نقش حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) بر سیمای فرهنگی  استان کهکیلویه و بریراحمد
نقش حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و گردشگری استان کهکیلویه و بریراحمد و الگومندی آن برای اماکن مذهبی
دوشنبه 10 اردیبهشت 1397    
بازدید: 327

نقش حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) بر سیمای فرهنگی استان کهکیلویه و بریراحمد 

 
نقش حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و گردشگری استان کهکیلویه و بریراحمد و الگومندی آن برای اماکن مذهبی
 
 
امیر ستاری
دکتر قاسم زرعی
 
چکیده

این پژوهش تلاش دارد با به‌کارگیری نظریاتی که ورود به عرصة فرهنگی، اجتماعی و سیاسی زنان ایران را اساساَ زاده و منطبق بر بنیادهای دین اسلام می‌داند، به یک پرسش اصلی و چند پرسش فرعی در مورد نقش حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و گردشگری استان کهکیلویه و بریراحمد و

الگومندی آن برای اماکن مذهبی، پاسخ دهد.

دین اسلام، هويت جديدى را براى سرزمين و زنان ايران به وجود آورد كه محوريت آن بر پاية قوانین اسلامی دربارة زنان و سیرة عملی اهل بیت بود. توجه به نوع تفکر زنان بعد از ورود اسلام به ایران و بویژه بی‌بی حکمیه خاتون (س)و با تأکید بر حرم ایشان در محدوده جغرافیایی استان کهکیلویه و بریراحمد اين

پرسش را ايجاد می‌کند كه
حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س) چه تأثیری بر سیمای فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و گردشگری استان داشته است؟

 

موضوع اين بررسى در حوزة دین، جامعه شناسی، تاریخ و حتی جغرافیا قرار می‌گیرد. در اين بررسى از روش تحقيق تاريخى و اسنادی برای تبیین و توضیح استفاده شده است.

از نتایج این پژوهش اینکه بی‌بی حکمیه خاتون (س) می‌تواند الگوی زنان اسلامی برای رسیدن به اهداف و دستیابی به آزادی و آرمان‌های خود، در سایة حکومت و قانون منتج از دین اسلام باشد و برکات و کرامات ایشان می‌‌تواند نقطه عطفی بر ارتقای سبک زندگی زنان ایرانی و تحکیم خانواده قرار گیرد. و از طرف دیگر در حوزة گردشگری مذهبی این مکان مقدس توان تبدیل شدن به یکی از قطب های گردشگری جنوب کشور (حتی در حوزة خلیج فارس) را دارد.

این مقاله نتیجه‌گیری می‌کند که دین اسلام بهترین الگوی تجربی و بومی‌‌شده را برای ورود زنان به عرصة اجتماعی و فرهنگی و سیاسی فراهم کرد و پاسخی درخور برای خیزش هویتی زنان به بار آورد. از این رو، حرم مطهر بی‌بی حکمیه خاتون (س) می‌تواند منشأ خیرات زیادی برای استان در حوزه‌های فرهنگی،

مذهبی، اجتماعی وگردشگری باشد.


مقدمه

در تاریخ اسلام، تشیع از همان آغاز به عنوان تجلّی عینی حقانیت و مظلومیت، منادی عدالت‌خواهی و حافظ ارزش‌ها و آرمان‌های انسانی نهضت اسلام راستین بوده و پیامبر بزرگوار اسلام و خاندان پاک و نورانی ائمة معصومین علیهم السلام وجود پربرکت خود را برای تحقق آن ارزش­های مقدس وقف نموده و در این راه بیش‌ترین مشقت‌ها و محدودیت­ها را از ناحیة دشمنان تحمل کرده‌اند و نهایتاً نیز در دفاع از کیان اسلام شهادت را به عنوان پیام حقیقت و نور هدایت بشریت برگزیده­اند. دشمنان ستمکار و کینه‌توز اهل بیت که زشت­ترین جلوة آنان، خلفای دنیاپرست و سفّاک اموی و عباسی بودند، در مقابله و مبارزة نابرابر و ریاکارانة خود با جانشینان بحق پیامبر گرامی، از هیچ گونه ظلم و عداوتی مضایقه نکردند و اوج شقاوت و قساوت خود را در قیام بزرگ‌پرچمدار عدالت و شهادت، حضرت اباعبدا... الحسین (ع) به اثبات رساندند.

فرزندان و نوادگان ائمة اطهار علیهم السلام نیز در زمان حیات خود بسان اجداد مطهرشان مورد ظلم و جور خلفای اموی و عباسی و حکام دست‌نشاندة آنان قرار داشتند، لذا پس از آغاز نهضت­های عدالت‌خواهانة شیعه از نیمة دوم قرن اول هجری، تعقیب، دستگیری و شکنجة گسترده و روزافزون سادات و علویان شدت یافت و تمام فشار حکام ستمگر بر روی مناطق حجاز و عراق؛ یعنی دو کانون اصلی مبارزات، متمرکز گردید، لذا مهاجرت و اختفای آن بزرگواران به سوی مناطق شرقی و امن‌تر از همان زمان آغاز شد (سرقدی،1390).

یکی از امامزادگانی که در این مسیر به شهادت رسیدند امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) بودند که پس از مهاجرت حضرت علی بن موسی الرضا (ع)از مدینه به خراسان و به دلیل ستم‌هایی که بر ایشان شده بود مجبور به ترک موطن خود شدند و در اثر تعقیب دشمنان اسلام و اختفا در مناطق دور افتاده، شرایط دشواری را تحمل کردند و در محاربه با دشمن در استان کهگیلویه و بویراحمد به شهادت رسیدند. این استان دارای اماکن مذهبی زیادی است اما مرقد و زیارتگاه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) به دلیل اینکه از روزگار گذشته تاکنون به طور شبانه روزی محل نذر و نیاز عموم و صاحب کرامات بوده است، دارای اهمیت ویژه‌ای برای استان است. به طوری که زوّار زیادی از سراسر کشور بویژه از شهرها و مناطق همجوار و حتی کشورهای عربی حوزة خلیج فارس به این حرم مطهر سفر می‌کنند.

در جلد سوم کتاب مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقه الاسلام کلینی، صفحة 150 آمده است: «حكيمه، دختر امام موسى كاظم عليه السلام و خواهر امام رضا عليه السلام است. شيخ مفيد، نام او را در زمرۀ فرزندان امام موسى بن جعفر عليهما السلام، ذكر كرده است[3]. اين بانوى گرامى، در خانوادۀ عصمت و طهارت پرورش يافته و از راويان حديثِ برادر گرامیش امام رضا عليه السلام بوده است و هنگام ولادت امام جواد عليه السلام (برادر زاده‌اش) ، حضور داشته است».

مرقد و زیارتگاه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س)، دختر بلافصل امام هفتم موسی‌بن‌کاظم(ع) در 81 کیلومتری جنوب گچساران و ضلع شرقی روستای بی‌بی حکیمه از توابع و روستاهای این شهرستان، حد فاصل بندر گناوه به مرکز گچساران (دوگنبدان) در میان تنگه‌ای بزرگ و طولانی قرار گرفته است. این مرقد مقدس در فضایی تقریباً دایره‌ای‌شکل قرار گرفته است که در اصل، فضایی باز و طبیعی بوده که در عمق کوهستانی صعب ‌العبور و منحصر به فرد ایجاد شده است به گونه‌ای که سقف آن به شکل ناهمواری سنگ‌تراشی شده و دیواره‌های آن با سیمان زبره‌کاری شده است. در کنار این آرامگاه، قبر دیگری وجود دارد که بر اساس روایات معتبر، این محل متعلق به گل‌گل

خاتون، کنیز با نجابت و وفادار بی‌بی حکیمه (س) است.

طول ارتفاع آرامگاه بی‌بی حکیمه (س) از کف تا سقف بیش از ده متر و مساحت فضای حرم افزون بر 420 متر مربع بوده و از کف حرم تا کف ساختمان اصلی که به در ورودی حرم منتهی می‌شود دارای دوازده پله منتهی به ورودی راهرو و بین دو جایگاه مردانه و زنانه است. در نزدیکی آرامگاه بی‌بی حکیمه (س) درب کوچکی به نام «باب‌المراد» وجود دارد که بنا بر روایات متعدد، ورودی غاری بوده که بی‌بی حکیمه (س) به همراه کنیز خود در آن پناه گرفته و از دست دشمنان پنهان شده بودند.

بدون تردید، بقاع متبرکة هر استان و کشور سنگرهای فرهنگی تشیع هستند و باید پایگاه ترویج فرهنگ تشیع و اسلام باشند. در این خصوص مقام معظم رهبری فرمودند: «بقاع متبرکه باید به قطب فرهنگی تبدیل شوند»، تبدیل شدن به قطب فرهنگی نیاز به پتانسیل‌های خاص خود دارد و با توجه به تجمیع همه آنها در حرم بی‌بی حکمیه خاتون (س)، بر آنیم که با معرفی ویژگی‌های مذهبی، فرهنگی و گردشگری این حرم و سیرة عملی ایشان بویژه برای زنان ایران و جهان اسلام این مهم را تحقق بخشیم و

این مکان مقدس را قطب فرهنگی جنوب کشور قلمداد کنیم.

 

اهمیت موضوع

آستان نورانی امامزادگان، جزئی از خانه‌ها، آستان‌ها و بیوتی است که طبق آیة شریفة «فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدو و الاصال» خداوند متعال فرمان داده مورد تکریم و تعظیم قرار بگیرند. البته تعظیم این نهاد و بقاع متبرکه به این معنی نیست که فقط بروند و در آنجا سلام کنند، بلکه معنای این کلام و پیام این آیة نورانی این است که از ظرفیت‌های فرهنگی و معنوی این نهاد استفاده کنند؛ زیرا که تعظیم این شعائر الهی در اسلام به اندازه‌ای اهمیت دارد که در قرآن از آن با

تعبیر «تقوای دل‌ها» یاد شده است.[4]

این اماکن مقدس به عنوان امانت‌هایی گرانبها و ارزشمند و میراثی پرسود و بابرکت به شمار می‌روند که در حال حاضر با استفاده از آثار و منافع این سرمایه‌های مادی و معنوی جامعه، می‌توان گام‌های بلندی در جهت تأمین نیازهای مادی و معنوی اقشار جامعه و تحکیم رابطه با آفریدگار مهربان، تقویت روحیة محبت و تعاون و گسترش

فضایل اخلاقی برداشت و به طور کلی موجبات رشد و غنی‌سازی فرهنگی جامعه را فراهم آورد.

جاذبه‌های اماکن مذهبی ایران که گره‌خوردگی تعالیم مذهبی با اندیشه و هنر و زندگی ایرانی را به نمایش می­گذارد، جزو اولین اولویت‌های گردشگری در ایران است. این زوایة دید به موضوع گردشگری و موضوعات فرهنگی، اجتماعی و فراغتی می‌تواند بسیاری از موانع و مشکلات جامعه را برطرف کرده و در شکل گیری مسافرت، ایجاد تمرکز

و چشم انداز فرهنگی مؤثر باشد.

مرقد و زیارتگاه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) نیز در استان کهگیلویه و بویراحمد جزیی از ریشه‌های مهم فرهنگی به حساب می‌آيد و نقش بسیار مهمی در حفظ و تقویت ارزش‌های فرهنگی و مصونیت از هر گونه تهاجم و تعرض فرهنگی نیز دارد و از آنجا که با حضور مستمر مردم در این اماکن و تقویت ارتباط معنوی آنان، گرایش آنها به فرهنگ بیگانه کمتر خواهد شد، بهترین عامل برای دفع هجوم دشمنان به شمار رفته و این فرصت را به وجود می‌آورد تا به عنوان مراکز فعال برای مقابله با هجوم

فرهنگی و جنگ نرم دشمنان تلقی شوند.

اهمیت و جایگاه بسیار رفیع و والای بی‌بی حکیمه خاتون(س) به عنوان سرمایة معنوی و همچنین به عنوان یک زن مسلمان، اهمیت توجه به این مکان مذهبی را دوچندان می‌‌کند. این مقاله با تأکید بر سخنان مقام معظم رهبری، مدظله العالی، که تبدیل امامزادگان و بقاع متبرکه به قطب فرهنگی را خواستار بودند، تدوین می‌‌گردد.

 

نقش بقاع متبرکه در جامعه

از نظر اسلام و فرهنگ پوياي تشيع، امامان معصوم(ع) و برخي از امامزاده‌ها به دليل قرب الهي و اطاعت محض از پروردگار متعال، جايگاه ويژه‌اي نزد خداوند دارند و مي‌توانند واسطة فيض الهي باشند و انسان‌هايي كه در مرحلة پايين‌تر قرار دارند، آن بزرگواران را براي خواستن حاجات خود نزد خداوند وسيله قرار مي‌دهند. علاوه بر

مؤمنین و شیعیان، چه بسا پیروان ادیان و مذاهب دیگر که رنج و هزینه­ سفر متحمل می‌شوند تا از مزاياي مادّي و معنوي زيارت برخوردار شوند.

زیارت، یک رویداد فرهنگی است و به عنوان مقولة فرهنگی خصیصه‌ای از مردم شناخته می‌شود (میشل،1995). زیارت می‌تواند قسمتی از جغرافیای مذهبی باشد که ارتباط بین فرهنگ و زمین را با یک تأکید ویژه به مؤلفه‌های مذهبی دنبال می‌کند (اسفر،1967). با توجه به اهمیت زیارت بقاع متبرکه، علمای اسلامی به فواید و آثار معنوی و

مادی آن تأکید داشته‌اند.

 

امام خمینی (ره) : «ما می‌‌خواهیم که در پناه این بقاع متبرکه، مردم در آرامش زندگی کنند»؛

 

مقام معظم رهبری: «بقاع متبرکه و امامزادگان باید به قطب‌های فرهنگی تبدیل شوند»؛

 

آیت الله جوادی آملی: «بقاع متبرکة امامزادگان باید عالمانه شناخته شوند؛ چرا که شناسایی قبور متبرّک امامزادگان تفسیر عملی سورة مبارکة کوثر است».

امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) (گردشگری دینی) به عنوان یک واقعیت اجتماعی و فرهنگی، دارای وظایف و کارکردهای مثبت در جامعة استان کهگیلویه و بویراحمد است. « بازیابی روانی، آرامش روح، لذت بردن از فضای معنوی، مشاهدة جلوه‌های مختلف آداب و رسوم زیارتی، محصولات معنوی، تمایلات عرفانی- روحانی، جلای جان، خیر و برکت، جلوگیری از هرگونه تنش سیاسی، اجتماعی، صلح پایدار، زدودن تصویر نامناسب و غیر واقعی، پرهیز از بیگانه‌گرایی و احساس حقارت، کشف منابع و منافع، تحول اقتصادی و بازرگانی،کسب درآمد سرشار، اشتغال زایی، شناخت فرهنگ معنوی، احیای غرور ملی، منش فرهنگ (اسلامی– ایرانی)، پاسداشت میراث فرهنگی، شناخت شیوه های زندگی، ایجاد اعتماد به نفس فرهنگی، حفظ منابع فرهنگی، همگرایی فرهنگی، بروز تبادلات فرهنگی، رشد سرمایه فرهنگی، تحکیم درک تفاهم ها، حفظ نظم، انسجام اجتماعی، میراث مشترک انسانی، گسترش روابط دوستانه، ارتباط و پیوند متقابل میزبان و میهمان، تعادل، تعامل، ترمیم، گسست میزبان- میهمان، توسعة شهر زائر

و شهر مجاور و... از مهم‌ترین کارکردها و اثرات مثبت این حوزه در جامعه است (شربتیان،1390).

مرحوم شيخ عباس قمى مؤلف مفاتيح الجنان به نقل از استاد خود محدّث نوری صاحب مستدرک الوسائل، اين اماکن مقدس را از الطاف غيبيّه الهيّه براى رفع گرفتاری

بندگان برمی شمرد و چنين می‌‌فرمايد:

«درمانده و مضطرّ و مريض و مقروض و مظلوم و هراسان و محتاج و نظاير ايشان از صاحبان هموم مفرّق قلوب و مشتّت خاطر و مخلّ حواسّ كه به آنجا پناه برند و تضرّع نمايند و به وسيله صاحب آن مقام از خداوند مسألت نمايند و دواى درد خود را بخواهند و شفا طلبند و دفع شرّ اشرار كنند. و بسيار شده كه به سرعت مقرون به اجابت شده، با مرض رفتند و با عافيت برگشتند، و مظلوم رفتند و مغبوط برگشتند، و با حال پريشان رفتند و آسوده خاطر مراجعت نمودند و البتّه هر چه در آداب و احترام آنجا

بكوشند خير در آنجا بيشتر ببينند»[5] .

 

آسیب شناسی زیارت بقاع متبرکه (بویژه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س))

در کنار اثرات فرهنگی و اجتماعی، آسیب شناسی زیارت بقاع متبرکه (بویژه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س)) در سطح جامعه برای ارائة تمهیدات و برنامه‌ریزی‌های متنوع

فرهنگی و اجتماعی پایدار از ضروریات مسایل فرهنگی است. بنابراین به طور مختصر به نکاتی در این زمینه پرداخته می‌‌شود:

1- با توجه به اینکه زیارت در ایران نوعی نماد فرهنگی قلمداد می‌شود بنابراین باید از کالایی‌شدن زیارت در قالب گردشگری دینی صِرف و یا گذران اوقات فراغت و یا کالای مادی سودآور پرهیز کرد؛ چرا که در این صورت منجر به درآمدهای نامشروع و غیرعقلانی و تخریب آثار معنوی در بین جامعه زوّار خواهد شد. افزایش عوامل جذب

غیرمعنوی در اطراف اماکن مقدس باید با طرح و برنامة جامع برای این اماکن، تحت کنترل قرار گیرد .

2- هدف زیارت بقاع متبرکه، افزایش دانش و کسب معرفت فرهنگی زیر لوای اسلام و ائمة اطهار است. بنابراین از سطحی شدن زیارت به ارتباطات متقابلِ بین فردی مناطق باید

پرهیز شود و هدف اصلی سرلوحة کار قرار گیرد.

3- با توجه به افزایش انگیزة مسافرت در بین مردم شهرستان و استان‌های همجوار، ناهنجاری‌های اجتماعی نیز می‌تواند به واسطة افزایش گردشگران به منطقه افزایش یابد،

بنابراین توجه به این امر خود از ضرویات امر است.

4- یکی از آسیب‌های گردشگری مذهبی و زیارت بقاع متبرکه، برهم خوردن بافت سنتی مرقد و تغییر ارزش‌های سنتی آن است. این موضوع در برخورد با زوّاری که فرهنگ متفاوت و حتی در بعضی از مواقع متضاد با ارزش‌های دینی و سنتی دارند، نمود دارد. بنابراین باید با آموزش و تعیین شرایط زمینه‌ای، از بروز آسیب پیشگیری کرد.

 

راهکارهای جذب گردشگر مذهبی به استان بویژه منطقه بی‌بی حکیمه(س) :

1) تشکیل ستادهای تسهیلات ایام ویژه سال از جمله ستاد نوروزی، ستاد دهه فجر یا ستاد ایام محرم و یا ستاد ویژه ماه مبارک رمضان ... در راستای خدمت‌رسانی بهتر و

شایسته تر جهت جذب گردشگران و مسافران به گچساران و حرم مطهر بی‌بی حکیمه (س)؛

2) برپایی اردوگاه­های وابسته به سازمان‌های دولتی از جمله آموزش و پرورش در منطقة بی‌بی حکیمه(س) برای آشنایی دانش‌آموزان و قشر نوجوان و جوان با میراث دینی و ملی استان و تقویت هویت مذهبی و فرهنگی؛ چرا که اماکن عبادتی و زيارتی، از مهم‌ترين اماکن آموزشی - تربيتی برای انسان است که محيطی مناسب و اثرگذار در امر

اصلاح فرهنگ، بينش، رفتار، اخلاق و پرورش الهی است؛

3) استفاده از فناوری‌های پیشرفته در این مرقد جهت حفظ امنیت و آسایش زائرین و تلاش برای جلب رضایت رفاهی آنان جهت تشویق و ترویج زائرین برای سفرهای دوباره به

این مکان مقدس؛

4) با توجه به اینکه شکل بنای این امامزاده به صورت طبيعى در دل کوه و در حفره‌اى محفوظ احداث شده است و همچنین در نزديکى امام‌زاده، چشمة‌ آب گرمى وجود دارد که زائرين از آن استفاده مى‌‌کنند، بنابراین ظرفیت این مکان مقدس برای جذب گردشگر دو چندان شده است. طبیعی‌بودن مناظر اطراف امامزاده و همچنین محل دفن امامزاده که در غار واقع شده، محبوبیت و عشق به زیارت این امامزاده را افزون کرده است. بنابراین ثبت‌کردن این حرم در حوزة گردشگری مذهبی با ارائة تصویری قابل

قبول از پنانسیل‌های طبیعی و البته معنوی از ضروریات کار است؛

5) به نظر می‌رسد قابلیت‌های گردشگری این مکان نیاز به معرفی ویژه و برجسته‌سازی دارد به طوری که باید با معرفی و تبلیغات، جزو پنج حرم اهل بیت (ع) در ایران شناسانده شود. اين زيارتگاه ظرفیت آن را دارد که گروه زيادى در طول سال از سراسر ايران، بويژه از نقاط مختلف جنوب کشور و حتی کشورهای حوزة خلیج فارس و

شیعه‌نشین (کویت، بحرین، امارات، قطر) و دیگر کشورهای عربی از جمله لبنان، عراق، عربستان و سوریهرا جذب نماید؛

6) حضرت از کرامات بسیار بالایی برخوردار بوده به طوری که هر ساله تعدادی از دردمندان و افراد بیمار و لاعلاج را شفا داده است. اطلاع‌رسانی و ملموس‌کردن هر چه بیشتر

این نوع کرامات از وظایف مسؤولان و تک‌تک زائرین برای تشویق بیشتر برای حضور در این مکان مقدس است؛

7) آگاهی از وضعیت غریبانة شهادت این بانوی بزرگوار به عنوان الگوی زن در اسلام، دل شیعه را زنده می‌کند و این از نقاط برجستة این بقعه است که باید برای زائران تشریح

گردد؛
8
توجه به زیرساخت‌ها برای رفاه حال زائرین، شامل زائرسرا و وضعیت خود امامزاده می‌تواند در زمینة اقتصادی و جذب گردشگر نقش بسزایی داشته باشد؛


9تدوین شناسنامه و معرفی‌نامة جامع و مستند و جذّاب از این مکان مقدس؛


10تدوین کرامت‌های گذشته و معاصر؛


11برنامه‌ریزی و تلاش برای خرافه زدایی درباره زندگی و تاریخ امامزاده؛
12تولید محصولات فرهنگی و هنری از قبیل کتاب، فیلم، داستان و ... درباره حرم بی‌بی حکیمه (س)؛
13 آموزش کافی ساکنان در برخورد با گردگشگران مذهبی؛

14) جاذبه های فرهنگی استان شامل آداب و رسوم، باورها، موسیقی، صنایع دستی، لباس، و نحوة گذران زندگی مردم بویژه عشایر استان یا به عبارتی فولکلور مردم نیز از

مهم‌ترین پشتوانه‌های گردشگری منطقه به شمار می‌آید، بنابراین می‌توان گردشگری مذهبی را در کنار این جاذبه‌های فرهنگی توانمند‌تر کرد؛

15) يكي از مهم‌ترين عواملي كه در جذب زائر نقش بسزایي دارد حمل و نقل است. بهبود شرايط حمل و نقل مي‌تواند موجب تسهيل سفر و افزايش ميزان زائر باشد؛

16) بدون شك محل اقامت، اولين مسأله‌اي است كه بر ميزان جذب، تأثير‌گذار است. توجه به امكانات رفاهي هتل، مسافرخانه، مهمانپذير و يا مسكن‌هاي شخصی كه پذيراي

زوّار هستند بسيار حائز اهميت است؛

17) در كنار زيارت، بازديد از امكانات تفريحي و تاريخي مورد توجه گردشگران است. لذا امكانات رفاهي و توجه به اين امر در جذب گردشگر تأثير بسزايي خواهد داشت. البته

نبايد فراموش نمود كه از كالايي شدن گردشگري مذهبي بايد پرهيز شود؛

18) استفاده و به کارگيری از معماران صاحب‌سبک در معماری اصيل اسلامی ايرانی و مدرن يکی از دغدغه های جدّی است. و نيز استفاده از توانمندی کارشناسان خبره و مؤسسات تخصصی و دستگاه‌های مختلف و همچنين نظارت بر اجرای طرح‌های عمرانی ويژه و بزرگ در بقاع متبرکه نيز از عوامل مؤثری است که می‌‌تواند عمران و آبادانی

اماکن مذهبی را تضمين نمايد.

 

نتیجه گیری

انگیزة فطری که یک بعد آن حقیقت‌جویی است، می‌تواند ملاک و معیار اصیلی براي جذب و بهره‌برداری‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، تاریخی و حتی اقتصادی از بقاع متبرکه گردد. اولویت‌بندی و نظارت صحیح و تطابق با انگیزه‌های فطری، باید سرلوحه کار قرار گیرد، تا عوامل دیگر به صورت جانبی عاید گردد. زیارت، همیشه باید

از روی معرفت همراه با آگاهی و با توجه به حقیقت‌جویی برخاسته از فطرت انسانی صورت پذیرد.

امروزه وجود امامزادگان در هر منقطه‌ای از جمهوری اسلامی ايران سبب تقويت و بيداری، گسترش نسل سادات و در نتيجه ايجاد پايگاه بزرگ فرهنگی جهان شیعه گرديده است. بقاع متبرکه با محوريت فعاليت‌های فرهنگی و معنوی و برگزاری مناسبت‌های مذهبی و دينی در جوار مقدس ايشان به قطب مهمی تبديل شده که بايد اين نقش،

بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد (سلیمانی بروجنی،1392).

در عرصة امور سياسی و اجتماعی، ارتباط با صالحان و پاکان موجب تحکيم پيوند امت و امامت و استمرار خط ولايت و تحقق اسلام ناب محمدی (ص) می‌گردد، همان گونه که در بعد فردی و تربيتی سبب تهذيب نفوس و تقويت ايمان و رشد فکری و معنوی و مورد توجه قرآن کريم است و مفاد آية شريفة «وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ

الَّذينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفيقاً» (النساء : 69) حاکی از این است.

در برخی آيات و روايات آمده است خداوند مكان‏هايى که بندگان او را در آنجا عبادت كنند دوست مى‏دارد، همچون مساجد، مشاهد ائمّه عليهم السّلام و مقابر انبياء،

امامزادگان، صالحان و ابرار که در سراسر عالم پراکنده‌اند و از الطاف الهی به شمار می‌روند.

در مقالة حاضر می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که مرقد و زیارتگاه امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) در استان کهگیلویه و بویراحمد علاوه بر استفادة بهینه از جاذبة مذهبی، تاریخی و فرهنگی در کنار سودآوری اقتصادی منجر به ترویج و گسترش ارزش‌های و فرهنگ اسلامی، معرفی ارزش‌های انقلاب و فرهنگ ناب اسلامی- ایرانی و غنا

بخشیدن به فرهنگ معنوی در سطوح منطقه‌ای، ملی و بین المللی می‌‌شود.

مرقد امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) به عنوان قطب فرهنگی و گردشگری دینی نقش بسیار بارزی در بسط ارزش‌های معنوی توسعة توریسم و سرمایة فرهنگی استان خواهد داشت. زیارت مرقد امامزاده بی‌بی حکیمه خاتون(س) عامل آرامش روح و جلای جان زوّار است. به طوری که چارچوب آن، اساساً مکان مقدسی با تصاویری از پاکان و گروه‌های زایران وابسته به این مکان است که به عنوان اشاعة سبک زندگی دینی و اسلامی است. در واقع نماد اشتیاق و

ژرف نهان انسان به بازگشت به نهاد فطرت خدایی خویش و راز و نیاز با آفرینندة خویش تلقی می‌شود.
 
----------------------------------------
منابع

1- سروقدی، محمد جعفر (1390)، بقاع متبرکه مظهر حیات دینی و فرهنگی ایرانیان، احسان- دوهفته نامه داخلی سازمان اوقاف و امور خیریه، شماره 25، 23 اسفند ماه.


2- شربتيان، محمد حسن (1390)، تأملی کارکردی بر نقش توسعه پایدار گردشگری دینی در جامعه ایران، انجمن انسان شناسی و فرهنگ: http://www.anthropology.ir/node/10725
3- سلیمانی بروجنی، عبدالعلی (1392)، مهندسی امامزادگان و بقاع متبرکه، سایت تحقیقات و مطالعات اسلام و معارف الهی، 11 شهریور 1392 http://islam-ds.ir/tahqiqat

- Sopher D.E., 1967: Geography of Religions. Prentice Hall. London. Turner V.W. and Turner E., 1969: The Ritual Process. Routledge, London.

- Mitchell D., 1995: There’s No Such Thing as Culture: Towards a Reconceptualization of the Idea of Culture in Geography. Transactions of the Institute of British Geographers. 20(1): 102–116.



[1] - دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز

[2] - دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز

3- الإرشاد، ص  ٣٠٢ -[3]

4و من یعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب. «و هر كس شعائر الهى را بزرگ دارد، اين كار نشانه تقواى دلهاست

[5]نجم الثاقب، محدث نورى ج‏2 ص 559 - منتهى الآمال، شيخ عباس قمى ،ج‏3،ص:2062

---
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally