آداب كوى جانان 1
در این نوشتار بخشى از آداب زيارت مولايمان امام سبط شهيد(ع) در كربلاى مشرّفه را ذکر میکنیم.
پنج شنبه 17 خرداد 1397    
بازدید: 153

آداب كوى جانان (ترجمة ادب الزّائر لمن يمّم الحائر) 1

آداب زيارت

خداوند سبحان را سپاس مى‌گزارم و بر پيامبر اعظم(ص) و خاندان او - برگزيدگان و نيكان - درود مى‌فرستم. و بعد: روشن است كه اگر كسى بر كسى وارد شود، بر وارد شونده، رعايت آدابى كه با مقام ميزبان تناسب دارد و نيز مراعات سنّت‌هايى كه ا و را به ميزبان نزديك و مقرّب سازد، لازم است، چراكه تنها هدف و ثمرۀ ديدار و زيارت دو فرد، ايجاد محبّت و دوستى دو سويه است و اين مقصود جز با آگاهى از آداب مورد رغبت و خوشايند زيارت شونده و تخلّق به آنچه كه - به حسب اختلاف اشخاص و مراتب و مقامات - شخصيت مَزُور (زيارت شونده) آن را مى‌طلبد و مى‌پسندد؛ ميسّر و ممكن نمى‌باشد؛ پس آمدن به درگاه خداوند سبحان به واسطۀ زيارت آن ابوابى كه مردمان به آن امتحان مى‌شوند 1، ناگزير از رعايت آداب و سننى است كه مورد پسند و خوشايند خداوند متعال است و بايد به گونه‌اى باشد كه به رضا و خشنودى حقّ بينجامد و موجب قربت و نزديكى به خداوند باشد، و هر زيارتى كه از جميع آداب و سنن، خالى باشد يا به همراه اعمال مخالف با آداب و سنن باشد، ناقص و بى ثمر است و چه بسا موجب خوارى و اهانت به مزور باشد كه در اين صورت، اين زيارت، انسان را از زيارت شونده دور مى‌كند و موجب جدايى از زيارت شونده خواهد بود و محبّت و نزديكى را به ارث نخواهد گذاشت.

در حديث مُسندى از «مفضّل بن عمر» نقل شده است كه گفت: امام صادق(ع) فرمود:

«اگر زيارت كنيد، بهتر از آن است كه زيارت نكنيد و اگر زيارت نكنيد بهتر از آن است كه زيارت كنيد. گفت: گفتم: (پشتم را شكستى!) فرمود: به خدا سوگند، هر كدام از شما با دلى شكسته و اندوهبار به سوى قبر پدرش مى‌رود، در حالى كه شما با سفره‌هاى غذا به سوى امام حسين(ع) مى‌رويد، هرگز چنين نيست تا اين كه ژوليده موى و غبارآلود به سويش برويد.» 2

نيز در حديثى از محمّد بن مسلم از امام صادق(ع) آمده است كه گفت:

«به او گفتم: هنگامى كه به سوى [زيارت] پدر بزرگوارت مى‌رويم، آيا درحجّ هستيم، حضرت فرمودند: بله، عرض كردم: پس آنچه بر حجّ كننده لازم است براى ما نيز ضرورى است؟ فرمود: از چه امورى؟ عرض كردم: از امورى كه براى حجّ كننده لازم است؟ فرمود: بر تو لازم است... تا اين كه جمله‌اى از آداب را برشمردند. پس فرمودند: هنگامى كه اين امور را انجام دادى، حجّ و عمرۀ تو تمام است، و از سوى آن كه [خداوند] با دادن نفقه و دورى از خانواده و اميال و رغبتى كه داشتى، آنچه نزد اوست را مى‌خواستى، مستحق آن مى‌شوى كه با مغفرت و رحمت و خوشنودى الهى برگردى.» 3 و 4

ما بخشى از آداب زيارت مولايمان امام سبط شهيد(ع) در كربلاى مشرّفه را كه در حديث مذكور آمده است يا اعتبار صحيح، مساعد آن است ياد مى‌كنيم و آنچه را از لفظ حديث، از مصادر مورد وثوق، به دست آورده‌ايم ذكر كرده، به آن اشاره مى‌كنيم:

الف: گام‌هاي عمل بعد از خلوص نيّت 5

١ - هنگامى كه خواستى به سوى قبر امام حسين(ع) [در كربلا] حركت كنى، پس روز چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه روزه بگير 6، وقتى شب جمعه شد، نماز شب بخوان، پس به اطراف آسمان نگاه كن و قبل از مغرب آن شب، غسل كن، سپس با حال طهارت بخواب. 7

٢ - قبل از ا ين كه از ميان اهل [و خانوادۀ] خود خارج شوى غسل كن و هنگام غسل بگو:

«اللّهُمَّ طَهِّرْنِي وَطَهِّرْ قَلْبِي وَاشْرَحْ لِي صَدْرِي وَأَجْرِ عَلَى لِسانِي ذِكْرَكَ وَمِدْحَتَكَ وَالثَّناءَ عَلَيْكَ، فَإِنَّهُ لاَ قُوَّةَ إِلاّ بِكَ، وَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ قِوامَ دِينِي، التَّسْلِيمُ لاَِمْرِكَ، وَالاِتِّباعُ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَالشَّهَادَةُ عَلَى جَمِيعِ انبيائكَ وَ رُسُلِكَ إلي جَميعِ خَلْقِكَ، اللّهُمَّ اجْعَلْهُ نُوراً وَ طَهُوراً وَ حِرزاً وَ شفاءً مِنْ كُلّ داءٍ وَ سُقْمٍ وَ آفَةٍ وَ عاهَةٍ وَ مِنْ شَرِّ ما أَخافُ وَ أَحْذَرُ.» 8

٣ - وقتى خواستى خارج شوى، اهل و فرزندانت را جمع كن و بگو:

«اللّهُمَّ إِنِّي أَسْتَوْدِعُكَ الْيَوْمَ نَفْسِي وَأَهْلِي وَمَالِي وَوُلْدِي وَمَنْ كَانَ مِنِّي بِسَبِيل، الشَّاهِدَ مِنْهُمْ وَالْغَائِبَ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحمّد وَ آل مُحمّد وَاحْفَظْنا بِحِفْظِ الاِْيمانِ وَاحْفَظْ عَلَيْنا. اللّهُمَّ اجْعَلْنا في حِرْزِكَ وَ لاتَسْلُبْنا نِعْمَتَكَ وَ لاتُغَيِّرْ ما بِنا مِنْ عافِيَتِكَ وَ زِدْنا مِنْ فَضْلِكَ، انّا إليكَ راغِبُونَ، اللّهُمَّ إِنَّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَ مِنْ كَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ‌وَ مِنْ سُوءِ الْمَنْظَرِ فِي النَّفْسِ وَالاَهْلِ وَالْمالِ وَالْوَلَدِ، اللّهُمَّ ارْزُقْنا حَلاوَةَ الايمانِ وَ بَرْدَ الْمَغْفِرَةِ وَ آمِنّا مِنْ عَذابِكَ انّا إلَيْكَ راغِبونَ وَ آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ وَ آتِنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» 9

۴ - از منزل خود با حالت خشوع و فروتنى خارج شو و بسيار تهليل، تكبير، تحميد و تمجيد 10 و صلوات بر پيامبر بگو و بر تو باد به سكينه و وقار. 11

۵ - هنگامى كه از ميان خانواده‌ات خارج شدى بگو:

«اللّهُمَّ إنّي إِلَيْكَ وَجَّهْتُ وَجْهِي، وَ إِلَيْكَ فَوَّضْتُ أَمْري وَ إِلَيْكَ أَسْلَمْتُ نَفْسي وَ إِلَيْكَ أَلْجَأْتُ ظَهْري وَعَلَيكَ تَوَكَّلْتُ، لا مَلْجَأَ وَ لا مَنْجا إلاّ إلَيْكَ، تَبارَكْتَ وَ تَعالَيْتَ، عَزَّ جارُكَ وَ جَلَّ ثَناؤُكَ».

سپس بگو:

« بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ ، وَمِنَ اللهِ وَإلى اللهِ ، وَفي سَبِيلِ اللهِ ، وَعَلى مِلَّةِ رَسُولِ اللهِ صَلّى اللهُ عَلَيهِ وَآلِهِ ، عَلَى اللهِ تَوَكَّلْتُ وَإلَيهِ انَبِْتُ، فاطِرِ السَّماواتِ السَّبْعِ وَالأرَضينَ السَّبْعِ ، وَرَبِّ الْعَرْش الْعَظيم ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدِ ، وَاحْفَظْني في سَفَري، وَاخْلُفني في أهْلي بِأحْسَنِ الخِلافَة، اللّهُمَّ إلَيْكَ تَوَجَّهْتُ، وَإلَيْكَ خَرَجْتُ ، وَإلَيكَ وَفَدْتُ ، وَلِخَيْركَ تَعرَّضْتُ ، وبِزيارَةِ حَبيبِ حَبيبِِكَ تَقَرَّبْتُ، اللّهُمَّ لا تَمْنَعْني خَيْرَ ما عِنْدَكَ بِشَرِّ ما عِنْدي ، اللّهُمَّ اغْفِرْ لي ذُنُوبي ، وكَفِّرْ عَنّي سَيِّئاتي، وَحُطَّ عَنّي خَطايايَ ، وَاقْبَلْ مِنّي حَسَناتي» .

و سه بار بگو:

«اللّهُمَّ اجْعَلْني في دِرْعِكَ الحَصينَةِ ، الَّتي تَجْعَلُ فيها مَنْ تُريدُ ، اللّهُمَّ إنّي أبْرَءُ إلَيْكَ مِنَ الحَوْلِ وَالْقُوَّةِ»

سپس سورۀ فاتحۀ الكتاب، فلق، ناس، توحيد، قدر و آيۀ الكرسى و سورۀ يس و آخر سورۀ مباركه حشر را بخوان:

لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ * هُوَ اللَّهُ الَّذِى لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ * هُوَ اللَّهُ الَّذِى لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ * هُوَ اللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الأَْسْماءُ الْحُسْنى يُسَبِّحُ لَهُ ما فِى السَّماواتِ وَ الأَْرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ. 12 و 13

۶ - عطر استعمال نكن و بر بدن خود روغن نزن و از سرمه استفاده نكن تا به قبر امام حسين(ع) وارد شوى. 14

٧ - و بر تو باد به سكينه و وقار و بر تو لازم است از آنچه برايت لازم نيست، خوددارى كنى. 15

٨ - لازم است چشمت را [از ديدن آنچه ديدنش برايت لازم نيست] بپوشانى. 16

٩ - بر تو لازم است، هنگامى كه برادر نيازمندت، از راه بازمانده، بازگردى و [به او] مواسات و ايثار كنى. 17

١٠ - لازم است بر تو، تقيه [كه قوام و نظام دينت به آن است] و ورع [و پرهيز] از آنچه نهى شده‌اى؛ نيز از خصومت و دعوا و زياد قسم خوردن و از مجادله‌اى كه قسم در آن است، بپرهيز. 18

١١ - و لازم است كم سخن بگويى مگر اين كه خير باشد 19 و بر تو باد دورى از مزاح و شوخى. 20

١٢ - و بر تو باد دورى از حمل سفرۀ شيرينى و حلوا و مانند آنها 21؛ مشهدى در كتاب «المزار» خود مى‌گويد: «از غذا و نوشيدنى لذيذ بپرهيز». 22

١٣ - و بر تو لازم است با همراهان مصاحبت نيكو داشته باشى. 23

١۴ - و بر تو باد كثرت ذكر خداوند (لازم است خداوند را زياد ياد كنى.) 24

١۵ - و بر تو لازم است لباست تميز باشد. 25

١۶ - هنگامى كه به منزل (و مقصد) رسيدى مى‌گويى:

«رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلاً مُبارَكاً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ، رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً، اللهُ اكبرُ الله اكبرُ الله اكبرُ. اللّهُمَّ انّي اسْئَلُكَ خَيْرَ هذِهِ الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ وَ خَيْرَ أَهْلِها وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّها و شَرِّ أهْلِها، أللّهُمَّ حَبِّبْني إلى خَلْقِكَ وَ أَفِضْ عَلَيَّ مِنْ سَعَةِ رِزْقِكَ وَ وَفِّقْني لِلْقيامِ بِأَداءِ حَقِّكَ، بِرَحْمَتِكَ وَ رِضْوانِكَ وَ مَنِّكَ وَ إحْسانِكَ يا كَريمُ» 26

١٧ - هنگامى كه آن بارگاه برافراشته و آن قبّۀ ساميه وعاليه بر تو پديدار شد، بگو:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ سَلامٌ عَلى آل يس، انّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ وَ سَلامٌ عَلى الطيّبينَ الطّاهرينَ الأَوْصياء الصّادقينَ الْقائمينَ بِأَمْرِ اللهِ وَ حُجَجِهِ‌ِِ السّاعينَ إلى سَبيل الله الْمُجاهدينَ في اللهِ حَقَّ جِهادِهِ، النّاصحينَ لِجَميعِ عِبادِهِ الْمُسْتَخْلَفينَ في بلاده، الْمرشدينَ إلى هدايَتهِ وَ ارْشادِهِ[انَّهُ حَميدٌ مَجيدٌ]. 27

١٨ - هنگامى كه بر پُل عَلقمى 28 مشرف شدى (در مصباح الزّائر آمده است: هنگامى كه به مشهد (حسينى(ع)) نزديك شدى) بگو:

«اَللَّهُمَّ إِلَيْكَ قَصَدَ الْقاصِدُونَ وَ في فَضْلِكَ طَمَعَ الرّاغِبُونَ وَ بِكَ عْتَصَمَ لْمُعْتَصِمُونَ وَ عَلَيْكَ تَوَكَّلَ لْمُتَوَكِّلُونَ وَ قَدْ قَصَدْتُكَ وافِدَاً وَ إلى سِبْطِ نَبِيِّكَ وارِدَاً وَ بِرَحْمَتِكَ طامِعَاً وَ لِعِزَّتِكَ خاضِعاً وَ لوُلاة أَمْرِكَ طائِعاً وَ لأَمْرِهِمْ مُتابِعَاً وَ بِكَ وَ بِمَنِّكَ عائِذَاً وَ بِقَبْرِ وَلِيِّكَ مُتَمَسِّكاً وَ بِحَبْلِكَ مُعْتَصِماً ، اللَّهُمَّ ثَبِّتْني عَلى مَحَبَّة أَوْليائِكَ وَ لا تَقْطَعْ أَثَري عَنْ زِيارَتِهِمْ وَ احْشُرْني في زُمْرَتِهِمْ وَ أَدْخِلْني الْجَنَّةَ بِشَفاعَتِهِمْ.» 29

١٩ - هنگامى كه به فرات رسيدى پس صد بار «الله اكبر» و صد بار «لا اله الاّ الله» بگو و صد بار بر پيامبر(ص) درود فرست، آنگاه پيش از آن كه از فرات عبور كنى بگو:

«اللَّهُمَّ أَنْتَ خَيْرُ مَنْ وَفَدَ إِلَيْهِ الرِّجَالُ وَ أَنْتَ يَا سَيِّدِي أَكْرَمُ مَأْتِيٍّ وَ أَكْرَمُ مَزُورٍ وَ قَدْ جَعَلْتَ لِكُلِّ زَائِرٍ كَرامَةً وَ لِكُلِّ وافِدٍ تُحْفَةً وَ قَدْ أَتَيْتُكَ زائراً قَبْرَ ابْنِ نَبِيِّكَ صَلَواتُكَ عَلَيهِ، فَاجْعَلْ تُحْفَتَكَ ايّايَ فَكَاكَ رَقَبَتِي مِنَ النَّار، وَ تَقَبَّلْ مِنِّي عَمَلِي وَ اشْكُرْ سَعْيِي وَ ارْحَمْ مَسيرِي إليكَ بِغَيْرِ مَنٍّ منّي بَلْ لَكَ الْمَنُّ عَلَيَّ إِذْ جَعَلْتَ لِيَ السَّبِيلَ إِلَى زِيَارَتهِ وَ عَرَّفْتَنِي فَضْلَهُ وَ حَفِظْتَنِي حَتَّى بَلَّغْتَنِي قَبْرَ بْنِ وَليِّكَ وَ قَدْ رَجَوْتُكَ فَصَلِّ عَلى مُحمّدٍ وَ آل مُحمّد وَ لا تَقْطَعْ رَجَائِي، وَ قَدْ أَتَيتُكَ فَلَا تُخَيِّبْ أَمَلِي وَ اجْعَلْ هَذَا كَفَّارَةً لِمَا كانَ قَبْلَهُ مِنْ ذُنُوبِي، وَجْعَلْني مِنْ انْصارِهِ يا ارْحَمَ الرّاحمينَ»

سپس از فرات عبور كن و بگو:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ سَعْيِي مَشْكُوراً وَ ذَنْبِي مَغْفُوراً وَ عَمَلِي مَقْبُولاً وَ غْسِلْني مِنَ لْخَطايا وَ الذُّنوب، وَ طَهِّرْ قَلْبي مِنْ كُلِّ آفَةٍ تَمْحَقُ ديني أوْ تُبْطِلُ عَمَلي يا ارْحَمَ الرّاحمينَ.» 30

٢٠ - رحل اقامت خود را در (نينوا و غاضريه) فرود آر و تا زمانى كه در آنجا اقامت دارى، گوشت نخور و نان و شير بخور. 31

ب : غسل و وضوي زيارت

٢١ - چون قصد زيارت كردى غسل كن، پس در حديثى از امام صادق(ع) منقول است كه فرمود:

«... هنگامى كه مردى قصد زيارت امام حسين(ع) را كند، پس از اين كه غسل زيارت كرد، محمّد(ص) او را ندا مى‌كند: اى وارد شوندگان بر خدا، شما را به همراهى من در بهشت بشارت باد. سپس امير مؤمنان(ع) ندا مى‌كند: من ضامن برآورده شدن حوايج شما و دفع بلا از شما در دنيا و آخرت مى‌باشم پس آنگاه پيامبر و على [(عليهما السلام)] از راست و چپ آنها را در بر مى‌گيرند تا زمانى كه به سوى خانواده‌شان برگردند.» 32

٢٢ - اگر برايت امكان داشت به آب فرات غسل كن و رو به قبر مطهّر غسل نما، از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود:

«اگر كسى به آب فرات غسل كند، سپس به سوى قبر حسين(ع) بيايد، در حالى كه بر حقّ حسين(ع) معرفت دارد، پس خداوند به هر گامى كه برمى‌دارد يا مى‌نهد، صد حجّ [مقبول] و با آن صد عمرۀ مبروره و صد غزوه به همراهى پيامبر مرسل با دشمنان خدا و رسول عطا مى‌كند.» 33

٢٣ - هنگام غسل مى‌گويى:

«اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي وَ شْرَحْ لِي صَدْرِي وَ أَجْرِ عَلَى لِسَانِي مِِدْحَتَكَ وَ الثَّنَآءَ عَلَيْكَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِي طَهُوراً وَ شِفَاءً وَ نُوراً إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

و پس از فراغت از غسل مى‌گويى:

«اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي وَ زَكِّ عَمَلِي وَ جْعَلْ ما عِنْدَكَ خَيْراً لي، اللَّهُمَّ

اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ وَ اجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ» 34

دعاهاى ديگرى نيز وجود دارد كه در هنگام غسل و پس از آن خوانده مى‌شود. 35

٢۴ - اگر غسل برايت ممكن نبود، به جاى آن وضو بر تو لازم است. ابن زبرقان طبرى [از مشايخ روايى جعفر بن محمّد بن قولويه قمى، صاحب «كامل الزيارات»] به اسناد مرفوعه‌اش تا امام صادق(ع) مى‌گويد: [به امام(ع) ]گفتم:

«چه بسا ما به قبر امام حسين(ع) مى‌رويم، پس به خاطر سرما يا چيزهاى ديگر، غسل زيارت بر ما دشوار مى‌شود، حضرت امام صادق(ع) فرمود: هر كس در فرات غسل كند و حسين(ع) را زيارت كند، فضيلت بى‌شمار براى او نوشته شود، پس زمانى كه به جايگاه غسل خود بازگردد و وضو بگيرد و حسين(ع) را زيارت كند، همان ثواب برايش نوشته شود.» 36

امام صادق(ع) در حديث ديگرى مى‌فرمايد:

«پس اگر توانستى غسل كنى، غسل كن و گرنه وضو بگير و به سوى قبر امام حسين(ع) برو.» 37 و 38

ج: دو لباس زيارت

٢۵ - هنگامى كه از غسل فراغت يافتى، دو لباس پاكيزه و تميز بپوش، از حديث استفاده مى‌شود آن دو لباس بايد به صفت «لباس احرام» باشد و آنچه از جابر نقل شده كه يكى از دو لباس را «ازار» و ديگرى را «ردا» قرار مى‌داد، اين مطلب را تأكيد مى‌كند و اين حالت، به خضوع و خشوع - كه در زيارت امام سبط، حسين شهيد(ع) مورد تأكيد است - نزديكتر است. 39

٢۶ - چون لباس پوشيدى، ٣٠ بار بگو: «الله اكبر» و بگو:

«اَلْحَمْدُ للهِ الَّذي إليهِ قَصَدْتُ فَبَلَغَني وَ إِيّاهُ أَرَدْتُ فَقَبِلَني وَ لَمْ‌يَقْطَعْ بِي وَ رَحْمَتَهُ ابْتَغَيْتُ فَسَلَّمَني اللّهُمَّ أَنْتَ حِصْني وَ كَهْفي و حِرْزي وَ رَجائي وَ أَمَلي لا إلهَ إلاّ أنتَ يا ربَّ العالمين» 40

٢٧ - و خارج مَشرعۀ امام صادق(ع) 41 دو ركعت نماز بگزار، در ركعت اوّل سورۀ فاتحۀ الكتاب (حمد) و كافرون و در ركعت دوم، حمد و توحيد را مى‌خوانى و چون سلام دادى، تسبيح [حضرت زهرا(س) ]بخوان، سپس بگو:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الواحِدِ الاَحد المتوَحِّدِ في الأمور كُلِّها الرَّحْمنِ الرَّحيمِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ، لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ، اللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَاً كَثيرَاً أبداً لا يَنْقَطِعُ وَ لايَفْنى، حَمْداً يَصْعَدُ أَوَّلُهُ وَ لايَنْفَدُ آخِرُهُ، حَمْداً يَزيدُ وَ لايَبيدُ وَ صَلَّى اللهُ على محمَّدٍ البَشير النَّذيرِ وَ عَلى آلِهِ الأَخيارِ الأَبْرارِ وَ سَلَّمَ تَسليماً كَثيراً» 42

٢٨ - هنگامى كه به حاير مقدّس (حسينى(ع)) توجّه كردى بگو:

«اَللّهُمَّ إلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَ لِبابِكَ قَرَعْتُ وَ بِفِنائِكَ نَزَلْتُ وَ بِحَبْلِكَ عْتَصَمْتُ وَ لِرَحْمَتِكَ تَعَرَّضْتُ وَ بِوَلِيِّكَ تَوَسَّلْتُ فَصَلِّ على مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ جْعَلْ زِيارتي مَبْرُورَةً وَ دُعائي مَقْبولاً.» 43

دعاهاى ديگرى نيز در اينجا وجود دارد كه به هنگام حركت به سوى حرم حسينى(ع)، آن‌ها را مى‌خوانى. 44

٢٩ - پس آنگاه با قلبى خاشع و چشمى گريان راه برو و حركت كن و بسيار ذكر «لا اله الاّ الله»، «الله اكبر»، «لا حول و لا قوّۀ الاّ بالله» و «الحمد لله» بگو و بسيار خداوند و پيامبرش را ثنا و ستايش كن و بزرگ بدار و به ويژه بر حسين(ع) درود و صلوات بفرست و بر قاتلان و كشندگان آن حضرت بسيار لعن كن و از كسانى كه پايه‌گذار ظلم و جور بر آن حضرت بودند، برائت و بيزارى بجوى. 45

٣٠ - كفش‌هاى خود را از پاى درآور و با پاى برهنه راه برو چرا كه تو در حرمى از حرم‌هاى خدا و پيامبرش هستى و بسان بنده‌اى ذليل راه برو. 46

٣١ - گام‌هاى خود را كوتاه كن و بر تو باد به سكينه و وقار. 47

٣٢ - پس هنگامى كه بر «تلّ» 48 ايستادى رو به قبر كن و بايست و ٣٠ بار بگو: «الله اكبر» و بگو:

«لا إله إلا اللهُ في عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ وَ لا إِلهَ إِلا اللهُ بَعْدَ عِلْمِهِ مُنْتهى عِلْمِهِ وَ لا إله إلا اللهُ مَعَ عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ وَ الْحَمْدُ للهِ فِي عِلْمِهِ مُنْتهى عِلْمِهِ وَ الْحَمْدُ للهِ بَعْدَ عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ و الحمد لله مَعَ عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ سُبْحانَ اللهِ في عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ و سُبْحانَ اللهِ بَعْدَ عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ وَ سُبْحانَ اللهِ مَعَ عِلْمِهِ مُنْتَهى عِلْمِهِ وَ الْحَمْدُ للهِ بِجَميعِ مَحامِدِهِ عَلى جَميعِ نِعَمِهِ وَ لا إِلهَ إِلا اللهُ وَ اللهُ أَكْبر وَ حَقٌ لَهُ ذلكَ لا إِلهَ إِلا اللهُ الْحَليمُ الْكَريمُ لا إِلهَ إِلا الله الْعَليُّ الْعَظيمُ لا إِلهَ إِلاَ اللهُ نُورُ السَّماوات السَّبْعِ وَ نُورُ الأَرَضينَ السَّبْعِ وَ نُورُ الْعَرْشِ الْعَظيم وَ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يا حُجَّةَ اللهِ وَ ابْنَ حُجَّتِهِ السَّلامُ عَلَيكُمْ يا مَلائِكَةَ اللهِ وَ زُوّارَ قَبْرِ ابْنِ نَبِيِّ اللهِ» 49

د: آداب صحن شريف

٣٣ - هنگامى كه به در صحن شريف رسيدى بايست و چهار بار بگو: «الله اكبر»، پس آنگاه بگو:

«اَللّهُمَّ إِنَّ هذا مَقامٌ أَكْرَمْتَنى بِهِ وَ شَرَّفْتَنى بِهِ اللّهُمَّ فَأَعْطِنى فيهِ رَغْبَتى عَلى حَقيقَۀ إِيمانى بِكَ وَ بِرَسُولِكَ(ع)» 50

٣۴ - سپس پاى راست خود را قبل از پاى چپ وارد كن و بگو:

«بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ إِلَى اللَّهِ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ عَلَى مِلَّةِ رَسُولِ‌اللَّهِ(ص) اللَّهُمَّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبارَكاً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ» 51

٣۵ - هنگامى كه وارد صحن شريف شدى چهار بار بگو «الله اكبر» و به سوى قبله توجّه كن و دو دست خود را بالا ببر و بگو:

«اللَّهُمَّ إِنِّي إِلَيْكَ أَتَوَجَّهُ وَ إِلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَ إِلَيْكَ خَرَجْتُ وَ إِلَيْكَ وَفَدْتُ وَ لِخَيْرِكَ تَعَرَّضْتُ وَ بِزِيَارَةِ حَبِيبِ حَبِيبِكَ تَقَرَّبْتُ اللَّهُمَّ فَلَا تَمْنَعْنِي خَيْرَ مَا عِنْدَكَ لِسُوءِ مَا عِنْدِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ كَفِّرْ عَنِّي سَيِّئَاتِي وَ حُطَّ عَنِّي خَطِيئَاتِي وَ أقْبَلْ حَسَنَاتِي»

پس آنگاه سورۀ حمد، فلق، ناس، توحيد، قدر و آيۀ‌الكرسى و آخر سورۀ حشر را بخوان. 52

٣۶ - در صحن شريف براى تحيّت مشهد حسينى(ع) دو ركعت نماز بخوان و پس از اين كه فراغت يافتى و تسبيح [حضرت زهرا(س)] گفتى بگو:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الْوَاحِدِ فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا خَالِقِ الْخَلْقِ لَمْ يَعْزُبْ عَنْهُ شَيْءٌ مِنْ أُمُورِهِمْ عَالِمِ كُلِّ شَيْءٍ بِغَيْرِ تَعْلِيمٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ صَلَوَاتُ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جَمِيعِ خَلْقِهِ وَ سَلَامُهُ وَ سَلَامُ جَمِيعِ خَلْقِهِ عَلَى مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى وَ أَهْلِ بَيْتِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْعَمَ عَلَيَّ وَ عَرَّفَنِي فَضْلَ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ اللَّهُمَّ أَنْتَ خَيْرُ مَنْ وَفَدَ إِلَيْهِ الرِّجَالُ وَ شُدَّتْ إِلَيْهِ الرِّحَالُ وَ أَنْتَ يَا سَيِّدِي أَكْرَمُ مَأْتِيٍّ وَ أَكْرَمُ مَزُورٍ وَ قَدْ جَعَلْتَ لِكُلِّ زَائِرٍ آتٍ تُحْفَةً فَاجْعَلْ تُحْفَةَ زِيَارَةِ قَبْرِ وَلِيِّكَ وَ ابْنِ بِنْتِ نَبِيِّكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ فَكَاكَ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ مِنِّي عَمَلِي وَ اشْكُرْ سَعْيِي وَ ارْحَمْ مَسِيرِي مِنْ أَهْلِي بِغَيْرِ مَنٍّ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بَلْ لَكَ الْمَنُّ عَلَيَّ إِذْ جَعَلْتَ لِيَ السَّبِيلَ إِلَى زِيَارَةِ وَلِيِّكَ وَ عَرَّفْتَنِي فَضْلَهُ وَ حَفِظْتَنِي حَتَّى بَلَّغْتَنِي اللَّهُمَّ وَ قَدْ رَجَوْتُكَ فَلَا تَقْطَعْ رَجَائِي وَ قَدْ أَمَّلْتُكَ فَلَا تُخَيِّبْ أَمَلِي وَ اجْعَلْ مَسِيرِي هَذَا كَفَّارَةً لِمَا قَبْلَهُ مِنْ ذُنُوبِي وَ رِضْوَاناً تُضَاعِفُ بِهِ حَسَنَاتِي وَ سَبَباً لِنَجَاحِ طَلِبَتِي وَ طَرِيقاً لِقَضَاءِ حَوَائِجِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ سَعْيِي مَشْكُوراً وَ ذَنْبِي مَغْفُوراً وَ عَمَلِي مَقْبُولًا وَ دُعَائِي مُسْتَجَاباً إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُكَ فَأَرِدْنِي وَ أَقْبَلْتُ بِوَجْهِي إِلَيْكَ فَلَا تُعْرِضْ عَنِّي وَ

قَصَدْتُكَ فَتَقَبَّلْ مِنِّي وَ إِنْ كُنْتَ لِي مَاقِتاً فَارْضَ عَنِّي وَ ارْحَمْ تَضَرُّعِي إِلَيْكَ فَلَا تُخَيِّبْنِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» 53

٣٧ - امام صادق(ع) فرمود:

«هنگامى كه خواستى امام حسين(ع) را زيارت كنى، پس او را با دلى شكسته و اندوهبار و غمزده و با مويى آشفته و غبارآلود و گرسنه و تشنه زيارت كن، چرا كه حسين(ع) با حال اندوه و غمزدگى و با مويى آشفته و غبارآلود و گرسنه و تشنه كشته شد، و از او حوايج خود را درخواست كن و بازگرد و آنجا را براى خود وطن نگير.» 54

٣٨ - پس آنگاه حركت كن تا قبر مطهّر را ببينى، پس هنگامى كه قبر را ديدى، چهار بار بگو: «الله اكبر» و روى خود را مقابل روى آن حضرت قرار ده و بگو:

«اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَ مِنْكَ السَّلَامُ وَ إِلَيْكَ يَرْجِعُ السَّلَامُ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ السَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَ أَمِينِ اللَّهِ عَلَى وَحْيِهِ وَ عَزَائِمِ أَمْرِهِ الْخَاتِمِ‌ِ لِمَا سَبَقَ مِنْ رُسُلِهِ الْفَاتِحِ لِمَا اسْتَقْبَلَ وَ الْمُهَيْمِنِ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ وَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَبْدِ اللَّهِ وَ أَخِي رَسُولِِهِ‌ِ الصِّدِّيقِ الْأَكْبَرِ وَ سَيِّدِ الْمُسْلِمِينَ وَ إِمَامِ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدِ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ السَّلَامُ عَلَى الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الْخَلْقِ أَجْمَعِينَ السَّلَامُ عَلَى أَئِمَّةِ الْهُدَى الرَّاشِدِينَ السَّلَامُ عَلَى الطَّاهِرَةِ الصِّدِّيقَةِ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلَامُ عَلَى مَلَائِكَةِ اللَّهِ الْمُنْزَلِينَ السَّلَامُ عَلَى مَلَائِكَةِ اللَّهِ الْمُرْدِفِينَ السَّلَامُ عَلَى مَلَائِكَةِ اللَّهِ الْمُسَوِّمِينَ السَّلَامُ عَلَى مَلَائِكَةِ اللَّهِ الزُّوَّارِينَ السَّلَامُ عَلَى الْمَلَائِكَةِ الَّذِينَ هُمْ فِي هَذَا الْمَشْهَدِ بِإِذْنِ اللَّهِ مُقِيمُونَ» 55

ه‍:اذن دخول در حرم اقدس حسيني(ع)

٣٩ - بر در مشهد مقدّس حسينى(ع) بايست و مطابق مأثور، طلب اذن كن، پس اگر قلبت خاشع و چشمانت اشكبار شد، پس اين علامت اذن و اجازه است، پس وارد شو. 56

در كتاب «الدّروس» آمده است: «پس اگر خشوع و رقّت قلب در خود يافت، داخل شود و گرنه زمان رقّت قلب بهتر است، چرا كه غرض مهمتر، حضور قلب براى دريافت رحمت الهى است.» 57

و بلندپايه‌ترين كلامى كه در طلب اذن در همۀ مشاهد مقدّسه خوانده مى‌شود اين كلام است:

«اللّهُمَّ إِنَّ هذِهِ بُقْعَةٌ طَهَّرْتَها، وَعَقْوَةٌ شَرَّفْتَها، وَمَعالِمٌ زَكَّيْتَها حَيْثُ أَظْهَرْتَ فِيها أَدِلَّةَ التَّوْحِيدِ وَأَشْباحَ الْعَرْشِ الْمَجِيدِ الَّذِينَ اصْطَفَيْتَهُمْ مُلُوكاً لِحِفْظِ النِّظامِ، وَاخْتَرْتَهُمْ رُؤَساءَ لِجَمِيعِ الأَنامِ، وَبَعَثْتَهُمْ لِقِيامِ الْقِسْطِ فِي ابْتِداءِ الْوُجُودِ إِلى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، ثُمَّ مَنَنْتَ عَلَيْهِمْ بِاسْتِنابَةِ أَنْبِيائِكَ لِحِفْظِ شَرائِعِكَ وَأَحْكَامِكَ فَأَكْمَلْتَ بِاسْتِخْلافِهِمْ رِسالَةَ الْمُنْذِرِينَ كَما أَوْجَبْتَ رِئَاسَتَهُمْ فِي فِطَرِ الْمُكَلَّفِينَ، فَسُبْحانَكَ مِنْ إِله مَا أَرْأَفَكَ، وَلاَ إِلهَ إِلاّ أَنْتَ مِنْ مَلِكٍ مَا أَعْدَلَكَ حَيْثُ طابَقَ صُنْعُكَ مَا فَطَرْتَ عَلَيْهِ الْعُقُولَ، وَوافَقَ حُكْمُكَ مَا قَرَّرْتَهُ فِي الْمَعْقُولِ وَالْمَنْقُولِ، فَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى تَقْدِيرِكَ الْحَسَنِ الْجَمِيلِ، وَلَكَ الشُّكْرُ عَلَى قَضائِكَ

الْمُعَلَّلِ بِأَكْمَلِ التَّعْلِيلِ، فَسُبْحانَ مَنْ لاَ يُسْأَلُ عَنْ فِعْلِهِ، وَلاَ يُنازَعُ فِي أَمْرِهِ! وَسُبْحانَ مَنْ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ قَبْلَ ابْتِداءِ خَلْقِهِ! وَالْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي مَنَّ عَلَيْنا بِحُكَّام يَقُومُونَ مَقامَهُ لَوْ كانَ حاضِراً فِي الْمَكانِ، وَلاَ إِلهَ إِلاّ اللّهُ الَّذِي شَرَّفَنا بِأَوْصِياءَ يَحْفَظُونَ الشَّرائِعَ فِي كُلِّ الاَْزْمانِ، وَاللّهُ أَكْبَرُ الَّذِي أَظْهَرَهُمْ لَنا بِمُعْجِزات يَعْجُزُ عَنْهَا الثَّقَلانِ، لا حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ الَّذِي أَجْرانا عَلَى عَوائِدِهِ الْجَمِيلَةِ فِي الاُْمَمِ السَّالِفِينَ. اللّهُمَّ فَلَكَ الْحَمْدُ وَالثَّناءُ الْعَلِيُّ كَما وَجَبَ لِوَجْهِكَ الْبَقاءُ السَّرْمَدِيُّ، وَكَما جَعَلْتَ نَبِيَّنا خَيْرَ النَّبِيِّينَ، وَمُلُوكَنا أَفْضَلَ الْمَخْلُوقِينَ، وَاخْتَرْتَهُمْ عَلَى عِلْم عَلَى الْعالَمِينَ، وَفِّقْنا لِلسَّعْيِ إِلى أَبْوابِهِمُ الْعامِرَةِ إِلى يَوْمِ الدِّينِ، وَاجْعَلْ أَرْواحَنا تَحِنُّ إِلى مَوْطِىءِ أَقْدامِهِمْ، وَنُفُوسَنا تَهْوِي النَّظَرَ إِلى مَجالِسِهِمْ وَعَرَصاتِهِمْ حَتَّى كَأَنَّنا نُخاطِبُهُمْ فِي حُضُورِ أَشْخاصِهِمْ فَصَلَّى اللّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سادَة غائِبِينَ، وَمِنْ سُلالَة طاهِرِينَ، وَمِنْ أَئِمَّة مَعْصُومِينَ. اللّهُمَّ فَأْذَنْ لَنا بِدُخُولِ هذِهِ الْعَرَصاتِ الَّتِي اسْتَعْبَدْتَ بِزِيارَتِها أَهْلَ الاَْرَضِينَ وَالسَّمَاواتِ، وَأَرْسِلْ دُمُوعَنا بِخُشُوعِ الْمَهابَةِ، وَذَلِّلْ جَوارِحَنا بِذُلِّ الْعُبُودِيَّةِ وَفَرْضِ الطَّاعَةِ، حَتَّى نُقِرَّ بِمَا يَجِبُ لَهُمْ مِنَ الاَْوْصَافِ، وَنَعْتَرِفَ بِأَنَّهُمْ شُفَعَاءُ الْخَلائِقِ إِذَا نُصِبَتِ الْمَوَازِينُ فِي يَوْمِ الاَْعْرافِ، وَالْحَمْدُ لِلّهِ وَسَلامٌ عَلَى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى مُحَمَّد وَآلِهِ‌الطَّاهِرِينَ.» 58

۴٠ - عتبۀ 59 مباركه و آستانۀ شريفه را ببوس و اين ادب براى جميع

مشاهد مشرّفه است و در زيارت امير مؤمنان(ع) كه از صفوان از امام صادق(ع) نقل شده است و مشايخ طائفه، مفيد و سيد و شهيد و غير آنان، آن را روايت كرده‌اند، اين گفتار آمده است: «پس آنگاه عتبه را ببوس و پاى راست خود را بر پاى چپ خود مقدّم بدار» 60، و در اذن دخول - كه قبلاً ذكر شد - آمده است: «پس آنگاه عتبه را ببوس و با حالت خشوع و گريه وارد شو كه آن اجازه‌اى است از سوى حضرات معصومين(عليهم السلام)» 61 و در بعضى از زيارات كه علاّمۀ مجلسى(قدس سره) ذكر كرده است، آمده: «چقدر مشتاق بوسه بر آستان شما هستم» 62، و كفعمى در «المصباح» 63 بدان تصريح كرده و آن را از آداب زيارت برشمرده است و شيخ شهيد ما در «الدّروس» فرموده است: «اماميه برآنند.» 64 و علاّمۀ نورى آن را از آداب شمرده است 65 و علاّمۀ مامقانى، رسالۀ مستقلّى در اين باب نوشته است و روايت مى‌كند كه از شيخ الطائفه، شيخ مرتضى انصارى(قدس سره) در باب بوسيدن آستان‌هاى مقدّسه، سؤال شد، ايشان فرمود:

«من، آستان مشهد حضرت ابالفضل العبّاس(ع) را مى‌بوسم، چه رسد به آستان مشاهد ائمّه(عليهم السلام)، امّا نه از اين جهت كه آستان محلّ شهادت آن بزرگواران(عليهم السلام) است، بلكه بدان جهت كه قدمگاه زائران ائمه(عليهم السلام) است.» 66

و مشاهده شده است كه پيشواى شيعه، آيت‌الله ميرزا محمّدتقى شيرازى بر آستان مشهد «حرّ بن يزيد رياحى (رضوان الله تعالى عليه)» بوسه مى‌زند و هيچ شكّى نيست كه سيرۀ شيعه همواره بر اين، استوار بوده است. 67

۴١ - پاى راست خود را وارد بارگاه كن و پاى چپ خود را مؤخّر كن 68 و رعايت اين ادب در بسيارى از زيارات ائمه(عليهم السلام) تأكيد شده است

و در «الدّروس» آمده است: «هنگامى كه خارج مى‌شود پس پاى چپ را مقدّم بدارد.» 69

۴٢ -و از جانب شرقى، وارد حائر مقدّس شو و بر تو باد به سكينه و وقار. 70

و :مناسك و آداب حائر مقدّس

۴٣ - عقل خود را براى او فارغ ساز و با تمام وجود، متوجّه او باش. در زيارت امام حسين(ع) از راه دور، از امام صادق(ع)، وارد شده است: «كشته‌گاه او را در مقابل خود نمايان كن و ذهن خود و تمام بدنت را فارغ ساز و عقل خود را براى او جمع كن» 71، پس در مورد كسى كه در مقابل قبر است، سزاوارتر است.

۴۴ - هنگامى كه ا مام(ع) را ديدى و در برابرش ايستادى تكبير بگو. امام صادق(ع) فرمود:

«هر كه هنگام رؤيت امام، تكبير بگويد، براى او، روز قيامت، صخره‌اى سنگين‌تر از هفت آسمان و آنچه در آنها و بين آنها و زير آنهاست در ميزان اعمالش خواهد بود و هر كه در مقابل امام تكبير بگويد و بگويد: «لا اله الاّ الله لا شريك له»، خداوند، رضوان اكبر خود را براى او واجب مى‌سازد و هر كه را خداوند، رضوان اكبرش را برايش واجب سازد، واجب مى‌شود كه بين او و بين ابراهيم(ع) و محمد(ص) و همۀ پيامبران مرسل، در دار جلال، جمع كند.» 72

۴۵ - و بر تو باد به ايستادن هنگام زيارت. علما در آداب زيارت و در بسيارى از زيارات مأثوره، بعد از ذكر مقدّماتش تا حدّ آمدن در مقابل قبر شريف، اين مطلب را ذكر كرده‌اند، گفته‌اند: «سپس در مقابل قبر مى‌ايستى و مى‌گويى» 73 يا «سپس بايست در مقابل قبر) 74 يا «در مقابل قبر با خشوع بايست» 75 يا «در مقابل ضريح مى‌ايستى» 76 يا «بايست رو به قبر و بگو» 77 يا «مى‌ايستى بر قبر و مى‌گويى» 78 و امر به ايستادن (قيام)، در زيارت شهدا، در حديثى از امام صادق(ع)، آمده فرمودند: «پس آنگاه، رو به قبور شهدا مى‌ايستى» 79 و در حديث ديگرى فرمود: «سپس مى‌ايستى ايستادنى، پس در مقابل قبور شهدا قرار مى‌گيرى» 80 كه با ذكر مفعول مطلق و عامل آن 81، تأكيد شده است؛ مستدعى اولويت قيام، هنگام زيارت امام(ع) است و گويا اين مطلب را در زيارت معصوم، مسلّم و مفروغٌ عنه دانسته است، لذا اين تأكيد را در باب زيارت معصوم(ع) نياورده است پس آن را براى ايضاح و روشنگرى در زيارت شهدا زياد ذكر كرده است و در زيارت پيامبر(ص) از راه دور بدان تصريح شدهاست به اين گفتار: «سپس بايست ايستادنى و بگو» 82 و در زيارت جامعه براى ائمّه(عليهم السلام) از راه دور نيز چنين آمده است. 83

پس اگر ايستادن، ادب زائرى است كه از راه دور متوجّه مشاهد امامان(عليهم السلام) شده است، پس اين ادب در مورد كسى كه در مقابل و رو به روى امامان است، سزاوارتر است. 84 و از بسيارى از احاديث آشكار مى‌شود كه اذن دخول در مطلق دور، از اذن در نشستن ما را بى‌نياز نمى‌كند و اعتبارات و عادات عرفى به هنگام دخول در محضر بزرگان و پادشاهان با اين مطلب سازگار است و همواره علما بر اين ادب سير مى‌كرده‌اند و شايد سيرۀ عمومى ميان مردمان نيز بر همين مبنا باشد.

۴۶ - هنگام ايستادن كنار قبر آن حضرت، رو به رو و مقابل قبر مطهّر بايست. 85

۴٧ - ايستادن تو مقابل قبر، با خشوع و گريه و تضرّع باشد.
 
ادامه دارد
جهت مشاهده بخش های بعدی کلیک کنید.
 
پی نوشت:
1) . مراد از «الباب المبتلى به النّاس»؛ (درى كه مردمان به آن امتحان شوند)، اهل بيت پيامبر:، مى‌باشد كه در زيارت جامعۀ كبيره آمده است. من لايحضره الفقيه، ج ٢، ص ۶١٣؛ التهذيب، ج ۶، ص ٩٧. امام صادق(ع) مى‌فرمايد: ما باب حطّه (آمرزش) هستيم و آن در سلامتى (و عصمت) است. هر كه در آن داخل شود، نجات يابد و هر كه تخلّف كند، ساقط شود. (بحارالأنوار، ج ١٠، ص١٠۴.) علاّمۀ مجلسى مى‌نويسد: «الباب المبتلى به النّاس، اشاره به گفتار پيامبر۶ است كه فرمود: «مثل اهل بيت من، مثل باب حطّه است» و باب حطّه يكى از درهاى بيت المقدس بود كه بنى اسرائيل از آن عبور مى‌كردند.» (بحارالأنوار، ج ٩٩، ص ١۴١.) استاد حكيم مفسّر آيت‌الله جوادى آملى مى‌نويسد: «حطّه يعنى خدايا گناهان ما را بريز.» (تفسير تسنيم، ج ۴ ، ص ۵۵٧) «باب حطّه كه همان درِ انحطاط، تواضع و فروتنى است، هماره به روى سالكان كوى حق گشوده است و طالبان آن اندك و واردان آن واصلند.» (تفسير تسنيم، ج ۴ ، ص ۵۶٣.)
2) . كامل الزيارات، ابن قولويه قمى، تحقيق جواد قيومى، ص ٢۵١، باب ۴٨، ح٢.
3) نيز ابوالمضاعف از امام صادق(ع) نقل مى‌كند: آيا شما به قبر امام حسين(ع) مى‌رويد؟ عرض كردم: بله. فرمود: آيا براى آن سفره بر مى‌داريد؟ عرض كردم: بله، پس فرمود: شما هنگامى كه به قبور پدران و مادرانتان مى‌رويد، چنين نمى‌كنيد. گفت: عرض كردم: چه بخوريم؟ فرمود: نان و شير - مراد از سفرۀ غذا، غذاهاى لذيذ است نه مطلق سفره - . (جامع أحاديث الشيعۀ، ج ١۵، كتاب المزار، ص ٣٨٠.)
4) . كامل الزيارات، باب ۴٨، ح ١، ص ٢۵٠ - ٢۵١. حديث طولانى است كه علاّمه در ضمن آداب، آن را ذكر مى‌فرمايد.
5) . جناب سيد بن طاووس \، سيد اهل مراقبه، در كتاب عظيم الشأن اقبال الأعمال، ج ٣، ص ٣۴٠، در باب زيارت امام حسين(ع) در نيمۀ شعبان مى‌فرمايد: و از اهمّ مهمّات، اخلاص زائران در زيارت و نيز پاكسازى نيت‌هاست و اين كه زيارت فقط براى اجراى امر خداوند جلّ جلاله باشد، پس عبادت براى خداوند جلّ جلاله به واسطۀ زيارت و طاعت براى خداوند در موافقت با حق تعالى در بزرگداشت زيارت است و بايد چنان باشد كه هرگاه با كثرت زائران زيارت كرد، گويا بدون تمامى مردم - به تنهايى - زيارت كرده است پس ديده و خاطرش به غير ربّ العالمين تعلّقى نداشته باشد و اين امرى است كه صريح عقول عارفان بدان گواهى مى‌دهد و خداوند جلّ جلاله مى‌فرمايد: «جز اين فرمان نيافته بودند كه خداوند را بپرستند و پاكدينانه دين خود را براى او خالص دارند». مسلّم است روح هر عملى به ويژه زيارت، اخلاص و رضا و خوشنودى حضرت حق تبارك و تعالى است و بسيار شايسته است كه زائر از ابتداى سفر، نيت نيابت از قطب عالم امكان، امام مهدى موعود(ع) كند تا سفرى پرثمر در پيش داشته باشد.
6) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٣، حديث ٢٣.
7) . جناب سيد بن طاووس در فلاح السائل، ص ۴٨۵، با سند خود روايتى را از امام هادى(ع) نقل مى‌كند كه فرمود: ما اهل بيت هنگام خوابمان ده ويژگى داريم: اوّل طهارت (وضو و...) و... .
8) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ح ٢٣، ص ٣٩٣ و ٣٩۴.
9) . مصباح المتهجّد، ص ٧١٧ و ٧١٨؛ هديۀ الزّائرين و بهجة الناظرين، شيخ عبّاس قمى، ص ١١٧.
10) . در مجمع البحرين، ج ۵، ص ۵٠٠ آمده است: خدا را تهليل كرد يعنى گفت: (لا اله الا الله). تكبير يعنى گفتن (الله اكبر)، تحميد يعنى گفتن (الحمد لله) و تمجيد يعنى گفتن (لا حول و لا قوة الا بالله).
11) . شيخ فخرالدين طريحى در مجمع البحرين، ج۶، ص ٢۶٧ مى‌نويسد: «سكينه نزد اهل تحقيق هيئتى جسمانى است كه ناشى از استقرار، طمأنينه و آرامش اعضا مى‌باشد و وقار هيئتى نفسانى است كه ناشى از طمأنينه، ثبات و آرامش نفس است»؛ امّا به نظر مى‌رسد اين تعريف، كاملاً بر عكس باشد چراكه قرآن كريم «سكينه» را به قلب نسبت مى‌دهد و مى‌فرمايد: هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ ؛ (اوست كه آرامش را در دل‌هاى مؤمنان جاى داد...). فتح، ۴.
12) . سورۀ حشر، آية ٢١ تا ٢۴
13) . كامل الزيارات، باب ٧٩، ص ٣٩۴ و ٣٩۵
14) . همان، ص ٣٩۵.
15) . همان، باب ۴٨، حديث ١، ص ٢۵٠ و ٢۵١.
16) . كامل الزّيارات، باب ۴٨، حديث ١، ص ٢۵١؛ به طور كلّى مراقبه در همۀ ابعاد جسمى و روحى بر زائر سيد الشهداء(ع) لازم است به ويژه حفظ نگاه، كه زائر، هم بايد چشم خود را از نگاه به محرّمات حفظ كند و هم بايد چشم خود را از ديدن امور بيهوده و از آنچه خلاف توجّه قلبى مى‌باشد، حفظ كند. امام صادق(ع) مى‌فرمايد: «نگاه [حرام] تيرى از تيرهاى مسموم ابليس است و چه بسا نگاه كوتاهى كه حسرتى طولانى در پى دارد.» (اصول كافى، ج ۵، ص ۵۵٩). نيز رسول خدا۶ فرمود: «نگاه حرام تيرى از تيرهاى مسموم ابليس است، پس هر كس آن را از خوف خداوند ترك كند، خداوند ايمانى به او عطا كند كه شيرينى آن را در قلبش مى‌يابد. (بحارالأنوار، ج ١٠١، ص ٣٨).
17) . همان: مرحوم محدّث قمى (ره) در مفاتيح الجنان، آداب مخصوصۀ زيارت امام حسين(ع) ، مى‌نويسد: «آنكه اگر در بين راه زوّار پياده ديد كه وامانده و خسته شده و از او استعانتى خواست، تا ممكن شود در كار او اهتمام نموده، و او را به منزل برساند، و مبادا به او استخفاف و بى‌اعتنايى‌نمايد. شيخ كلينى به سند معتبر از ابوهارون روايت كرده كه: من حاضر بودم در خدمت حضرت صادق(عليه السلام)كه فرمود به مردمى كه در نزد او بودند: چه شده از براى شما كه استخفاف مى‌نماييد به ما؟ پس از بين آنها مردى از اهل خراسان برخاست و گفت: پناه مى‌بريم به خدا از آنكه ما به شما، يا به چيزى از امر شمااستخفاف كنيم، فرمود: آرى تو خودت يكى از آن اشخاص هستى كه سبك شمردى و خوار نمودى مرا، آن مرد گفت: پناه مى‌برم به خدا كه من خوار نموده باشم شما را، فرمود: واى بر تو آيا نشنيدى فلان‌كس را در وقتى كه نزديك به جُحفه بوديم، با تو گفت: مرا به قدر يك ميل سوار كن كه به خدا سوگند من خسته شدم، به خدا سوگند كه تو سر به سوى او بلند نكردى و استخفاف به او نمودى، و هر كسى كه مؤمنى را خوار نمايد ما را خوار نموده است، وحرمت خدا را ضايع كرده.»
18) . كامل الزّيارات، باب ۴٨، حديث ١، ص ٢۵١.
19) . همان.
20) . همان، باب ٧٩، ص ٣٩۵.
21) . همان، باب ۴٧، ح ١، ص ٢۴٨ و ٢۴٩: امام صادق(ع) فرمودند: «به من خبر رسيده است كه گروهى، هنگامى كه حسين(ع) را زيارت مى‌كنند به همراه خود سفره‌هاى غذا حمل مى‌كنند كه در آن شيرينى و حلوا و مانند آنهاست و اگر قبور دوستانشان را زيارت مى‌كردند اين چيزها را با خود حمل نمى‌كردند.»
22) . المزار، محمّد بن المشهدى، باب ١۴، ص ٣۶٩: از لهو و لعب كناره گير و از غذا و نوشيدنى لذيذ بپرهيز. مرحوم محدّث قمى \ در مفاتيح الجنان، مى‌نويسد: «شيخ كلينى \ روايت كرده كه: بعد از شهادت امام حسين(ع) زوجه كلبيه آن حضرت اقامۀ ماتم نمود براى آن حضرت، و گريست و گريستند ساير زن‌ها وخدمتكاران تا حدّى كه اشك‌هاى آنها خشك شد و ديگر اشكشان نيامد، پس، از جايى براى آن مخدّره هديه فرستادند جونى، كه معنى آن را مرغ قطا گفته‌اند، براى آنكه از خوردن آن قوّتى بگيرند در گريستن بر امام حسين(ع) ، چون آن محترمه آن را ديد پرسيد: اين چيست؟ گفتند: اين هديه‌اى است كه فلانى فرستاده براى شما كه استعانت بجوييد به آن در ماتم حسين(ع) ، فرمود: ما كه در عروسى نيستيم، ما را چه به اين خوراك؟! پس امر فرمود آن را از خانه بيرون‌بردند.
23) . كامل الزّيارات، باب ۴٨، حديث ١، ص ٢۵١.
24) . كامل الزّيارات، باب ۴٨، ح١، ص ٢۵١ و نيز باب ٧٩، ص ٣٩۵.
25) . همان. مرحوم محدّث قمى در هديۀ الزّائرين و بهجة الناظرين، طبع مؤسسۀ جهانى سبطين، ص ٣٣ از جمله آداب زيارت مى‌نويسد: «پوشيدن جامه‌هاى پاك و پاكيزه و نو، چنانچه در كتاب «دروس» تصريح به آن شده و نيكو است سفيد بودن رنگ آن.»
26) . بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٣١ و ٢٣٢؛ مصباح الزّائر، ص ٢٢١.
27) . المزار ابن المشهدى، ص ۴١٧؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٣٢؛ مصباح الزّائر، ص ٢٢٢.
28) . در كتاب فرهنگ عاشورا، جواد محدّثى، ص ٣۴۶ تحت عنوان (عَلْقم) آمده است: «علقم يا علقمه، نام نهرى است از فرات، كه عبّاس بن على٨ در روز عاشورا، كنار آن به شهادت رسيد. نيز به معناى تلخى است و هر درخت تلخ و آب بسيار سخت را هم علقم گويند و هم حنظل...» و نيز در ص ۴٨٧ تحت عنوان (نهر علقمه) مى‌نويسد: «نهر علقمه يا علقمى، نهرى بوده كه از فرات منشعب شده و آب زلال آن را به منطقۀ كربلا و سرزمين‌هاى اطراف آن مى‌رسانده است. نسبت علقمى به شخص است، جدّ مؤيدالدّين علقمى وزير، حفر كنندۀ آن نهر بوده است [موسوعۀ العتبات المقدّسة، ج ٨، ص ٣٢ و ٣٨] منظور از اين كه مى‌فرمايد: «هنگامى كه پل علقمى مشرف شدى» آن است كه وقتى در كنار نهر علقمى واقع شدى چنين بگو.
29) . المزار ابن المشهدى، ص ۴١٨؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٣٢ و ٢٣٣؛ مصباح الزّائر، ص ٢٢٢.
30) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩۶ و ٣٩٧. مقصود از اين كه مى‌فرمايد: «هنگامى كه به فرات رسيدى» آن قسمت از فرات است كه معروف به «شريعة امام صادق(ع) » مى‌باشد. ر. ك: هدية الزائرين، ص ١١٧.
31) . همان، ص ٣٧٩، در مورد خوردن نان و شير (يا دوغ و ماست) درگذشته روايتى نقل كرديم. امّا غاضريه و نينوا دو نام از نام‌هاى كربلاست. محدّث قمّى در «هدية الزائرين» ص ١٠٣ مى‌نويسد: از حضرت باقر(ع) منقول است كه فرمود: «غاضريه يعنى كربلا، بقعه‌اى است كه در آن بقعه حق تعالى با موسى بن عمران(ع) سخن گفت و با نوح(ع) مناجات كرد و آن
32) . كامل الزيارات، باب ۴٩، ص ٢۵۴، حديث ٣؛ خداوند فرشتگانى را موكّل قبر امام حسين(ع) قرار داده است پس هنگامى كه كسى قصد زيارتش كند، خداوند گناه او را به آنها (فرشتگان) عطا كند، پس اگر قدمى بردارد همه را محو كند، پس آنگاه اگر قدم ديگرى بردارد حسناتش را دو چندان كند، پس همواره حسنات او را دو چندان كند تا بهشت براى او واجب شود، پس آنگاه پيرامون او را فراگيرند و او را تقديس كنند و به فرشتگان آسمان ندا دهند كه زائران حبيب حبيب خدا را تقديس كنيد، پس هنگامى كه غسل كردند محمّد ندايشان دهد: ..... تا آخر حديث كه ترجمۀ آن در متن مذكور است.
33) . كامل الزيارات، باب ٧۵، ص ٣۴٣ و ٣۴۴، حديث سوم. همچنين مرحوم محدّث قمى در هديۀ الزائرين، ص ١١٨، ضمن حديثى از امام صادق(ع) مى‌نويسد: «... پس غسل كن از فرات، به درستى كه پدرم مرا از پدرانش خبر داد كه رسول خدا فرمود: اين پسر من حسين، بعد از من در كنار شطّ فرات، كشته خواهد شد، پس هر كس او را زيارت كند و از فرات غسل كند، گناهان از او بريزد، مانند روزى كه از مادر متولّد شده است.»
34) . مصباح الكفعمى، ص ١٢؛ الالفية والنّقلية، شهيد اوّل، چاپ مركز تحقيقات اسلامى، وابسته به دفتر تبليغات حوزه علميه قم، ص ٩۶ و ٩٧.
35) . الف: كامل الزيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٧: «اَللّهُمَّ طَهِّرْنى وَ طَهِّرْ لى قَلْبى، وَ اشْرَحْ لى صَدْرى و أَجِرْ عَلى لِسانى مَحَبَّتَك َوَ مِدْحَتَكَ وَ لثَّناءَ عَلَيكَ فَإنَّهُ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِكَ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ قِوامَ دينى لتَّسْليمُ لأَمْرِكَ وَ آلشَّهادَةُ عَلى جَميع أَنبيائكَ وَ رُسُلِكَ بِالأُلْفَة بَينَهُمْ، أَشْهَدُ أَنَّهُمْ أَنبياؤُكَ وَ رُسُلُكَ إلى جَميعِ خَلْقِكَ اللّهمَ جْعَلْهُ لى نُوَراً وَ طَهُورَاً وَ حِرْزَاً وَ شِفاءً مِنْ كُلِّ سُقْمٍ وَ داءٍ وَ مِنْ كُلِّ آفَةٍ وَ عاهَۀ وَ مِنْ شَرِّ ما أَخافُ وَ أَحْذَرُ. اللّهُمَّ طَهِّرْ بِهِ قَلْبى وَ جَوارِحى وَ عِظامى وَ لَحْمى وَ دَمى وَ شَعْرى وَ بَشَرى وَ مُخّى وَ عَصَبى وَ ما أَقَلَّتِ الأَرْضُ مِنّى، وَ جْعَلْهُ لى شاهِدَاً يوْمَ فَقْرى وَ فاقَتى.»؛ اين دعا در حال غسل خوانده مى‌شود. ب: هدية الزائرين و بهجة النّاظرين، ص ١١٨: «چون غسل مى‌كنى در اثناى غسل بگو: «بِسْمِ اللهِ وَ باللهِ اللّهمَ جْعَلْهُ نُوراً وَ طَهُوراً وَ حِرْزاً و شِفاءً منْ كُلِّ داءٍ وَ آفَةٍ وَ سُقْمٍ وَ عاهَةٍ، اللّهُمَّ طَهِّرْ بِهِ قَلْبى وَ شْرَحْ بِهِ صَدْرى وَ سَهِّلْ بِهِ امْرى.»
36) . همان، ص ٣۴٨ و ٣۴٩، حديث ١٠.
37) . كامل الزّيارات، باب ٧٧، ص ٣۴٨، ح ٨.
38) . از جمله غسل‌هاى مستحبّ در شريعت مطهّرة اسلام، غسل زيارت حضرت سيدالشهدا(ع) مى‌باشد. برخى از مراجع عظام تقليد (دامت بركاتهم) غسل مستحبّى را - كه از جملۀ آنها غسل زيارت حضرت سيدالشهدا(ع) است - از وضو كافى مى‌دانند يعنى با وجود غسل، ديگر نيازى به وضو نمى‌باشد و برخى ديگر غسل را كافى نمى‌دانند - در اين گونه مسائل بايد هر كس به نظر مرجع تقليد خود مراجعه كند.
39) . بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ١٩۵؛ عطيۀ عوفى مى‌گويد: با جابر بن عبدالله انصارى \ براى زيارت قبر امام حسين(ع) خارج شديم، پس وقتى كه وارد كربلا شديم جابر نزديك رود فرات شد و غسل كرد، سپس لباسى را ازار و لباسى را رداى خود قرار داد، سپس كيسه‌اى را كه در آن سُعد «گياهى خوشبو كه آن را خشك مى‌كردند و بعد مى‌ساييدند و پودر مى‌كردند و از آن به عنوان عطر و بوى خوش استفاده مى‌كردند» بود گشود و آن را بر بدن خود پراكنده ساخت و ماليد، سپس هيچ گامى برنمى‌داشت مگر اين كه ذكر خدا مى‌كرد تا اين كه نزديك قبر شد... . امّا معناى «ازار» و «ردا». در مجمع البحرين طريحى، ج ٣، ص ٢٠۴ آمده است: «الازار بالكسر: ثَوبٌ حاملٌ بجميع البدن»؛ ازار، لباسى است كه همۀ بدن را در برمى‌گيرد.
40) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٨.
41) . در مجمع البحرين، ج ۴، ص ٣۵٢ «المشرعۀ» به معناى راه آب براى تشنگان است. نيز در هديۀ الزّائرين محدّث قمى، ص ١١٨ آمده است: «دو ركعت نماز كن در بيرون مشرعه كه آن همان مكانى است كه حق تعالى در شأن او فرموده: وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجٰاوِرٰاتٌ وَ جَنّٰاتٌ مِنْ أَعْنٰابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوٰانٌ وَ غَيْرُ صِنْوٰانٍ يُسْقىٰ بِمٰاءٍ وٰاحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَهٰا عَلىٰ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ ؛ (و در روى زمين، قطعاتى در كنار هم قرار دارد كه با هم متفاوتند و نيز باغ‌هايى از انگور و زراعت و نخل‌ها و درختان ميوۀ گوناگون كه گاه بر يك پايه مى‌رويند و گاه بر دو پايه، و عجيب‌تر آن كه همۀ آنها از يك آب سيراب مى‌شوند و با اين حال، بعضى از آنها را از جهت ميوه بر ديگرى برترى مى‌دهيم. (سورۀ رعد، ۴) و همچنين در ص ١٢٣ مى‌نويسد: «شريعۀ حضرت صادق(ع) ظاهراً آن [مكان و] موضع مى‌باشد كه اكنون مشهور است به مقام آن حضرت و در آن موضع، عمارتى ساخته‌اند.» همچنين در كتاب «عتبات عاليات عراق» دكتر اصغر قائدان، ص ١۵٨ آمده است: «مقام امام صادق(ع) ، در اطراف حرم امام حسين(ع) در زمين‌هاى معروف به جعفريات، قبّه و زيارتگاهى وجود دارد كه گفته مى‌شود امام صادق(ع) هنگام زيارت امام حسين(ع) در آن مكان با آب نهر فرات، غسل زيارت مى‌كرد.
42) . المزار، محمد بن المشهدى، ص ۴١٩ و ۴٢٠.
43) . همان، ص ۴٢٠.
44) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٨: «اَللّهُمَّ إِنّى أَرَدْتُكَ فَأَرِدْنى وَ إِنّى أَقْبَلْتُ بِوَجْهى إِلَيكَ فَلا تُعْرِضْ بِوَجْهِكَ عَنّى فَإِنْ كُنتَ عَلَى ساخِطاً فَتُبْ عَلَى وَ رْحَمْ مَسيرى إِلى بْنِ حَبيبِكَ أَبْتَغى بِذلِكَ رِضاكَ عَنّى فَرْضَ عَنّى وَ لا تخَيبنى يا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ». دعاهاى ديگرى نيز وجود دارد. علاقمندان مى‌توانند به كامل الزّيارات مراجعه نمايند.
45) . المزار، ابن المشهدى، ص ۴٢٠ و كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٨، صلوات بر امام حسين(ع) در شمارۀ (۶١) ذكر خواهد شد.
46) . كامل الزّيارات، باب ۴٩، ص ٢۵۴ و ٢۵۵، حديث ۴؛ هر كه با پاى پياده به سوى قبر امام حسين(ع) برود، خداوند به هر گامى، هزار حسنه برايش مى‌نويسد و هزار گناه از او محو مى‌كند و هزار درجه او را بالا مى‌برد، پس هنگامى كه به فرات رسيدى غسل كن و كفش‌هاى خود را از پا بيرون كن و با پاى برهنه حركت كن و بسان بنده‌اى ذليل راه برو. همچنين در الكافى، ج ۴، ص ۵٧۶.
47) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٩و المزار ابن المشهدى، ص ۴٢٠.
48) . در كتاب فرهنگ عاشورا، جواد محدّثى، ص ١٢٩، تحت عنوان «تلّ زينبيه» آمده است: «تلّ، به معناى تپّه، تودۀ خاك و ريگ است، پُشتۀ برآمده از زمين؛ سرزمين كربلا، ناهموار و داراى تلّ و تپه بود. در حادثۀ كربلا، تلّ و تپّه‌اى مشرف بر شهادتگاه شهداى كربلا بود و حضرت زينب٣ بالاى آن مى‌آمد تا وضع برادرش امام حسين(ع) را در ميدان نبرد بررسى كند و جوياى حال او شود. در حال حاضر، بنايى به همين نام در سمت غرب صحن سيدالشهدا(ع) طرف درب «زينبيه» وجود دارد. تجديد بناى تلّ زينبيه در اين اواخر، در سال ١٣٩٨ه‍- .ق. بوده است. قبلاً اتاقى كوچك بود كه در بازسازى اخير، به صورت مجلّل و مرتفع‌تر از سطح خيابان، به اندازۀ يك مسجد كوچك است.»
49) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٩٩.
50) . المزار، ابن المشهدى، ص ٣٧١؛ التهذيب، ج ۶، ص ۵۶، با اندكى تفاوت.
51) . المزار، ابن المشهدى، ص ٣٧١.
52) . همان؛ التهذيب، ج ۶، ص ۵۶. آية الكرسى، آيۀ ٢۵۵ تا ٢۶٧ سورۀ بقره مى‌باشد و آيات آخر سورۀ حشر قبلاً ذكر شد.
53) . التّهذيب، ج ۶، ص ۵۶ و ۵٧؛ المزار، ابن المشهدى، ص ٣٧٢ و ٣٧٣ با مختصر تفاوت.
54) . كامل الزّيارات، باب ۴٨، ص ٢۵٢، حديث ٣ و نيز الكافى، ج ۴، ص ۵٨٧.
55) . التهذيب، ج ۶، ص ۵٧ و ۵٨؛ المزار، شيخ مفيد، ص ١٠۴؛ المزار، ابن المشهدى، ص ٣٧۴؛ بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٠٩.
56) . مصباح المتهجّد، ص ٧٢٠ و بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ١٣۴.
57) . الدّروس الشرعية فى فقه الامامية، شهيد اوّل، ج ٢، ص ٢٢.
58) . بحارالأنوار، ج ٩٩، ص ١١۵ و ١١۶. و نيز مفاتيح الجنان (در اذن دخول حرم‌هاى شريفه). مرحوم محدّث قمى \ درهديةالزّائرين و بهجة الناظرين) ص ۴١ و ۴٢ به نقل از «بلد الامين» و «الجنّة الواقية» كه همان مصباح كفعمى است، اذن دخولى را ذكر كرده است كه براى همۀ مشاهد مشرّفه مى‌توان خواند و آن اذن دخول اين است: «اللّهُمَّ إِنِّى وَقَفْتُ عَلَى بَاب مِنْ أَبْوابِ بُيوتِ نَبِيكَ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وَآلِهِ وَقَدْ مَنَعْتَ النَّاسَ أَنْ يدْخُلُوا إِلاّ بِإِذْنِهِ فَقُلْتَ: (Bيٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاّٰ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ ) اللّهُمَّ إِنِّى أَعْتَقِدُ حُرْمَةَ صَاحِبِ هذَا الْمَشْهَدِ الشَّرِيفِ فِى غَيبَتِهِ كَمَا أَعْتَقِدُها فِى حَضْرَتِهِ، وَأَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَكَ وَخُلَفاءَكَ عَلَيهِمُ السَّلامُ أَحْياءٌ عِنْدَكَ يرْزَقُونَ، يرَوْنَ مَقامِى، وَيسْمَعُونَ كَلامِى، وَيرُدُّونَ سَلامِى، وَأَنَّكَ حَجَبْتَ‌عَنْ سَمْعِى كَلامَهُمْ، وَفَتَحْتَ بابَ فَهْمِى بِلَذِيذِ مُناجاتِهِمْ، وَإِنِّى أَسْتَأْذِنُكَ يارَبِّ أَوَّلاً، وَأَسْتَأْذِنُ رَسُولَكَ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وَآلِهِ ثانِياً، وَأَسْتَأْذِنُ خَلِيفَتَكَ الاِْمامَ الْمَفْرُوضَ عَلَى طاعَتُهُ (فلانَ بْنَ فلان) [نام امام را مى‌برى مثلاً حسين بن على(ع)] وَالْمَلائِكَةَ الْمُوَكَّلِينَ بِهذِهِ الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ ثالِثاً، أَأَدْخُلُ يارَسُولَ اللّهِ؟ أَأَدْخُلُ يا حُجَّةَ اللّهِ؟ أَأَدْخُلُ يا مَلائِكَةَ اللّهِ الْمُقَرَّبِينَ الْمُقِيمِينَ فِى هذَا الْمَشْهَدِ؟ فَأْذَنْ لِى يامَوْلاى فِى‌الدُّخُولِ أَفْضَلَ مَا أَذِنْتَ لاَِحَد مِنْ أَوْلِيائِكَ، فَإِنْ لَمْ أَكُنْ أَهْلاً لِذلِكَ فَأَنْتَ أَهْلٌ لِه» پس عتبة مباركه را ببوس و داخل شو و بگو: «بِسْمِ اللّهِ، وَبِاللّهِ، وَفِى سَبِيلِ اللّهِ، وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وَآلِهِ. اللّهُمَّ اغْفِرْ لِى، وَارْحَمْنِى، وَتُبْ عَلَى إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» و نيز در بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ٢٢، اذن دخول ديگرى از سيد \ نقل شده است.
59) . مجمع البحرين، ج ٢، ص ١١۴،همچنين در كتاب «روح مجرّد» تأليف مرحوم علاّمه حسينى تهرانى، ص ٢٠۵ آمده است: «در شرح قاموس اللّغة گفته است: عَتَبه به تحريك، آستانة در يا بالاى هر دو است» پس مقصود از عتبه، آستانة در، سطح جلوى در و چوب زيرين جلوى در ورودى زائران است.
60) . بحارالأنوار، ج٩٧، ص ٢٨٣.
61) . بحارالأنوار، ج ٩٩، ص ١١۶.
62) . همان، ص ٢٠۴ و ٢٠۵.
63) . مصباح الكفعمى، ص ۴٧٢.
64) . الدّروس الشّرعية، ج٢، ص ٢۵.
65) . هدية الزّائرين، ص ٣۴ به نقل از تحيۀ الزّائر محدّث نورى.
66) . در كتاب «در محضر آيت‌الله العظمى بهجت دامت بركاته» نوشتۀ استاد محمدحسين رخشاد، ج ١، ص ٢٨۵ و ٢٨۶ آمده است: «آقايى ظاهراً به مرحوم شيخ انصارى كه حرم يا ضريح را بوسيد، اعتراض كرد كه: آقا شما هم؟ برعكس، مرحوم دربندى به ايشان گفت: آقا، كار شما براى مردم حجّت است، وقتى به حرم مى‌روى، ضريح حضرت ابوالفضل را ببوس، شيخ در جواب فرمود: «عتبۀ درب را مى‌بوسم كه گرد و خاك پاى زوّار است!».
67) . اساساً مقتضاى عشق، بوسه بر همۀ اشياى منسوب به معشوق است: امرّ على جدار ديار سلمى أُقبّل ذا الجدار و ذا الجدارا و ما حبّ الدّيار شغفن قلبى و لكن حُبُّ من سكن الدّيارا از ديوار كوى و ديار سلمى (معشوقۀ شاعر) عبور مى‌كنم و اين ديوار و آن ديوار را مى‌بوسم. دوستى و عشق ديار قلب مرا اسير عشق خود نكرده است ولى عشق كسى كه ساكن اين ديار است دلم را اسير خود كرده است. اقبّل ارضا سار فيها جِمالُها فكيف بدارٍ دار فيها جمالها زمينى كه شتران آن يار از آنجا سير نموده مى‌بوسم. پس (حال من) با خانه‌اى كه زيبايى يار در آن گردش نموده چگونه است؟
68) . المزار، ابن المشهدى، ص ۵۶؛ مصباح الزّائر، ص ١٩٨.
69) . الدروس الشرعية، ج ٢، ص ٢٣: «فإذا دخل قدّم رجله اليمنى و اذا خرج فباليسرى».
70) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣۶٧، حديث سوم.
71) . الاِقبال بالأعمال الحسنۀ، سيد بن طاووس، ج ٣، ص ۶۶.
72) . بصائرالدّرجات فى مناقب آل محمّد، محمّد بن حسن الصفّار، ص ۴٠۶ و ۴٠٧ بيشتر متن حديث ترجمه شد امّا آن مقدار كه باقى مانده است از اين قرار است: به امام گفتم: دار جلال چيست؟ فرمود: ما (دار) هستيم و آن قول خداوند است كه فرمود: «اين سراى آخرت است، آن را براى كسانى كه در روى زمين نمى‌خواهند سركشى و تبهكارى كنند، مقرّر داشته‌ايم و سرانجام نيك از آن پرهيزكاران است.» پس ما عاقبت هستيم اى سعد! و امّا مودّت ما براى متّقين است، خداوند تبارك و تعالى مى‌فرمايد: «متبرّك باد نام پروردگارت كه شكوهمند و گرامى است»، پس ما جلال و كرامت الهى هستيم كه خداوند،بندگان را به سبب طاعت ما، کرامت بخشید.
73) . بحارالأنوار، ج ٩٨، ص ١۴٨.
74) . همان، ص ١۶٨.
75) . همان، ص ٢۵٩.
76) . همان، ص ٣٣٢.
77) . مصباح المتهجّد، ص ٧٢٢ و مصباح كفعمى، ص ۴٩١.
78) . بحارالأنوار، ج ٩٧، ص ٢٨۵.
79) . كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣٨٩.
80) . همان، باب ٧٩، ص ٣۶٠.
81) . «قائماً» مفعول مطلق تأكيدى و «تقوم» عامل آن است.
82) . الاقبال، ج٢، ص ١٢٣.
83) . بحارالأنوار، ج ٩٩، ص ١۶٢ به نقل از مصباح الزّائر، سيد بن طاووس، ص ١٩٧ و ٢٠٠ و ٢٢۴ و ٢٩٣.
84) . علاّمۀ امينى در موسوعۀ الغدير، ج ۶، جزء ۵، ص ١٩٨ ذيل عنوان (ادب الزائر عند الجمهور)، آداب زيارت نبوى در ادب هجدهم مى نويسد: «براى زائر سزاوار است كه هنگام زيارت، ايستاده باشد چنانكه اين حالت به ادب سزاوارتر است، پس اگر طولانى شد اشكالى ندارد كه با ادب و بر دو زانو بنشيند و در مقام هيبت و اجلال، با دلى آسوده، چشم خود را فرو افكند و با قلب خود، جلالت موقف خود را و اين كه پيامبر [در ساير مشاهد، امامان] زنده‌اند و ناظر احوال او و آگاه بر او، استحضار كند.» محدّث قمى نيز به نقل از (تحية الزائر) محدّث نورى در كتاب (هديةالزائرين) ص ٣۵ مى‌نويسد: «نوزدهم: ايستادن در وقت خواندن زيارت اگر عذرى ندارد از ضعف و درد كمر و درد پا و غيرها و اين ادب صريحاً در جايى ذكر نشده وليكن خوبى آن از جهات كثيره استفاده شده، كه ذكرش مناسب اينجا نيست.» بخشى از جهات آن درمتن كتاب (ادب الزّائر) مذكور است كه ترجمۀ آن را ذكر كرديم.
85) . المزار، شيخ مفيد، ص ٧٨ و كامل الزّيارات، باب ٧٩، ص ٣۶۴؛ التهذيب، ج ۶، ص ۵٧.
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally