التهذيب، ج ۶، ص ۶٧؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢١٨ و ج ٩٨، ص ٣۶۴؛ مصباح الزّائر، ص ٢١۴؛ المزار ابن المشهدى، ص ٣٩٠؛ هدية الزّائرين، ص ١٣۴ و ١٣۵.
55) . المزار مفيد، ص ١٢۴؛ مزار ابن المشهدى، ص ٣٩١؛ مصباح الزّائر، ص ٢١۵.
56) . همان، ص ١٢۵؛ كامل الزّيارات، باب ٨۶، ص ۴۴٢.
57) . كامل الزّيارات، باب ٨۶، ص ۴۴٢ و ۴۴٣؛ هدية الزّائرين، ص ١٣۵. عبارت داخل قلاّب از كتاب هدية الزّائرين محدّث قمى است. مصباح المتهجّد، ص ٧٢۵ و ٧٢۶؛ التهذيب، ج ۶، ص ٧٠؛ المزار ابن المشهدى، ص ٣٩٢.
58). همان، ص ۴۴٣.
59) . الكافى، ج ۴، ص ۵٨٧؛ التهذيب، ج ۶، ص ٧۶؛ كامل الزّيارات، باب ۴٨، ص ٢۵٢، حديث ٣.
60) . در بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ١١۵ مرحوم علاّمۀ مجلسى \ بيانى بدين مضمون فرموده است: «شايد نهى از اتّخاذ كربلا به عنوان وطن محمول بر حال تقيه و خوف باشد چنان كه در آن روزگاران غالب بود يا بر نهى توقّف نزد قبر مطهّر محمول است نه از حوالى و جوانب قبر مطهّر.»
61). مصباح المتهجّد، ص ٧٢٧. 
 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally