عملی تبدیل حرم حضرت بی­بی­حکیمه(س) به قطب فرهنگی
در این مقالهبه بررسی و تبیین مهم‌ترین راهکارهای عملی جهت قرار گرفتن این مکان‌ مقدس در کانون توجه و تبدیل این مرکز دینی به قطب‌ فرهنگی بپردازیم
یک شنبه 9 اردیبهشت 1397    
بازدید: 407
عملی تبدیل حرم حضرت بی­بی­حکیمه(س) به قطب فرهنگی
 
 
راهکارهای عملی تبدیل حرم حضرت بی­بی­حکیمه(س) به قطب فرهنگی
 
فرشته محمدپور
اسماعیل بهشت

چکیده

بقاع متبرکه، یکی از اصلی­ترین پایگاه­های فرهنگی در بین مسلمانان، خصوصاً شیعیان است. در این میان، آستانۀ مقدس حضرت بی­بی­حکیمه (س) فضای بسیار مناسبی برای انتقال فرهنگ ناب اسلامی- شیعی در بین مردم دارد اما برای تبدیل‌شدن این آستانۀ به مرکز مراجعات دینی، نیازمند زیرساخت­ها و برنامه­هایی است. نویسندگان این نوشتار، برآنند تا به واکاوی و تبیین مهم‌ترین راهکارهای عملی جهت قرار گرفتن این مکان‌ مقدس در کانون توجه مسلمین و تبدیل این مرکز دینی به قطب‌ فرهنگی بپردازند.

1. مقدمه

از صدراسلام تاکنون، مراکز دینی مثل مساجد، پایگاه‌های بزرگی برای انتقال فرهنگ ناب اسلامی و رسیدگی به امور مختلف مردم همچون جهاد، نماز، قرآن­آموزی و غیره تلقّی می­شده است. در ادامه با به‌وجود آمدن عتبات مقدسه و قبور امامزادگان، این کارها به نحو وسیع­تری در این اماکن مذهبی اجرا شد. با شکل­گیری انقلاب اسلامی، این اماکن به نحو گسترده­تری برای انتقال فرهنگ دینی و انقلابی استفاده شدند. وقتی دشمن در جنگ هشت سالۀ دفاع مقدس شکست خورد، برای جنگ نرم علیه مردم مسلمان ایران تصمیم گرفت. در جنگ نرم، اهداف دشمن چیزی جز فرهنگ ناب اسلامی- شیعی نیست لذا در سال­های اخیر با رهنمودهای مقام معظم رهبری،حفظه الله، تصمیم گرفته شد که از پایگاه‌های دینی برای مقابله با دشمن و انتقال فرهنگ ناب اسلامی به مردم بهتر استفاده شود. یکی از این پایگاه­ها، بقاع متبرّکه و قبور امامزادگان است. در این میان، آستانۀ مقدس حضرت بی­بی­حکیمه (س) می­تواند پایگاهی بسیار مستحکم برای مراجعات فرهنگی و دینی مردم باشد. اما تبدیل این بقعۀ متبرکه به قطب فرهنگی و مرکز مراجعات دینی مردم، نیازمند یک سری زیرساخت­هایی است که تلاش نویسنده در این مقاله بر آن است تا تعدادی از راهکارهای عملی جهت تبدیل این بقعۀ متبرکه به قطب فرهنگی بیان شود.

2. راهکارهای عملی

برای تبدیل حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) به قطب فرهنگی، علاوه بر تقویت و تعمیق شناخت مردم نسبت به این امامزاده، باید به یک سری اقدام‌های عملی دست زد. این اقدامات ممکن است طیف وسیعی داشته و شمارش همة موارد آن در چهارچوب یک مقاله نگنجد، اما می‌توان عمده‌ترین آنها را با رعایت اختصار به صورت زیر دسته‌بندی نمود:

1.2. ایجاد مسیر مناسب

یکی از مشکلات اساسی پیش روی زائران امامزاده بی­بی­حکیمه (س)، مشکلات موجود در جاده­های این آستانۀ مقدسه است. اگر چه در طول سال­های گذشته تلاش بسیار خوبی برای بهتر شدن مسیر این امامزادۀ عظیم الشأن انجام شده، اما هنوز دارای مسیر بسیار مناسبی که مشتاقان این مکان مقدس را علاقه‌مند رفتن کند، وجود ندارد. اگر چه از قدیم الایام تا به حال، زائران و عاشقان مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (ع) با گذر از مسیرهای صعب العبور، خود را به این مکان مقدس می‌رساندند و اظهار ارادت می­کردند، لکن بی‌یقین وجود مسیری مناسب و راحت بر خیل مشتاقان این بانوی بزرگوار می­افزاید.

با بررسی راه‌های ورودی به سمت حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س)، به پنج راه اصلی می­توان اشاره کرد که اکثریت آنها شوسه، صعب العبور و پرپیچ و خم است. ازین‌رو برای تبدیل این مکان مقدس به قطب فرهنگی و در ادامة انتخاب آن به عنوان حرم چهارم اهل بیت (ع) به مسیری مناسب و بدون خطر برای زائرین عزیز نیاز است.

2.2. زیباسازی محیطی و معنوی

یکی از کارهایی که بدون تردید از قدم­های اولیه برای جلب توجه و جذب افراد به سمت هرچیزی از جمله امامزادگان محسوب می­شود، وجود زیبایی‌های ظاهری است. اگرچه در منابع دینی، مطالب زیادی پیرامون ظاهرسازی امامزادگان وجود ندارد، لکن اگر این اماکن را به معنای عام، یک مکان مذهبی به شمار آوریم، در این صورت روایاتی که پیرامون اماکن مذهبی مثل مسجد و یا دعوت ائمه (ع) به زیارت خود یا امام دیگر وارد شده شامل این امکنه نیز می‌شود. البته باید توجه داشت که زیبا‌سازی حرم امامزادگان به دو صورت امکان دارد:

1. زیبا‌سازی ظاهری: این زیباسازی می‌تواند در قالب‌ اموری چون نقشۀ معماری زیبا، ساخت بوستان‌‌ها، رعایت نظافت و پاکیزگی زوّار، زیبا و پاک بودن متعلّقاتِ این اماکن مثل فرش‌ها و غیره تحقق یابد. البته باید دقت نمود که این زیبا‌سازی با رویکرد معماری اصیل اسلامی و مطابق سفارشات قرآنی و روایی باشد نه صِرف آراستن با نورهای مختلط نئون که گاه آزار‌دهنده است و بیش از آنکه جذب‌کننده باشند صرفاً جلب‌کنندة نظرها به صورت آنی و بی‌هدف است.

2. زیبا‌سازی معنوی: بدین معنا که در محیط‌های مذهبی می‌توان با مدیریت و ترغیب بر ترک محرّمات مثل پوشیدن چادر و... به شکل‌گیری فضای معنوی، امنیّت‌بخش و آرامش‌آور کمک کرد. در دین اسلام برای به وجود آمدن این نوع زیبایی راهکار نهی از ارتکاب رذایل اخلاقی بویژه در این اماکن مطهّر پیشنهاد شده است.

بنابراین زیبا کردن محیط امام‌زاده بی­بی­حکیمه (س) به شیوه‌ای درست، می‌تواند عاملی برای جذب بوده و از این راه، بسترِ لازم برای برقراری ارتباط با مردم و آشناسازی آنها با فرهنگِ دینی فراهم شده و نهایتاً زمینۀ تبدیل این بقعۀ متبرکه به مرجع اصلی فرهنگی فراهم گردد.

3.2. محل مناسب برای اسکان زائرین

یکی از دغدغه­های بزرگ زائرین اماکن مقدس، خصوصاً حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) محل سکونت مناسب است. با توجه به اینکه آستانۀ مقدسۀ بی­بی­حکیمه (س) در بین یک تنگه قرار گرفته است، دارای فضای مناسب برای سکونت زائرین نیست. یکی از انتقاداتی که اغلب زائرین این مکان مقدس مطرح می‌کنند، فقدان محل مناسب برای اسکان است. زائرین این حرم مقدس با توجه به سختی مسیر و مخصوصاً اگر بخواهند شبی را در کنار این حرم باصفا بگذرانند، نیازمند محل امن و مناسب و مطابق با آب و هوا هستند. وقتی در روزهای اول سال به این حرم مقدس مشرّف می­شوید، به خوبی مشاهده می‌کنید که مردم به خاطر نبود فضای مناسب، به طرف صحن حرم حرکت می­کنند و چادرهای خود را در صحن حرم برپا می­کنند و در چنین حالتی فضای مناسب برای برنامه­های فرهنگی و عبادی مثل نماز جماعت و غیره پیدا نمی­شود. لذا اگر مسؤولین بتوانند در کنار حرم «کاکامبارک» محل اسکانی مناسب برپا کنند و زائرین حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) را به آنجا هدایت کنند، تا حدودی می­توان رضایت زائرین عزیز را در این مورد جلب کرد.

4.2. گسترش صحن­های آستانۀ مقدسه

یکی از کارهای ضروری در آستانۀ مقدسه حضرت بی­بی­حکیمه (س)، ساخت صحن دیگری غیر از صحن حاضر است. با توجه به ازدیاد جمعیت در ایام خاص و کمبود فضا برای نشستن زائرین و برپایی برنامه­های فرهنگی، بر مسؤولین امر لازم است که برای ساخت صحن حرم مطهر اقدام کنند.

5.2 ایجاد امکانات رفاهی مناسب

با توجه به دور بودن امامزاده بی­بی­حکیمه (س) از مناطق شهری، باید امکانات لازم برای زائرین عزیز فراهم باشد تا با خاطری آسوده برای زیارت این آستانۀ مقدسه قدم بردارند. در اینجا به تعدادی از این امکانات ضروری اشاره می­شود:

1. آب کافی: یکی از مشکلات موجود در این مکان مقدس، قطع شدن آب است. با نبود آب، مسائل زیادی از جمله بهداشت، برنامه­های عبادی مثل نماز و ... با مشکل مواجه می­شود.

2. فروشگاه مواد غذایی با قیمت مناسب: زائرین عزیز با آمدن به این مکان مقدس و دور بودن از منطقۀ شهری، نیازمند مواد غذایی لازم هستند که با ساخت یک فروشگاه مناسب و متعلّق به امامزاده این نیاز حل می­شود.

3. نانوایی: یکی از مشکلاتی که در طول این سال­ها برای زائرین وجود دارد، نبود یک نانوایی است که در سال 1392 با آوردن یک نانوایی سیار، رضایت زائرین عزیز جلب شد.

4. درمانگاه یا تیم پزشکی: با توجه به خطرناک بودن مسیر و هوای گرم در فصول بهار و تابستان و تشدید بعضی امراض در بین زائران، وجود یک درمانگاه و تیم پزشکی در این منطقه ضروری به نظر می­رسد.

6.2. حمایت رسانه‌ها خصوصاً صدا و سیما

رسانه­ها خصوصاً صدا و سیما به عنوان بزرگترین ابزار انتقال فرهنگ، ابزار مهمی برای آشنا کردن مردم با فرهنگ ناب اهل بیت عصمت و طهارتند. برای اینکه آستانۀ مقدسۀ حضرت بی­بی­حکیمه (س) به قطب فرهنگی تبدیل شود، باید حمایت همه‌جانبۀ رسانه­ها خصوصاً صدا و سیما را خواستار شد. رسانه­ها به عنوان بزرگ­ترین ابزار انتقال فرهنگ، با آشنا‌کردن مردم با این امامزادۀ عظیم‌الشأن و تبیین فضایل و کرامات این بانوی بزرگوار بر خیل عظیم مشتاقان این مکان مقدس می­افزاید. مسؤولین رسانه­ها می­توانند با انعکاس برنامه­های فرهنگی و عبادی این آستانۀ مقدسه،در تبدیل این آستانۀ مقدسه به مرجع فرهنگی مردم، کمک شایانی کنند.

7.2. تلفیق امامزاده بی­بی­حکیمه (س) با حوزۀ علمیه

از جمله کارهایی که می­تواند تأثیر بسیار زیادی در تبدیل امامزاده بی­بی­حکیمه (س) به قطب فرهنگی داشته باشد، ساخت یک حوزۀ علمیه در نزدیکی این حرم مقدس و مزیّن به نام حضرت بی­بی­حکیمه (س) است. کاری که در سال­های بسیار دور در کنار حرم مقدس امیرالمؤمنین (ع) و حضرت سیدالشهداء (ع) و در ادامه در شهر مقدس قم، شیراز و ری پیاده شد. با ورود حوزة علمیه در کنار این حرم باصفا و نورانی خودبه‌خود فرهنگ دینی و علوم اسلامی، چهره­ای زیبا و ماندگار به این حرم مقدس می­دهند و از اینجا طلاب زیادی پرورش پیدا می­کنند و برای تبلیغ فرهنگ ناب اسلامی در روستاها و شهرهای دیگر اقدام می­کنند.

8.2. مسؤولین مناسب

یکی از عواملی که در جذب و تأثیرگذاری اماکن مذهبی خصوصاً امامزادگان نقش شایانی دارد، وجود مسؤولین مناسب است. دست اندر­کاران حرم امامزاد­گان باید دارای صفات و ویژگی­هایی باشند که در اینجا به تعدادی از آنها اشاره می­شود:

1. خوش‌نامی و خوش‌خلقی

یکی از ویژگی‌های اساسی در جذب و تأثیر‌گذاری، خوش اخلاقی و خوش‌نامی است. خوش اخلاقی با مردم به اندازه‌ای اهمیّت دارد که خداوند علت گرایش مردم نسبت به پیامبر (ص) را در اخلاق لیّن او می‌داند. در روایات نیز این موضوع مورد توجه فراوان قرار گرفته است. امام علی (ع) یکی از عناصر سه‌گانة زمینه‌سازِ جلب محبّت را خوش‌خلقی می‌دانند. امام صادق (ع) نیز در کلامی زیبا، محدودة خوش‌خلقی را در نرم‌خویی و مهربانی، گفتار پاکیزه و مؤدبانه و گشاده‌رویی در برخورد برادر دینی بیان می‌فرماید. برخورداری دست‌اندرکاران حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) همچون هیئت‌امنا، متولیان، خادمین و امامانِ‌ جماعت از این فضیلت اخلاقی، تأثیر شگرفی در تبدیل شدن این بقعه به قطب فرهنگی دارد. روشن است که تحقّق این امر در سایة برگزیدن افراد مؤمن، خوش‌نام و باتقوا امکان‌پذیر خواهد بود. قرآن کریم نیز واجد بودن آبادگران مراکز دینی به عنصر تقوا را ضروری می‌داند. شاید ریشة این تأکید‌ها در این نکته نهفته باشد که تأثیرپذیری از گفتار، هیچگاه به اندازة تأثیرپذیری از رفتار نیست، امری که در روایات نیز مورد تأکید قرار گرفته است؛ امام صادق(ع) می‌فرمایند: «کونوا دعاۀ للناس إلى الخیر بغیر ألسنتکم‏؛ مردم را با غیر زبان به کار خیر فراخوانید».

بنابراین برخورداری آستانۀ مقدسۀ حضرت بی­بی­حکیمه (س) از دست‌اندرکاران خوش‌نام و خوش‌خلق، بسترسازِ روی‌آوردن مردم به این مرکز و تبدیل آن به مرکز اصلی مراجعات فرهنگی خواهد بود.

2. معتقد به اعتقادات دینی

اگر مسؤولین و دست‌اندرکاران یک امامزاده دارای اعتقاداتی سست باشند، مسلماً در تبدیل آن حرم مقدس به مرکز مراجعات دینی مشکل ایجاد می­شود. وقتی خادمین یک حرم صرفاً به منظور گرفتن حقوق کار می­کنند و هنگامی که همۀ مردم در حال حرکت به سمت نماز جماعت هستند، آنها مشغول کشیدن سیگار و فرار از کار هستند، مسلماً در انتقال فرهنگ ناب دینی و اسلامی به مردم خلل وارد می­شود. مسؤولین حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) باید با جذب خادمین افتخاری مناسب و معتقد به دین و انقلاب، در انتقال فرهنگ ناب اهل بیت (ع) تلاش قابل توجهی انجام دهند.

9.2. برگزاری برنامه­های فرهنگی و عبادی متنوع

از جمله کارهایی که باعث رونق بخشیدن به حرم امامزاده بی­بی­حکیمه (س) می­شود، برنامه­های فرهنگی و عبادی متنوع در طول ایام سال است. باید با همکاری سازمان­های مختلف خصوصاً سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان تبلیغات، وزارت ارشاد و در رأس آنها حوزه­های علمیه، برنامه­های فرهنگی بسیار باکیفیتی را برگزار کرد تا خاطرات خوشی برای زائرین این آستانۀ مقدسه رقم بخورد.

اینجانب در سال 1392 در طرح آرامش بهاری که از طرف سازمان اوقاف و امور خیریه در حرم حضرت بی­بی­حکیمه (س) برگزار شد حضور داشتم و استقبال بی­نظیر زائرین عزیز از برنامه­های فرهنگی را مشاهد کردم. برنامه­هایی که با کمترین امکانات ولی با تلاش مسؤولین سازمان اوقاف و روحانیون محترم اعزامی به این آستانۀ مقدسه برگزار شد و همین برنامه­ها به اندازه­ای تأثیرگذار بود که چند نفر از هموطنان اهل سنّت ما، به مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (ع) گرویدند.

در اینجا به تعدادی از برنامه­های گوناگون فرهنگی- دینی که در قطب فرهنگی شدن این حرم مقدس تأثیر گذار است اشاره می­شود:

1. برگزاری نماز جماعت؛

2. برگزاری سخنرانی و استفاده از سخنرانان کشوری و استانی؛

3. برگزاری دعا، مناجات و مراسمهای گوناگون ایام محرم، شب­های قدر و ... ؛

4. برگزاری مسابقات بین المللی، کشوری و استانی قرآن کریم؛

5. برگزاری مسابقات متنوع فرهنگی برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان؛

6. برگزاری همایشهای بزرگ فرهنگی؛

7. ایجاد غرفه­های گوناگون مشاوره، پاسخگویی به سؤالات اعتقادی و احکام و ... ؛

8. ایجاد نمایشگاه­های کتاب و محصولات فرهنگی؛

9. ایجاد یک کتابخانه؛

10. ایجاد یک موزه.

3. نتیجه­گیری

با استفاده از راهکارهای پیشنهادی فوق می­توان در تبدیل آستانۀ مقدسۀ بی­بی­حکیمه (س) قدم­های خوبی برداشت. این راهکارها به طور خلاصه عبارتند از:

1. ایجاد مسیر مناسب؛

2. زیباسازی محیطی و معنوی؛

3. محل مناسب برای اسکان زائرین؛

4. ایجاد امکانات رفاهی مناسب؛

5. حمایت رسانه­ها خصوصاً صدا و سیما؛

6. تلفیق امامزاده بی­بی­حکیمه (س) با حوزۀ علمیه؛

7. مسؤولین مناسب؛

8. برگزاری برنامه­های فرهنگی و عبادی متنوع.

البته ارائۀ این راهکارها به معنای ذکر همۀ راهکارها نیست و عزیزان خواننده باید کمبودهای این نوشتار را با دیدۀ عفو ببینند و تلاش و همت خود را در جهت تکمیل این مقاله بکار ببرند و از جهات گوناگون به بررسی این موضوع بپردازند.

------------------------------------

منابع و مأخذ

1. قرآن کریم

2. ابن بابویه، محمد بن علی، معانی الأخبار، ج2، ترجمه محمدی، دارالکتب الإسلامیه، چاپ دوم، تهران، 1371ش.

3. ری‌شهری، محمد مهدی، میزان الحکمه، چاپ چهارم، انتشارات دارالحدیث، قم، 1383ش.

4. فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی،ج4، چاپ‌ اول، کتابخانه امام أمیر المؤمنین على (ع)، اصفهان، 1406ق.

5. موسوی نژاد سوق، سید علی، دایرۀ المعارف شجرۀ آل رسول، جلد ششم، حضرت بی­بی حکیمه (س)، انتشارات وثوق، قم، 1386.

6. ورّام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى‏، مجموعه ورّام، ج1، چاپ اول، مکتبه فقیه‏، قم، 1410ق.

 
---
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally