نقش فرهنگی حرم امامزاده حضرت بی­ بی حکیمه (س)
بررسی نقش حرم امامزاده حضرت بی­بی حکیمه (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397    
بازدید: 492
نقش فرهنگی حرم امامزاده حضرت بی­ بی حکیمه (س)
 
بررسی نقش حرم امامزاده حضرت بی­بی حکیمه (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی
 
نصر عزیزی
 

حرم مطهر امامزادگان (س) کانون توجه مسلمانان و بخصوص شیعیان هستند که در طول قرنهای گذشته مرکز توسعه و نشر فرهنگ دینی بوده­اند. امامزاده بی­بی حکیمه (س) نیزبه دلایل انتساب بلافصل­ش به امام موسی کاظم(ع) دارای چنین نقشی بوده است. افتخار خواهری این بانوی عالمه به حضرت امام رضا(ع) فخر دارایی مردم ایران و موهبتی الهی است که همواره منبع فیض نورانیت و ذخیرة معرفت و بهانه­های سیر به سوی کمال و سعادت بوده است و این عطیة الهی را مردم در زندگ­شان لمس می­نمایند .

نگاهی عالمانه، مدبّرانه و موشکافانه اثبات می­نماید که وجود مطهّر قبر امام رضا(ع) و خواهران عالمه­اش و سایر امامزادگان، دلیل بی‌بدیل استمرار معارف الهی و تطبیق زندگی مردم با مرام­ها و منش­ها و شیوه­های سعادت‌بخش بوده است. افتخار ما شیعیان به این عبارت است که « ­هرچه داریم از برکت وجود اهل بیت و فرزندان آنهاست»؛ معنای ماهوی این عبارت، اثبات سایة وجودی اهل بیت بر همة هستی و وجودمان است. تکریم و تعظیم و بزرگداشت امامزادگان و از جمله بی‌بی مطهره که فخر استان کهگیلویه و بویر احمد است، تلاش مفید و مؤثری برای بهره­گیری وتأثیر پذیری از ابعاد وجودی فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بر سبک زندگی مردم است که نگاه کاربردی و نظام‌سازی رویّه­ها از این ظرفیت­های بی­نظیر، بخصوص در مقولة زیارت­های فوجی و جمعی و مستمر، قطعاً در جهت­گیری زندگی مردم در ابعاد فرهنگی و مذهبی و سیاسی اثرگذار است.

لذا با همین نگاه، مقالة حاضر از منظر الگویی جامعه‌شناختی و کاربردی در حوزه­های زندگی روزمرة مردم و روشی برای بهره‌برداری از همة ظرفیت‌های حرم مطهر و محیط پیرامون آن ارائه می­شود.

ویژگی‌های کانون اثرگذار با قابلیت اثرگذاری در تغییرات اجتماعی:

هر کانون، اثر، نهاد یا شخصیتی که به هر دلیلی قابلیت تأثیرگذاری دارد، به خودی خود دارای چند ویژگی است. لذا نگاه پیرامونی به نقش حرم حضرت بی‌بی حکیمه(س) در این چارچوب محل بررسی و تحلیل است:

1- حاصل فرایند­ی از تغییرات و تکامل بوده، لذا نگاه مصداقی در تجمیع کمالات دینی از بعد فردی و اجتماعی به امامزادگان از این منظر است.

2- اتّکا به منبع لایزال پایان ناپذیر در شاخص­های فیض بخش داشته باشد.

3- متّکی به هویتی عمیق و تاریخی باشد.

4- مختصات لازم یک الگو را داشته باشد، یعنی متکی به ذات بوده باشد تا درخشش الگو با ویژگی‌های عرضی نباشد، خود معرّف خود باشد و درخشندگی همه‌جانبه داشته باشد.

5- از شفافیت رفتاری و کرداری زلالی برخوردار باشد. بدون ابهام شخصیتی باشد و موضوع تحقیقی بدون نیاز به تحقیق باشد.

6- کارآیی و اثرگذاری شخصیتی داشته باشد.

7- جاذبه­های متعدد، متنوع و فراوان داشته باشد در این خصوص؛

الف- از قدرت جاذبه برخوردار باشد؛ بدین معنا که جاذبه­اش متکی به منابع و ذخایر سرشاری می­باشد.

ب- از شدّت جاذبه برخوردار باشد؛ یعنی نورانیّت و فراگیری جاذبه همه محدودیت­ها را در نوردیده و افراد و گروهها و جامعه را تحت تأثیر قرار می­دهد.

ت- استمرار و ماندگاری جاذبه از دیگر ویژگی‌های این کانون است؛ یعنی شرایط و زمان و تاریخ، استمرار این جاذبه را متوقف نمی­کند.

8- فاصله حقیقی و مجازی آن قرین باشد نه بعید. یعنی؛

الف- با من و ما است.

ب- در کنار من و ما است.

ت- مراقب من و ما است.

9- اعتماد آور و اطمینان ساز باشد؛ یعنی بتوان سرنوشت خود و جامعه را به دست آنها سپرد.

10- ویژگی عصمت که خاص اهل بیت است و فرزندان آنها حامل رسالت و بار معنوی و ترویج عصمت و نقش آن در بهبود زندگی انسانها هستند .

با این چارچوب آیا شاکله شخصیتی امامزادگان و از جمله امامزاده بی‌بی حکیمه دارای چنین نقشی هستند؟

به نظر می‌رسد تاریخ پاسخ می­دهد که با وجود نامساعد بودن شرایط و فضای حاکمیت ظلم و جور، همواره امامزادگان محبوب از این نقش جامعه‌سازی برخوردار بوده­اند در غیر این صورت در چند دهة اول حضور و بروز، محکوم به فراموشی بودند.

ظرفیت‌های امامزادگان و رابطة نیازمندی جامعه با این ظرفیت‌ها

در تأثیرگذاری حرم مطهر حضرت بی‌بی حکیمه (س) شاخص­های تعیین کننده برای تغییرات اجتماعی، شاخص­های کلی و جزیی ظرفیتی هستند که هرکدام عنوانی برای برنام‌ریزی و دستور کار و بهره­برداری‌های فرهنگی و اجتماعی هستند لذا فرایند بهره­گیری از ظرفیت‌ها به شرح زیر است:





با توجه به فرایند مورد نظر خلاصه­ای از ظرفیت‌ها و نیازها به شرح زیر است:

ردیف

ظرفیت‌های حرم مطهر بی‌بی حکیمه (س)

نیازهای جامعة پیرامونی

1

مقولات پنجگانة اعتقادی

گرایش­های اعتقادی مردم

2

الگو بودن بر پایه و با توجه به ویژگی‌های دهگانة تأثیرگذاری

میل به همانند‌سازی در رفتارهای انفرادی و اجتماعی

3

شاخص­های شخصیتی

شخصیت پذیری

4

رهبری و مدیریت در سبک زندگی امامزادگان به تأسی از ائمه اطهار (س)

تبعیت و تطبیق با سبک زندگی الگوها

5

کانون ارتباطات مشترک جمعی

نیاز به ارتباط در افراد و گروهها و جامعه

6

منبع معارف دینی

نیاز و تمایل به معرفت‌گرایی و خلأ­های موجود

7

کانون معنویت و آرامش‌بخشی

نیاز به آرامش­های روحی- روانی

8

تداعی یاد خدا و پیامبر (ص) و ائمه اطهار (س)

الا بذکر الله ...

9

نقش پناهگاهی در شدائد و سختی­ها

پناه­جویی در بحبوحة گرفتاری­ها

10

گردشگری

نیاز به تفریحات سالم و سیر و سفر

11

ظرفیت تجاری و داد و ستد

نیازهای مرتبط

12

تحقیق و پژوهش

نیاز نخبگان

13

تاریخ و حوادث گذشته

عبرت‌گیری انفرادی و اجتماعی

بررسی نقش حرم مطهر بی‌بی حکیمه(س) بر سیمای فرهنگی

نگاه به فرهنگ باید از فضای ذهنی و مجازی به فضای عینی تغییر یابد و بر این اساس باید با تجزیه و تحلیل فضای فرهنگی مورد نظر، رابطة عناصر تأثیرگذار با عناصر جاری و وضع موجود را ترسیم کرد و به چارچوبی از برنامه­ریزی دست یافت. در این رابطه چند واقعیت را باید پذیرفت تا با نگاه نقّادانه و یا آسیب شناسی به نحوة بهره‌برداری بهتر از حرم مطهر پرداخت به نحوی که تکلیف عملیاتی برای متولّیان، دلسوزان و مجاهدان عرصه فرهنگ ایجاد نماید و آن اینکه؛

1- ظرفیت‌های حرم با نگاه برنامه­ای مورد توجه قرار نگرفت.

2- بهره­برداری مردم از ظرفیت‌های حرم، باری‌به‌هرجهت بوده است.

3- در مقاومت و رویارویی با نبرد نرم دو دهة اخیر از چنین ظرفیت‌هایی غافل بوده­ایم .

4- اگر باور داشته باشیم که غنی­ترین فرهنگ جامعه‌ساز بشریت در مسیر سیر و سلوک و معارف اهل بیت و امامزادگان متجلّی است، امکان تغییر و اصلاح مطلوب عناصر فرهنگی با این ظرفیت‌ها وجود دارد.

با مقدمة فوق به توصیف و تجزیة عناصر فرهنگ پرداخته می­شود تا تحلیل رابطة تأثیرپذیری از فرهنگ اهل بیت و تجلّی آن یعنی امامزادگان شفاف­تر شود.

سیمای فرهنگی سه لایه دارد:

الف- لایة ظاهری که غالباً جامعه در این فضا به صورت عمومی و انفعالی برخورد می­نماید.

ب- لایة کارکردی که با کمی دقّت و تدّبر، با عناصر فرهنگی در بخش­هایی از جامعه تعامل برقرار می­شود؛ در این خصوص دوحالت رخ می­دهد:

1- همسازی­ها در اقشار مختلف با فضای قرهنگی؛ مثلاً در مقولات پوشش، مصرف، مراسم­ها، مبادلات، اعانت­ها و غیره؛

2- تضادها و مخالفت­ها که در بعضی از موارد به گسست فرهنگی یا ناسازگاری‌های فرهنگی و یا تضادها منجر می­شود. اینجاست که باید دقّت نمود در فرهنگ اهل بیت چه تدابیری برای این نوع گسست­­ها پیش بینی گردد.

ج- لایة عمیق و اثرگذاری که فضای فرهنگ را تغییر یا تحت تأثیر قرار می­دهد، می­توان در حوزه‌های مختلف از ظرفیت‌های امامزادگان و فرهنگ اهل بیت استفاده و بهره‌برداری مطلوب و حداکثری ­نمود.

ملاحظات لازم برای تأثیرگذاری حرم و تأثیر پذیری عرصة فرهنگ:

1- سازمان کار مدیریت حرم فعال شود، در این خصوص پیشنهادی ارائه می­شود.

2- آمار و اطلاعات دقیق زوّار در طول سال و در روزها و هفته‌های اوج به تفکیک سن و جنس استخراج، جمع‌بندی و روزانه ثبت شوند.

3- حوزة پژوهش و نظر سنجی حرم مطهر با حضور متخصصین فعال شود.

4- برای نظر سنجی و پژوهش متناسب با برنامه­های این الگو هدف‌گذاری و نظرسنجی­ها و ارزیابی­های لازم، روزانه صورت پذیرد.

5- برای نمونه یکی از هدف‌گذاری‌ها بررسی و اندازه­گیری و جهت چهار حوزة مهم نگرش­ها و بینش­ها، ارزش­ها، باورها و رفتارها باشد تا فهم درستی برای تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران به دست آید.

6- نویسنده این مقاله برای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری برنامه­ای در این حوزه، پیشنهادهایی کاربردی ارایه خواهد داد.

7- خروجی تأثیرگذاری نقش حرم مطهر در سیمای فرهنگی مردم پیرامونی و بخصوص زوّار محترم باید بیانگر خطوط مشخص و کاربردی و بدون ابهام و عملیاتی موضوعی و موردی باشد تا خروجیش قابل اندازه­گیری باشد.

8- باید توجه داشت فضای بی‌بدیل و منحصر به فرد نظام دینی جمهوری اسلامی فرصت گرانبهایی است که می­توان در آن به کارکرد‌سازی نهادهای دینی و تأثیر‌گذاری کمّی آن در جامعه از جمله امامزادگان شریف پرداخت. همان گونه که حرم مقدس حضرت امام رضا (ع) تا حدود زیادی چنین بوده و سالانه در جامعه­ای 16 میلیون نفری از زوّار به طور مستقیم و سایر جمیعت به طور غیر مستقیم اثر تغییر نگرشی و بینشی و باوری و ارزشی و رفتاری دارد.

9- خلأ موجود در نحوه و میزان این تأثیرگذاریها، کمّی‌شدن جامعة آماری و استمرار پایدار آن است، همان طور که در ظرفیت‌ها بیان شد این الگوی معنوی، ماهیت استمراری و همیشگی و درخشندگی دارد.





بررسی تأثیر حرم مطهر در سیمای مذهبی

جلوة سیمای مذهبی جامعه در نمودار زیر متجلّی است:





تأثیر گذاری حرم مطهر در سیمای مذهبی از سه طریق عملیاتی می­شود:

1- برنامه‌ریزی برای تأثیر‌گذاری با هدف‌گذاری مشخص و ویژگی‌های زیر؛

الف- ساختار برنامه­ریزی در حرم مطهر مشخص باشد.

ب- هدف‌گذاری کمّی صورت گیرد؛ هرچند محدود باشد.

ج- جامعة هدف غالباً زوّار حرم باشند، برای سایر اقشار جامعه محدودیتی نیست.

د- زمان عملیاتی، مشخص و نتایج، قابل پیش­بینی باشد.

و- ارزیابی مشخص و مستمری وجود داشته باشد.

2- بسترهای ایجاد تأثیر از مبدأ تأثیرگذاری به جامعة هدف، مشخص و بررسی و فراهم شوند.

3- نقش و وظایف مدیریتی، هدایتی و نظارتی در میدان عمل با بهره­گیری از مجموعه عناصر انسانی، حقیقی، حقوقی و سازمانها و نهادهای پیرامونی حرم و سایر علاقه­مندان و خیّران مشارکت‌کننده، مشخص و کمّی‌سازی شود. کتاب بسته‌های تصمیم‌گیری و مصوبات، تدوین و راهنمای کار باشد.

با رویکرد مورد نظر، جستجو در تأثیرپذیری سیمای مذهبی جامعة پیرامونی حرم و بخصوص زوّار و علاقه­مندان در دو حوزه قابل بررسی و اقدام است:

الف- جستجو در حوزة سبک زندگی مردم؛

ب- جستجو در حوزة نهادسازی با مشارکت و بسیج نهاد­های موظف و موجود در حوزة پیرامونی.

در سبک زندگی، موضوعات زیر برای تأثیرپذیری در سیمای مذهبی بررسی می‌شوند:

1. نوع پوشش زوّار و علاقه­مندان؛

2. الگوها و حدود مصرف و مرزهای اسراف؛

3. حدود نیازها و سطح توقعات عامه؛

4. حدود و دایرة ارتباطات با ملاحظة خطوط قرمز؛

5. نحوة مشارکت، انگیزة مشارکت در امور عام المنفعه و تعاون خانوادگی؛

6. مشارکت و تعاون اجتماعی و سطح قابل قبول آن در امور مختلف؛

7. الگوهای معماری و مسکن؛

8. حدود تزئینات و آرایش­ها و مدگرایی و تنوع طلبی مقبول؛

9. مناسبت‌های شادی بخش‌؛

10. نظام مهمان نوازی؛

11. استمرار و تقویت نظام صلة ارحام؛

12. مراحل استیفای حقوق با کاهش تنش­های اجتماعی؛

13. نظام پذیرش محکمه­ها و قضاوت­ها از منظر غیر رسمی.

در ساختار نظام مدیریتی و برنامه­ریزی حرم مطهر در حوزه­های فوق چند اقدام باید عملی شود:

1. موضوعات فوق با نظرسنجی از زوّار به صورت مستمر و عملی، رصدگیری، تحلیل و استنتاج شوند. در مرتبة اول بهترین افراد جامعة هدف، زوّار هستند.

2. در موضوعات فوق شاخص­های قضاوت و اندازه­گیری مطابق با آموزه­های اهل بیت و سیرة نظری و عملی امامزادگان استحصال شوند .

3. با ایجاد فضای تطبیق در محورهای مورد نظر از جامعة هدف، سطحی از اطلاعات حاصل می­شود.

4. با رویکرد ایجاد فضای اصلاح، پیشنهادها طبق وظایف اشخاص حقیقی و حقوقی و از طریق نهادسازی اعم از نهادهای موجود و یا نهادهایی که باید ایجاد شوند، تدوین و عملیاتی شوند .

لازم به ذکر است صبر، حوصله، پشتکار، انگیزة بالا و پیگیری مستمر در نظام مدیریتی حرم مطهر حضرت بی‌بی حکیمه (س) تعیین کننده خواهد بود.

درحوزة نهادسازی مجموعة مدیریتی حرم مطهر چند اقدام را عملیاتی نمایند:

1- از همة ظرفیت‌های آستانة مقدس برای نهادسازی استفاده نمایند.

2- نگاه به نهادسازی بر مبنای تأثیر بنیادی و ماندگاری فرهنگ اهل بیت است.

3- در برنامة مشارکتی از ظرفیت کلیة نهادهای رسمی، دولتی، خصوصی، نیمه خصوصی و موسسه­های عمومی استفاده و با برنامه­های حرم مطهر مرتبط و متصل شوند.


به کارگیری و شکل‌گیری نهادهای کوچک، گام مؤثری در پیشرفت فرهنگ اهل بیت است:

1- نهاد وقف که متولّیان رسمی آن با نظام مدیریتی امامزادگان مرتبط هستند و برنامه­ای برای توسعة وقف در دستور کار باشد.

2- نهاد امور خیریه که از طریق راه اندازی انجمن­های هماهنگ و هم سنخ عملیاتی می­شوند.

3- نهاد قانون که با استفاده از ظرفیت نمایندگان مجلس و مسؤولان دولتی طرح‌ها و لوایح ضروری برای تقویت برنامه­ها و کانون­های حرم­های شریف و متبرک به مجلس پیشنهاد و تصویب شوند.

4- نهاد آموزشی که از ظرفیّت همة دستگاه­های آموزشی عمومی، دولتی و خصوصی در زمینه­های مختلف اعم از آموزش­های مهارتی، تخصصی، تقویتی، دینی و غیره و در حرم مطهر استفاده شود. علاوه بر این، هدایت آموزش­های غیر حضوری و مجازی در دستور کار باشد.

5- نهاد انتظار و مهدویت برای توسعه و تعالی و گسترش فرهنگ انتظار، که در این رابطه ظرفیت‌های فراوانی در کشور وجود دارد.

6- نهاد مشاوره در حوزه­های مختلف برای خدمت به زوّار محترم و غیر زوّار.

7- نهاد ازدواج با استفاده از امکانات شناسایی شدة سایر نهادهای مسؤولیت‌پذیر.

8- نهاد دیه برای خدمت به حادثه‌دیدگان.

9- نهاد قرآن‌پژوهی با کمک سایر مؤسسات مرتبط.

10- نهاد اهل بیت برای گسترش فرهنگ اهل بیت.

11- نهاد ایتام.

12- نهاد امر به معروف و نهی از منکر با برنامه ریزی مناسب و مرتبط .

13- نهاد کار آفرینی .

14- نهاد قرض الحسنه .

15- نهاد همیاری برای رفع مشکلات حادّ نیازمندان و حضور در رفع بحران­های خانوادگی و اجتماعی.

مظاهر تأثیر امامزادگان و بخصوص حرم مطهر حضرت بی‌بی حکیمه (س) بر سیمای اجتماعی در چند حوزة زیر متجلی است:

1- روابط اجتماعی که منشأ تقویت، گسترش و تداوم آن در بستر زیارت­ها و علاقة مردم به خاندان اهل بیت است.

2- اتحاد اجتماعی و همبستگی اجتماعی که نقش حرم‌ شریف به صورت نانوشته، حلقة اتصال این نوع همبستگی­های اجتماعی است زیرا هر آنچه را آنها خواسته­اند، مردم به آنها پاسخ گفته­اند و پاسخ مشترک یعنی اتحاد مشترک.

3- تحرک اجتماعی که حرم‌ شریف از عوامل محرّک بوده و همواره نتایج مثبت دارد.

4- تفریحات اجتماعی که موجد سیر و سفر شادی‌بخش و معنوی هستند و پاسخی به نیازی از نیازهای جامعه‌اند.

5- مرکزیت نهادهای اجتماعی؛ این نهادها عملاً و به صورت غیررسمی و بدون اسم وجود دارند. در عین حال از ظرفیت حرم مطهر می­توان کارآیی این نهادهای با نام و نشان را عملیاتی نمود و در نوع و میزان بهره‌برداری، تمرکز ایجاد کرد.

6- امکان جلب مشارکت اجتماعی نهادهای رسمی و غیر رسمی و خصوصی و خیریه برای خدمات اجتماعی که از مظاهر اعلای فرهنگ اهل بیت (س) است.

خدمات قابل ارائه در حرم مطهر برای زوّار

علاوه بر ضرورت ایجاد نهادهای مورد نظر برای نهادینه سازی تأثیرات فرهنگی و مذهبی، به نظر می­رسد سازمان مدیریتی حرم مطهر در اوج حضور زوّار به ارائة خدمات زیر با محتوای دینی و مذهبی مبادرت ورزد:

1- تأثیر فیلم به صورت مستمر با تنوع و محتویات هدفمند مذهبی در شرایط اوج زیارت­ها؛

2- استقرار سینما سیّار با بهره­گیری از فن آوری روز؛

3- برگزاری اردوهای فرهنگی جوان و نوجوان با برنامه‌ریزی مناسب و مؤثر؛

4- ایجاد میز مشاورة خانواده و تبلیغ پیرامون آن؛

5- ایجاد میز مشاورة ازدواج و طلاق؛

6- ایجاد میز مشاورة تربیت و روانشناسی اجتماعی؛

7- ایجاد میز مشاورة آموزشی برای دانش‌آموزان؛

8- ایجاد میز مشاورة پرسش و پاسخ مذهبی‌‌؛

9- برگزاری کلاس­های هنری اولویت‌دار‌‌؛

10- ایجاد نمایشگاه صنایع دستی؛

11- ایجاد نمایشگاه کتاب؛

12- برگزاری مسابقات ورزشی در رشته­های مختلف؛

13- استقرار کارشناسان دام ، طیور، زراعت، باغبانی، تغذیه و ... برای پاسخگویی به زوّار کشاورز؛

14- سایر خدمات در قالب نهادهای اعلام شده.

ساختار­ و نظام مدیریتی پیشنهادی برای توسعه تأثیرگذاری­های نظام­مند حرم ­مطهرحضرت بی­بی حکیمه(س)






ملاحظات:

1- مغایرت­های این ساختار با وضع موجود به طرق قانونی و عرفی تطبیق داده شود.

2- شرح وظایف و ساختار تفصیلی، تدوین و طراحی شود.

3- در تأمین نیروی انسانی ساختار مورد نظر به منظور صرفه جویی در هزینه­های جاری، حتی الامکان از داوطلبان خبرة افتخاری استفاده شود.

4- کتاب برنامه و بودجة سالانه یا پنج سالة حرم مطهر تهیه، تدوین و تصویب شود.

5- با عنایت به ضرورت کاربردی نمودن برنامه، خروجی­های زمان بندی شده، تصویب و در دستور کار اجرایی باشد.

نتیجه‌گیری

1- با عنوان بررسی نقش امامزاده بی‌بی حکیمه (س) بر سیمای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی جهت­گیری مقاله تدوین شده الگویی کاربردی برای شناخت حوزه­هایتأثیرگذاری و تأثیرپذیری بر مقولات مورد نظر بوده و به همین دلیل از طرح مباحث نظری و تئوری اجتناب شد.

2- چارچوب مقاله مورد نظر ارائة الگویی از رویکرد جامعه‌شناسی به موضوع تأثیرگذاری کاربردی از حرم مطهر امامزاده بی‌بی حکیمه (س) بوده و به همین دلیل برای تسهیل شرایط تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری، چارچوب مشخصی از حوزه­های کاری و مقولات فرهنگی و اجتماعی و مذهبی ارائه شده است؛ به عبارت دیگر، بستر را برای اقدام‌های عملی و تصمیمات کاربردی فراهم نموده است.

3- در ابتدای مقاله به ویژگی‌های کانون اثرگذار با قابلیت تأثیر در تغییرات اجتماعی پرداخته شد تا ثابت شود حرم­های مطهر چگونه محل تأثیرگذاری و هدایتگری در مسائل و موضوعات و شرایط جامعة مذهبی هستند.

4- ظرفیت‌های مطرح‌شده در نمودار­های مقاله پیرامون امامزادگان و بخصوص حرم مطهر حضرت بی­بی حکیمه (س) توان تشخیص و تحلیل را برای زوّار، نویسندگان، برنامه­ریزان، مهندسان فرهنگی و نخبگان عرصة فرهنگ، تسهیل و افزایش می­دهد و شرایط را برای بهره­گیری فراهم می­سازد.

5- در بخش دیگری از مقاله، نقش حرم مطهّر بر سیمای فرهنگی، موشکافی شد و برای تحلیل، فهرست‌وار تجزیه و دسته­بندی گردید. نمودار مورد نظر برای ارتباط بین تأثیرپذیری سیمای فرهنگی و تأثیرگذاری فرهنگ اهل بیت (س) نگاهی کاربردی و رفتاری در حوزة تغییرات اجتماعی دارد.

6- در حوزة تأثیرپذیری سیمای مذهبی از نقش حرم مطهر (س) چهارچوبی ساده در قالب نمودار ارائه گردید که هم مبنای فهم عامیانه داشته باشد و هم موضوع برنامه‌ریزی و اقدام برای دست‌اندرکاران باشد. لذا از این نظر به نحوة عملیاتی شدن موضع پرداخته شد و به دو موضوع مهم در جستجوی حوزه‌های سبک زندگی و حوزه‌های نهادسازی تأکید و الگوی مشخصی برای اقدام عملی انفرادی، اجتماعی، تشکیلاتی، سازمانی و بخصوص سازمان و ساختار مدیریتی حرم شریفه ارائه گردید.

7- در همین راستا و در بحث نهادسازی، به کارگیری نهادهای موجود و راه اندازی نهادهای مرسوم و استفاده از ظرفیت آنها، مدلی برای بسط فرهنگ دینی و اهل بیت و تقویت اعتقادات و باورهای دینی و توسعة ارزشهای مذهبی است که در طول قرون گذشته رایج و کم و بیش مرسوم بوده است.

8- در بخش تأثیرپذیری حوزههای اجتماعی، هفت حوزة حاکم بر وضعیت جاری جامعه که معرّف نظام اجتماعی هستند، مورد توجه بوده و به نحوة تأثیرپذیری آنها اشاره شده و فهرستی جهت خدمات یک مرکز دینی- فرهنگی برای آحاد جامعه و از جمله زوّار محترم ارائه گردید که به خودی خود موجب بسط فرهنگ اهل بیت (س) و امامزادگان شریف است.

9- در پایان مقاله، ساختار مناسبی برای نظام مدیریتی حرم مطهر حضرت بی‌بی حکیمه (س) به منظور توسعة تأثیرگذاری­های نظام­مند بر محیط پیرامونی زوّار، بیشنهاد گردید و نویسنده آمادگی توضیح تشریح و تفصیلی آن را دارد.

10- در این مقالة کاربردی از هیچ منبع مکتوب منتشر شده مدوّنی استفاده نگردید و موضوعات و محتوای مقاله، محصول 35سال کار تجربی، پیشنهادها، و خروجی صدها طرح و مقالة منتشر شده و منتخب همایش‌های ملی و منطقه­ای و حضور در رسانه‌های جمعی و سازمان‌های مهم اداری و غیر اداری و فرهنگی است. لذا اینجانب فقط به منبع‌نویسی در تحقیقات اسنادی اعتقاد دارم زیرا سالها دستی بر کارهای پژوهشی دارم.

در خصوص منابع

1- مقالة ارائه شده، حاصل کار فکری و تجربة نظری و عملی بیش از سه دهة اینجانب در حوزه­های مرتبط است. بنابراین از هیچ منبعی استفاده نگردید. این سنخ مقالات کاربردی، قبلاَ ارائه و به عنوان مقالة برتر انتخاب شده‌اند.

2- اعتقادی به فهرست بالای منابع که ممکن است عبارت بریده شده و منتزع از یک کتاب قطور باشد ندارم و این کار با اخلاق امانتداری سازگار نیست.

3- اهمیت منابع بیشتر در حوزة پژوهش­های اسنادی و استناد خاص به یک موضوع رسا و بدون ابهام و معتبر و تجربه شده است. اینجانب بیش از 500 مقاله منتشر شدة سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را ارائه نموده‌ام و دهها طرح و مقالة برتر با جوایز در همایش­های مختلف در سه دهه گذشته داشته­ام. تجربه­ام این است که ذکر بسیاری از منابع با اصول علمی و اخلاق و حرفة نویسندگی سازگار نیست. در عین حال برایم امکان پذیر است که دهها منبع کمی تا حدودی مرتبط را همرا با دهها آیه و روایت به عنوان استفاده از منابع فهرست نمایم ولی ضرورتی عینی و عملی و مؤثر ندارد.

 
---
 
 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally